Europa komt eraan, en de markt sorteert daarop voor. Met de aanscherping van de Mpg van tafel en beperkte mogelijkheden van gemeenten om bij te sturen, kijken bouwers met duurzame ambities nadrukkelijk over de grens.

Met de circulaire economie valt nog weinig geld te verdienen in de bouw. Toch lijkt er wind in de rug te komen, mede dankzij de Iranoorlog.

De verduurzaming van de bouw wordt vaak besproken in termen van ambitie en noodzaak, maar op de werkvloer van de industrie draait het vooral om uitvoerbaarheid. Klimaatdoelen mogen dan richtinggevend zijn, uiteindelijk moeten ze landen in een productieomgeving waar continuïteit, kwaliteit en leveringszekerheid voorop staan. De vraag is dan ook niet alleen wat er moet gebeuren, maar vooral hoe.

Nederland is groot geworden met ruimtelijk vernuft. Toch lijkt de landelijke politiek steeds minder in staat om ingrepen in infrastructuur met grote impact voor mens en bedrijf tijdig en doortastend te realiseren. Drie dossiers illustreren dit pijnlijk: stikstof, stroom en (drink)water. Deze dossiers slepen zich al jaren - zo niet decennia - voort, met groeiende onzekerheid voor bouw, vastgoed en gebiedsontwikkeling.

Schoon en Emissieloos Bouwen wordt verplicht voor alle bouw- en onderhoudsprojecten van het Rijksvastgoedbedrijf. Bouwers die met volledig emissieloos materieel werken, krijgen een bonus.

Almere groeit snel. Waterschap Zuiderzeeland verbouwt de afvalwaterzuivering daarom fors. De grootste uitdaging: het zuiveringsproces mag geen seconde stilvallen.

Uitstootregels dwingen tot nauwkeuriger emissiemetingen en die pakken goed uit: bouwmachines stoten beduidend minder NOx uit dan gedacht, blijkt uit onderzoek. Meten en data-analyse komen ook van pas bij de toekomstige tachograafplicht voor bestelwagens.

Meer bouwen met minder gedoe. Met doorbraken op netcongestie en stikstof. Dat is de kern van de woningbouwaanpak die D66, CDA en VVD vrijdag presenteerden. Bouwers zijn enthousiast, maar ontwikkelaars en corporaties wijzen op te beperkte financiële middelen.

De Tweede Kamer wil dat het kabinet het plan voor de verbreding van de A27/A12 bij Amelisweerd intrekt. De verbreding van de Ring Utrecht vindt nu tegenstand van de Kamer, de provincie én de gemeente Utrecht.

Lievekamp Circulair, zo heet het project rondom de vernieuwbouw van Theater De Lievekamp aan de Raadhuislaan-Zuid in het centrum van Oss. Het Cultureel centrum 'Muzelinck' en Centrum voor de Kunsten zullen bovendien in het gebouw worden geïntegreerd.

De bouw experimenteert steeds meer met het hergebruik van materialen. Maar het is nog lang geen alledaagse praktijk. Daarom is de overheid nu aan zet om circulariteit op de bouwplaats naar een hoger plan te tillen, vindt Ernst Worrell, hoogleraar Energy, Resources & Technological Change. "We zijn er heel goed in om de sluimerstand in te schakelen en door te slapen."

Verduurzaming en circulariteit zijn bij bouwer Ooijevaar uit Alkmaar het stadium van idealisme voorbij. "Onze activiteiten moeten schaalbaar en betaalbaar zijn. Alleen dán kun je succes boeken."

Bij de bouw van de nieuwe stadswijk Bajeskwartier, op het terrein van de voormalige Bijlmerbajes, moet 98 procent van het oude complex worden hergebruikt. Dat was in 2018 de torenhoge ambitie van de drie gebiedsontwikkelaars. Dat doel lijkt binnen handbereik, al kost het vaak moeite. ''Het is geen bouwpakket. Je moet echt naar oplossingen zoeken.''

De IJB Groep bewijst dat beton duurzamer kan. Als marktleider in heipalen en funderingen omarmt het bedrijf vernieuwing door jong talent actief de ruimte te geven om mee te denken over innovaties, terwijl bestaande producten kritisch worden herzien. Die combinatie leidt tot vernieuwingen zoals de ECO-paal en de ECO-funderingsbalk. Tegelijkertijd zet de IJB Groep stappen richting losmaakbaarheid en een duurzamere bouwpraktijk.

Een circulair en flexibel gebouw, met een lokale twist door het gebruik van zeecontainers en gebruikte molenwieken: dat wordt de Koppelplaats, een onderwijs- en kenniscentrum op Campus Eemsdelta Groningen. Het gebouw - naar een ontwerp van Onix architecten - verrijst aan de Pastoriestraat in Appingedam.

Vergeten we de buurt niet? Als ik als professional naar de energietransitie kijk en naar oplossingen voor netcongestie, dan mis ik het denken over de buurt.

In de energietransitie is veel te weinig aandacht voor de rol van energiecoöperaties en bewonersinitiatieven, betoogt Gijs Termeer, directeur van klimaatstichting HIER. Hun potentie om lokaal energie op te wekken en te besparen is groot, maar wordt nog onvoldoende benut.

Er komen steeds minder nieuwe windturbines op land bij. Het opgesteld vermogen aan windenergie is in 2025 nauwelijks toegenomen. Dit jaar dreigt zelfs een daling.

Appartementencomplexen uit de jaren zestig en zeventig verbruiken veel energie. Grote renovaties, zoals de buitenkant isoleren of de kozijnen vervangen, zijn dan vaak kostbaar en ingewikkeld. Daarom wordt er steeds vaker voor gekozen om zo'n complex niet eerst te isoleren, maar de collectieve gasaansluiting (deels) te vervangen door grote hybride of elektrische hogetemperatuur-warmtepompen.

Toen rond 2015 de eerste batterijcontainers op Nederlandse bodem verschenen, ging het nog vooral om experimenten. De energietransitie was nog betrekkelijk overzichtelijk en grote batterij-opslagsystemen moesten zich eerst maar eens bewijzen. Hoe anders is dat nu.

Netcongestie kan sterk verminderd worden, volgens Steven Lobregt van ingenieursbureau Sparkling Projects. Door slimmer te sturen en beter samen te werken, kunnen bedrijven vraag en aanbod op het stroomnet pareren en de gevolgen van "jarenlang politiek wanbeleid" ontwijken. Coöperatie Ecofactorij, waar Lobregt bestuurslid van is, bewijst volgens hem dat het kan.