Johan Nebbeling

Alleen als de rijksoverheid weer de regie neemt over de ruimtelijke ordening in Nederland, kan de wooncrisis effectief worden aangepakt. Dat stelt Hans Leeflang (74), geestelijk vader van de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening Extra (Vinex) uit 1991. "De rijksoverheid de grote lijnen, de regio de invulling, daar moeten we naartoe."

En weer maakt een rapport, ditmaal van ABN Amro, gewag van de enorme potentie van optoppen. Een of meer extra woonlagen bouwen bovenop een bestaand gebouw zou 100.000 woningen kunnen opleveren. Tot dusver heeft optoppen echter weinig succes. Dat komt vooral vanwege de drie P's: procedures, parkeren en (verkeerde) prioriteiten.

De digitalisering van de bouw is in volle gang, blijkt uit een analyse van de jaarverslagen van tientallen bouwers. Naast het inmiddels onmisbare BIM maken ze in toenemende mate gebruik van innovatieve technieken, zoals digital twin en - in mindere mate - A.I. Grote bedrijven zijn verder dan kleinere en reguliere bouwers en leggen andere accenten dan infrabedrijven.

In de bloemenbuurt in Waalwijk bouwde BAM Wonen Zuid in opdracht van woningcorporatie Cascade 250 nieuwbouw- (sociale) huurappartementen, verdeeld over drie gebouwen van vier en vijf woonlagen. Buro 013 tekende voor het 'alzijdig' ontwerp, waarbij de gebouwen geen duidelijke voor- en achterkant hebben en allemaal met een woonkamer en balkon op het zuiden. Alle appartementen zijn volledig energieneutraal, onder meer door toepassing van warmtepompen, uitstekende isolatie en zonnepanelen. De appartementencomplexen vervangen verouderde huurwoningen en flats. Die verkeerden technisch in te slechte staat om te kunnen worden gerenoveerd. De nieuwbouw is tot stand gekomen in nauwe samenspraak met de bewoners.

Wooncomplex The Ox, aan de Osdorper Ban in Amsterdam, is gebouwd op de plek van een voormalig kantoorpand en bestaat uit 134 middenhuur en 34 vrije sector-huurappartementen. De twee-, drie- en vierkamer appartementen hebben een woonoppervlakte variërend van een kleine 60 tot ruim 130 m2. Opvallend aan The Ox, ontworpen door Levs Architecten, is de trapsgewijze gevelopbouw, van zes lagen aan de Osdorpergracht-zijde tot negen lagen aan de Osdorper Ban. In de hogere bouwlagen bevinden zich de twee- en driekamerwoningen, op de begane grond maisonnettes en zogeheten 'friendswoningen', die een privétuin hebben. The Ox is ontwikkeld door Vesteda en Van Wijnen Projectontwikkeling Midden. Van Wijnen was ook de hoofdaannemer.

Hyde Park is niet alleen de naam van een wereldberoemd park in Londen, maar ook van een 'hypermoderne wijk' - aldus de website van het project - in Hoofddorp. In Hydepark komen 3.800 huur- en koopappartementen en penthouses, waarvan 233 koopappartementen in het multifunctionele woon-, werk- en winkelcomplex Kensington, dat Barcode Architects ontwierp in opdracht van Snippe Projecten Vastgoed. Bouwer is De Vries en Verburg Bouw BV. Het uit zeven trapezevormige bouwblokken bestaande complex is opgebouwd uit vijf tot dertien bouwlagen. De bouwblokken hebben door hun gevarieerde materiaalgebruik elk een eigen uitstraling. De gebouwen zijn zeer energiezuinig en voorzien van daktuinen en (regen)wateropvang.

In de Rotterdamse wijk Oosterflank verrees het wooncomplex De Grote Beer, dat volgens projectontwikkelaar en bouwer Dura Vermeer Bouw Zuid West is gericht op starters op de woningmarkt en eengezinshuishoudens. Het 65 meter hoge complex telt 193 middenhuur-appartementen, commerciële ruimtes in de plint en bestaat uit vier blokken van op elkaar gestapelde blokken. Op elk van deze blokken komen collectieve daktuinen. De Grote Beer is volledig in prefab gebouwd. Byldis leverde de gevelelementen voor de woontoren, inclusief de aluminium puien, balkon- en plantenbakelementen. Bestcon was verantwoordelijk voor de productie van de overige betonnen elementen.

Aan de Binckhaven in Den Haag bouwde Stebru het complex Frank is een Binck, dat verwijst naar architect Frank van Klingeren. Het stalen gebinte van diens spraakmakende Van Klingeren Vleugel uit de jaren zeventig, een onderdeel van de voormalige jeugdherberg Ockenburg, bleef door een bewonersinitiatief behouden en lag na de sluiting van de jeugdherberg jaren lang opgeslagen voor hergebruik. Studio Leon Tier integreerde de vleugel in Frank is een Binck. Het gebouw omvat 42 short stay appartementen, twee woontorens met 183 huurappartementen, een daktuin, een hal voor startups, horecavoorzieningen en een parkeergarage en won de Haagse Woonprijs.

DPG Media, uitgever van onder andere Algemeen Dagblad en Donald Duck, betrok op het Amstel Business park in Amsterdam het nieuwe hoofdkantoor Mediavaert, een van de grootste hybride houten gebouwen van Europa, aldus architect Team V Architectuur. Mediavaert huisvest redactiekantoren, radiostudio's, een vergadercentrum, een restaurant, een fitnessruimte en een evenementenruimte. Het gebouw kreeg een houten constructie van glulamkolommen en -liggers. Alleen de tweelaagse ondergrondse kelder en de liftkernen zijn volledig van beton. De vloeren van cross laminated timber met een druklaag van timber concrete composite zorgen voor stabiliteit. Mede door de ondergrondse WKO en de 800 zonnepanelen verwierf het pand het predicaat BREEAM Execelllent. Hoofdaannemer was Besix Nederland.

SamenKansrijk! is een multifunctioneel onderwijsgebouw. Het omvat een cluster voor speciaal basisonderwijs, waarbinnen vijf scholen, drie gymzalen en een therapiebad zijn gerealiseerd. In opdracht van scholenstichting Renn4 ontwierp architect DP6 een gebouw van 10.000 m2 in drie geschakelde bouwblokken van twee bouwlagen. De licht gebogen, houten gevels geven het duurzame pand een vriendelijke uitstraling. Het gebouw heeft meerdere neven-entrees. Aan de noordzijde staat het sportgebouw met drie gymzalen en het therapiebad. De landschapsarchitecten van Bureau B+B Stedenbouw zorgden voor een naadloze inpassing in het Friese slagenlandschap.