Koen Kok, professor intelligent energy systems, ziet de veranderingen van het stroomnet van dichtbij: "We gebruiken het net op een heel andere manier dan vroeger. Voorheen was het eenvoudig: kabels lagen in de grond en het net had genoeg capaciteit. Netbeheerders hoefden nauwelijks in te grijpen. Maar dat is veranderd."
Niet meer zoals vroeger
De elektrificatie zorgt voor pieken die het net zwaar belasten. Hij legt uit: "Het elektriciteitsverbruik in Nederland lijkt op een kamelenrug: met een piek in de ochtend, dan een lager verbruik overdag, vervolgens weer een piek in de avond en daarna een veel lager verbruik in de nacht." Die pieken worden extremer door alle nieuwe ontwikkelingen. Ook is er een verschil tussen de seizoenen: "In de zomer hebben we heel veel zonnestroom, maar gebruiken we weinig elektriciteit. In de winter is er juist een enorme vraag naar elektriciteit en komt er weinig stroom van zon. Dat maakt het balanceren van het energiesysteem tot een grote uitdaging."
Uitbreiding stroomnet alleen niet genoeg
Netbeheerders investeren miljarden in de uitbreiding van het stroomnet. "De totale benodigde investering in de elektriciteitsinfrastructuur tot 2040 wordt geschat op bijna tweehonderd miljard, alleen in Nederland en alleen voor elektriciteit”, vertelt Kok. Maar dat alleen lost het probleem niet op. Hij legt uit waarom: "Het net wordt ontworpen voor de hoogste pieken, terwijl die maar zelden optreden. Om dat uit te breiden is relatief duur, want je legt dan capaciteit neer voor de extreme pieken die bijna nooit voorkomen. Het is efficiënter om ongebruikte capaciteit beter te benutten."
Met andere woorden: alleen kabels bijleggen is niet dé oplossing. We willen het stroomnet ook betaalbaar houden, voor ons allemaal, want iedereen betaalt mee. Daarom moeten we slimmer omgaan met wat er al ligt, en dat vraagt om flexibiliteit. Ook vanuit de wetenschap wordt hard gewerkt aan oplossingen. "Bij de TU Eindhoven onderzoeken we niet alleen kabels en converters, maar ook hoe we het hele systeem slimmer maken", zegt Kok. "De technologie achter onze elektriciteitsvoorziening verandert razend snel. Innovaties zoals kunstmatige intelligentie helpen om het net beter te beheren en flexibiliteit mogelijk te maken."
Wat levert flexibiliteit bedrijven op?
Flexibiliteit maakt groei mogelijk en geeft ruimte om te verduurzamen. Bovendien versterkt het de continuïteit van bedrijven: processen blijven draaien, ook als het net onder druk staat. Kok: "Flexibiliteit is dat je met je energieverbruik of opwek in de tijd gaat schuiven, reagerend op externe prikkels. Dat kan bijvoorbeeld een signaal zijn van de netbeheerder of een prijs op de energiemarkt." Het idee is dus dat bedrijven hun processen zo organiseren dat ze niet altijd op piekmomenten draaien. Hoe ziet dat er in de praktijk uit? Kok geeft wat voorbeelden: “Denk aan het slim laden van elektrische voertuigen, batterijen in combinatie met zonnepanelen of samenwerking in energiehubs op bedrijventerreinen."
Van inzicht naar actie
Voor veel bedrijven is flexibiliteit nieuw. Kok benadrukt dat de eerste stap is om inzicht te krijgen in het energiegebruik: "Flexibiliteit vraagt om een andere manier van denken. Je moet processen analyseren: welke activiteiten moeten op een vast moment plaatsvinden, zoals een continue productielijn? En waar zit juist ruimte om te schuiven?" Daarna kan een bedrijf slimme keuzes maken. "Zo zijn er voorbeelden van logistieke hubs aan de rand van steden en elektrische busmaatschappijen die laadmomenten plannen op rustige tijden. En eigenlijk is alles wat thermisch is, zoals verhitten, koelen en vriezen, heel vaak flexibel te maken. Een vriescel moet bijvoorbeeld onder een bepaalde temperatuur blijven, maar op welk moment die compressor draait, dat maakt niet zoveel uit." Flexibiliteit is dus niet beperkt tot één branche. Een toekomstgerichte ondernemer onderzoekt welke processen flexibel zijn en zet daarmee een belangrijke stap naar een bedrijfsvoering die duurzaam en veerkrachtig is.
Innovaties die flexibiliteit mogelijk maken
Het energiesysteem verandert snel en innovaties maken het makkelijker om mee te bewegen en flexibel te zijn. Kok noemt een inspirerend voorbeeld: "Er is een warmtebatterij op basis van gesmolten zout in ontwikkeling. Daarmee kun je warmte opslaan op een temperatuur waarmee je stoom kunt maken. Een prachtige ontwikkeling, want stoom is essentieel in bijvoorbeeld de voedsel- en papierindustrie. Het mooie is dat je die batterij kunt voeden vanuit een warmtepomp. Zo kunnen processen die nu op aardgas draaien elektrificeren. En door die batterij heb je flexibiliteit: je kunt warmte opslaan op momenten dat er ruimte op het net is en die later inzetten voor productie." Naast dit soort innovaties zijn er nieuwe contractvormen die toegang tot het net bieden wanneer er ruimte is, en is er steeds slimmere software die verbruik automatisch optimaliseert.
Randvoorwaarde voor groei
Flexibiliteit is niet alleen een technische oplossing, het vormt een randvoorwaarde voor continuïteit, groei en verduurzaming. Toch zien veel bedrijven energie nog niet als een belangrijk onderdeel van hun strategie. Kok sluit dan ook af met een duidelijke oproep aan bedrijven die nog niet of weinig met flexibel energiegebruik bezig zijn: "Vroeg of laat krijg je ermee te maken. Wacht dus niet tot je een nieuwe aansluiting nodig hebt en op een wachtlijst komt te staan.”
Dit artikel is gesponsord door Enexis.
