Dat blijkt uit onderzoek van Cobouw en Noordhollands Dagblad, die gegevens bij alle Nederlandse gemeenten opvroegen over de staat van de ruim 66.000 bruggen die zij beheren. Ook spraken zij met tientallen beheerders van bruggen, met inspecteurs en deskundigen.

Aan het onderzoek deden 110 van de in totaal 342 gemeenten in Nederland mee. Bij elkaar opgeteld beheren zij ruim veertigduizend bruggen, viaducten en andere civiele kunstwerken, waaronder ruim tienduizend bruggen en viaducten die bedoeld zijn voor gemotoriseerd verkeer. Daarvan moeten er 214 binnen vijf jaar volledig worden vervangen. Bij ruim duizend andere bruggen is groot onderhoud of renovatie gepland. Voor een kwart van de bruggen die vervangen moeten worden, is door gemeenten nog geen budget gereserveerd.

Een derde van de gemeenten kampt met uitgesteld onderhoud aan bruggen. Een op de vijf gemeenten heeft om die reden de afgelopen drie jaar bruggen moeten afsluiten. Door het uitgestelde onderhoud worden ingrepen steeds duurder en wordt de kans groter dat bruggen uiteindelijk helemaal vervangen moeten worden. 

Veel gemeenten maken zich zorgen over het geld dat nodig hebben om de onderhoudspiek op te vangen, en over het gebrek aan mankracht en expertise om dit werk daadwerkelijk uit te voeren. Vooral grotere gemeenten worstelen met de vraag hoe ze voor onderhoud en vervanging moeten betalen. Van de gemeenten met meer dan vijftigduizend inwoners heeft bijna driekwart moeite om voldoende budget vrij te maken. Bij kleinere gemeenten geldt dat voor ongeveer de helft.

Miljard

Op dinsdag 26 mei riepen gemeenten en provincies het Rijk nog op om meer geld beschikbaar te stellen voor onderhoud en vervanging van infrastructuur, zoals wegen, bruggen, sluizen, viaducten en kades. Gebeurt dat niet, dan dreigt volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) een "bereikbaarheidsinfarct" in Nederland.

De jaarlijkse lasten voor de aanpak van verouderde infrastructuur voor gemeenten zullen de komende decennia volgens hen oplopen naar 1,7 miljard euro. Dat is drie maal zoveel als nu (600 miljoen), uitgaand van data in een recent rapport van Arcadis en Berenschot. Die constateren overigens ook dat gemeenten lang niet altijd goed zicht hebben op de onderhoudsopgave die hen wacht. Daardoor moeten zij steeds vaker ‘reactief brandjes’ blussen waar het gaat om onderhoud aan bruggen en tunnels. 

Veiligheid

Experts die Cobouw en Noordhollands Dagblad spraken, maken zich daar grote zorgen over. Zij voorzien op termijn niet alleen dat er meer files ontstaan, maar ook dat de situatie veiligheidsrisico’s oplevert voor weggebruikers. "Als we op dezelfde voet verdergaan, is binnen vijf tot tien jaar de veiligheid in het geding", benadrukt Emile Hoogterp van ingenieursbureau Westenberg uit Harderwijk. "Mijn grootste zorg is een structureel tekort aan budget bij gemeenten. Alleen met dit probleem prioriteren, kom je er niet: gemeenten lopen soms ver achter met het onderhoud. Daarmee is de veiligheid van bruggen in het geding."

Gemeenten lopen soms ver achter met het onderhoud aan bruggen. Daarmee is komt de veiligheid van deze bruggen in het geding”

Westenberg komt naar eigen zeggen over de vloer bij zeventig procent van de gemeenten en voert jaarlijks ongeveer 15.000 inspecties uit aan infrastructurele werken. Technisch directeur Hoogterp ziet al ruim twintig jaar hoe beheerders met hun bruggen omgaan.

"Je wil economisch gezien een brug niet te vroeg vervangen, als hij nog economische waarde heeft en een restlevensduur. Maar als je in aanloop daar naartoe niet tijdig groot onderhoud pleegt, loopt het aantal mankementen snel op en riskeer je dat je een brug vroegtijdig moet vervangen. Dat vind ik een ernstige vorm van kapitaalvernietiging. En daar komen de risico’s op veiligheidsgebied voor weggebruikers nog bij."

Grote gevolgen

De gevolgen van het achterstallige onderhoud zijn vaak enorm groot. Neem de Loobrug in Utrecht, tussen de wijken Vleuterweide en Veldhuizen. Daarvan is al sinds 2022 bekend dat hij vervangen moet worden, maar dat is nog steeds niet gebeurd. Nu is hij om veiligheidsredenen al een jaar afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. Bewoners moeten al die tijd al vier kilometer omrijden om aan de overkant te komen. 

Of de Beemsterbrug, de meest besproken brug van Purmerend. Die zou korte tijd dichtblijven om een bedieningsinstallatie te vervangen. Maar tijdens dat werk kwamen er veel grotere problemen aan het licht. En zo bleef de brug wekenlang afgesloten, eerst alleen voor gemotoriseerd verkeer, later voor alle weggebruikers.

Als tijdelijke oplossing passen beheerders vaak aslastbeperkingen toe. Dat heeft in landelijke gebieden bijvoorbeeld effect op boeren die om moeten rijden met hun zware landbouwvoertuigen. Beheerders zien echter dat weggebruikers de verbodsborden negeren.

Daar komt bij dat meerdere gemeenten niet helemaal inzichtelijk zeggen te hebben wat de staat is van hun bruggen en wanneer die aan onderhoud of vervanging toe zijn. Tien procent geeft zelfs aan beperkt overzicht te hebben.

En zo zijn er in tal van gemeenten problemen. De gemeente Wijdemeren wil de komende vijf jaar zes verkeersbruggen vervangen en er zeven renoveren. Maar juist nu ontbreekt het aan mensen, kennis en overzicht. 

"Mijn grootste zorg is dat er geen beheerder is, geen plan vanuit de organisatie en dat we geen actuele gegevens hebben", zegt de areaalbeheerder van die gemeente. Wijdemeren zit momenteel in een fusieproces met Hilversum. Daarbij ontstaat er dus ook een nieuw beheerteam voor de bruggen, viaducten en andere civiele kunstwerken in de nieuwe gemeente. En dat team is volgens de areaalbeheerder onderbezet.

Bezuinigingen

Een van de grotere gemeenten die zich zorgen maakt, is Utrecht. "Gemeenten worden geraakt door de bezuinigingen vanuit het Rijk op het gemeentefonds. Dat betekent dat er over de hele linie wordt gekort op de financiering van taken die gemeenten moeten uitvoeren", zegt woordvoerder Marit van Kooij van de gemeente Utrecht. "Voor groot onderhoud zet de gemeente ieder jaar geld apart.  Voor vervanging spreiden we zo'n investering over meerdere jaren."

Utrecht heeft ongeveer achthonderd verkeersbruggen. Daarvan wil de gemeente er tot en met 2030 drie tot zeven compleet vervangen en er vijf à tien renoveren. De gemeente heeft alleen budget voor het werk in 2026, maar vanaf volgend jaar is er nog niets geregeld, geeft het team civiele kunstwerken aan. 

Het beheerteam civiele kunstwerken van Utrecht wijst daarnaast op de schaarste aan technische vakmensen. "Er zijn simpelweg onvoldoende gespecialiseerde mensen beschikbaar om de volledige opgave te realiseren. Tegelijkertijd worden we geconfronteerd met schaarse grondstoffen. Terwijl door de complexiteit het werk en de duurzaamheidseisen steeds verder toenemen."

Utrecht ziet ook oplossingen om de vervangingspiek het hoofd te bieden. "Door regionaal, provinciaal en landelijk samen te werken, kunnen we schaarse kennis, capaciteit en middelen inzetten op die plekken waar de risico’s en de maatschappelijke impact het grootst zijn."

Dit artikel is mede tot stand gekomen dankzij het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek