Drie elementen hadden ze op de bodem gelegd van de Khor al Zubair-rivier in Zuid-Irak. Nog zeven te gaan. Maar toen begonnen Iran en Israël elkaar vorig jaar juni te bestoken met raketten en drones. In allerijl ontruimde Ballast Nedam de bouwplaats en evacueerde haar medewerkers via Koeweit naar Nederland. Niemand had een idee voor hoe lang dat zou zijn. Een kleine vijf weken later oordeelde de Nederlandse ambassade dat het gevaar geweken was en konden de activiteiten worden hervat.

Een geluk bij een ongeluk was volgens directeur en afzinkcommandant Martijn Smitt dat de volgende doodtijcyclus langer aanhield dan gebruikelijk. Dat hangt af van de precieze stand van de zon en de maan en doet zich een of twee keer per jaar voor. Ze hadden dus een langer tijdvenster met lagere stroomsnelheden. Dat bood de mogelijkheid om het vierde element even uit het dok te trekken om te testen of het contract wel was gebaseerd op de juiste stroomsnelheden en lierkrachten.

Dat element zou namelijk als eerste buiten de beschutting van een havenhoofd worden afgezonken en kreeg daardoor grotere stroomsnelheden voor de kiezen dan zijn voorgangers. Aangezien langjarige meetreeksen van de stroming op de rivier ontbraken, leefden er onder de bouwers zorgen of de aannames wel klopten. Dat bleek gelukkig het geval. Nadat alle data waren geanalyseerd kon het element de volgende dag nog worden afgezonken. Een opsteker, na het oponthoud door de internationale spanningen.

Apparatuur gestolen

Nadat nummer vier op zijn plek in de zinksleuf terecht was gekomen, gingen de operaties in gestaag tempo door en kon elk doodtij worden benut. Maar never a dull moment bij het werken in landen als Irak, en bij het een-na-laatste element bleken ineens vier van de vijf total stations gestolen. Ook waren prisma’s en handheld-apparatuur ontvreemd. Terwijl de containers waarin alles lag opgeslagen dag en nacht werden bewaakt door een man met een Kalasjnikov.  

Zonder apparatuur om nauwkeurige plaatsbepalingen te doen kon er natuurlijk niet worden afgezonken. En nieuwe total stations met de vereiste specificaties waren in de omgeving niet te krijgen.

Nou waren Smitt en zijn collega’s wel gewend om af en toe met flink wat kilo’s aan staal in hun bagage op Schiphol in te checken. Smitt weet niet beter dan dat de avond voordat hij weer eens naar Irak vloog een collega bij hem thuis nog snel een pakket afleverde met de vraag of hij dat wilde meenemen. Dat geldt bijna voor iedereen uit het team die terugkeerde na een bezoek aan Nederland. “Meenemen in de hand- of ruimbagage gaat nou eenmaal sneller dan als je alles officieel moet inklaren. Al is het iedere keer opnieuw spannend of de douane geen ingewikkelde vragen stelt. Maar ook dit keer lukte het en twee dagen voor het geplande afzinkmoment was de nieuwe apparatuur ter plekke.”

Herprogrammeren

Probleem was wel dat de apparaten nog geherprogrammeerd moesten worden en alle meetgegevens ingevoerd. Normaal gesproken is een specialist daar zomaar een paar dagen zoet mee. Ditmaal werkten twee man dag en nacht door, maar toen werkte het ook allemaal. Na een test durfden ze het aan en konden ze het volgens plan ook dit doodtij benutten voor een afzinkoperatie.

Zo gebeurt er altijd wel iets bij werken in landen als Irak. Als zinktunnellaar is Smitt niet anders gewend. Want dat specialisme beperkt zich nou eenmaal niet tot Nederland of Europa. De mensen die het beheersen werken wereldwijd. Dit was wel de eerste zinktunnel in het Midden-Oosten, dus dat leverde net weer wat nieuwe aspecten op om rekening mee te houden.

Rare naam

De Ballast Nedam-directeur herinnert zich nog goed dat tijdens een vergadering op het Irakese ministerie de vrouwelijke projectdirecteur van havenbedrijf GCPI, ineens vroeg waar die vreemde naam Gina-profiel toch vandaan kwam? Bijna alle onderdelen van een tunnel worden aangeduid met onuitspreekbare combinaties van cijfers en letters. Maar dit onderdeel, dat zo’n cruciale rol speelt bij het waterdicht afsluiten van een zinktunnel, heeft een heel ander soort naam.  

Het gesprek viel stil. Iedereen rond de vergadertafel keek besmuikt naar elkaar. De vragenstelster had alle bouwvergaderingen bijgewoond met een hoofddoek op. Daarbij was ‘de Gina’ regelmatig over tafel gegaan, zonder dat ze er ooit naar had gevraagd. Niemand maakte aanstalten om antwoord te geven.

Smitt aarzelde zelf ook. Moest hij aan een vrome moslima gaan uitleggen dat dit bouwdeel was vernoemd naar Gina Lollobrigida, een actrice uit de jaren '50 van de vorige eeuw die vooral bekend stond om haar indrukwekkende boezem? Het rubber profiel op de rand van de tunnelelementen deed de ingenieurs destijds daaraan denken en daarom droeg het sindsdien haar naam.

Niemand verroerde een vin. Ook de Italiaanse consultant niet die ook aan tafel zat. Hij beweerde dat hij de herkomst niet kende. Terwijl Lollobrigida nota bene een landgenote van hem was.

De projectdirectrice, zelf een bekwaam ingenieur, drong aan en stond erop dat iemand het haar vertelde. Dáár en op dát moment. Zorgvuldig zoekend naar zijn woorden, hij struikelde er soms over, legde Smitt toch maar de herkomst van die opvallende naam uit. Daarop barstte ze in lachen uit en was de spanning in één klap verdwenen uit de vergaderzaal.

“Ook dat zijn dingen die het afzinktunnelen zo bijzonder maken”, besluit de Ballast Nedam-directeur. “Je komt over de hele wereld en leert werken met mensen met allerlei uiteenlopende culturen en achtergronden. Als je er dan in slaagt om met een professioneel team in de meest uitdagende gebieden ter wereld zo’n klus tot een goed einde te brengen, vervult me dat echt van trots.”

Bewuste strategie

“Die tunnel in Irak moeten we trouwens vooral niet zien als iets eenmaligs, een buitenkans die toevallig voorbij kwam”, wil de Ballast-directeur nog graag kwijt. Terwijl veel Nederlandse aannemers zich afgelopen jaren terugtrokken uit het buitenland, wil Ballast Nedam juist expliciet een groter deel van haar omzet buiten Nederland halen. Niet voor niets is een paar jaar terug onder andere de divisie Wind & Marine in het leven geroepen. Het streven is dat over vijf jaar de verhouding fifty-fifty is, met een totale omzet richting 2 miljard euro. Zonder te tornen aan het Hollandse karakter van het bedrijf, dus daar hoort het bouwen van zinktunnels nadrukkelijk bij.

Die strategie wordt volledig ondersteund door het Turkse moederbedrijf Rönesans. Topman Erman Ilicak was naar verluidt apetrots op het civiel-technische spektakelstuk in Irak en heeft wel oren naar meer van dit soort klussen. Bij Smitt is hij in elk geval aan het goede adres. “Als iemand nog een tunnel af te zinken heeft, waar ook ter wereld, mag hij me bellen. Dag en nacht.”

Lees ook:

• Tunnels afzinken in Irak, gekkenwerk waar Ballast Nedam niet voor terugdeinst
• Ballast trekt mensen terug uit conflictregio Midden-oosten