Spraakmakend. Zo noemt Cees Groot, acquisiteur bij gevelsteenproducent Vandersanden, het metselwerk van Wolwerk. Hij zette een foto ervan op LinkedIn en kreeg een stroom aan reacties. Begrijpelijk, want in Tilburg gebeurt iets bijzonders. Aannemer Heerkens van Bavel bouwt er in opdracht van Triborgh Gebiedsontwikkeling twee vrijwel gespiegelde appartementengebouwen met vijftig sociale huurwoningen voor corporatie Tiwos. De gebouwen omarmen een binnenhof met een grote boom en kijken uit op het AaBe-complex, de voormalige wollendekenfabriek. 

Steen uit staalslakken 

De gevel van Wolwerk bestaat uit 230.000 Pirrouet-stenen. ‘Die worden niet meer gebakken, maar uitgehard met CO₂’, legt Groot uit. ‘We maken ze uit een reststroom: veredelde minerale fracties gezuiverd uit de staalslakken van de staalindustrie. Die mengen we met zand, we brengen een kleurlaag aan en vormen alles tot een steen in waalformaat. Vervolgens gaat die een uithardingskamer in met een hoge concentratie CO₂. Daar gaat hij een chemische reactie aan en dan heb je een steen.’ 

Het verschil met een traditionele gevelsteen is groot. ‘Bij de productie van een gebakken steen wordt CO₂ uitgestoten. Onze steen neemt in productiefase juist CO₂ op.’ Bij Wolwerk gaat het in totaal om 26.000 kilo opgenomen CO₂. Evenveel als wat 38 bomen in 28 jaar opnemen. ‘Ik zeg altijd tegen bezoekers van onze fabriek in België: als je bouwt met Pirrouet, bouw je een bos. Hoe groter het project, hoe groter het bos.’ 

Van steenstrips naar volle steen 

Dat er gemetseld zou worden, lag in 2023 nog niet voor de hand. Het plan startte met een E-board-systeem: isolatie met steenstrips. Perry Hendriks, ruim twintig jaar projectleider bij Heerkens van Bavel en eindverantwoordelijk voor Wolwerk, was blij met de omslag. ‘Gezien de diversiteit van de gevel vonden we metselen met een volle steen een betere keuze.’ En die diversiteit is fors. Architecten Katja de Winter en Dana Ponec van het Amsterdamse bureau Ponec de Winter ontwierpen een gevel die aan de lange zijden volledig gekarteld is. ‘Gevouwen eigenlijk, een vouwwerk’, zegt ze. De hoeken die daardoor ontstaan, zijn niet haaks en worden opgelost met een zaagtand. ‘Een muizentrap, noemen wij dat’, zegt Hendriks. 

Op de knieën in de fabriek 

Bij zo’n gevel wordt maatvastheid cruciaal. ‘Het zijn allemaal zichtlijnen boven elkaar, met kozijnen en uitgetande hoeken’, zegt Hendriks. ‘Als daar maattolerantie in zit, gaat je metselwerk verlopen. Dan kunnen we het niet gebruiken.’ De eerste proefstenen waren nog niet maatvast genoeg. Groot: ‘Toen we in 2024 begonnen met produceren, keken we in de ontwikkeling vooral naar hoe de steen eruitziet en welke kleur hij heeft. Perry reageerde gelukkig meteen: dit klopt nog niet.’ 

Wat volgde was een gezamenlijke inhaalslag. Hendriks: ‘We zijn naar de fabriek gegaan, hebben levensgrote tekeningen gemaakt en zijn daar op onze knieën gaan zitten om het uit te leggen. Sindsdien zijn de stenen maatvast en wordt de perfecte kwaliteit geleverd.’ De maattolerantie ligt nu rond de millimeter. In een oude busremise op het terrein van het Fabriekskwartier zette Hendriks bovendien een volledig stramien uit, als levensechte maquette. Zo wisten alle partijen vooraf zeker dat het complexe metselwerk werkelijk goed uit te voeren was. 

Geen discussie 

Groot is vol lof over de aannemer. ‘Vaak zie je bij iets nieuws dat een aannemer zegt: dat kan ik niet, of: dat wil ik niet. Bij Heerkens van Bavel was er geen discussie. Die hadden zoiets van: oké, dit is het product, we gaan ermee aan de slag.’ Hendriks verklaart die houding. ‘We zijn ook voor een deel medeontwikkelaar van het gebouw. En duurzaamheid staat bij ons als bouwbedrijf hoog in het vaandel. Dan moet je af en toe andere zaken aan de kant zetten en gewoon acteren naar de uitgangspunten die je als bedrijf stelt.’ 

Volgens Groot is de steen vrijwel overal toepasbaar. ‘Je moet alleen rekening houden met een paar specifieke eigenschappen, zoals het percentage hoeksteen-streksteen en het feit dat de steen enkel in de 8 mm toplaag gekleurd is. Verder is het gewoon een gevelsteen, alleen niet gebakken.’ De eerste toepassing was in mei 2024 bij zestig woningen in Nobelhorst, Almere. Qua metselpatroon is Wolwerk wel uniek. 

‘We hebben elkaar verbeterd’ 

Inmiddels is de afbouw gestart. Binnenkort gaat de steiger aan de binnenzijde eraf en wordt de gevouwen gevel van Wolwerk voor het eerst compleet zichtbaar. ‘Ik denk dat we dan de beloning krijgen voor enkele jaren aan voorbereiding’, zegt Hendriks. Die beloning is volgens hem vooral te danken aan de samenwerking tussen steenfabrikant, architect en aannemer. ‘We hebben elkaar verbeterd, zonder het ontwerp af te zwakken. En we hebben aan ieders wens kunnen voldoen.’ Groot beaamt dit. ‘Vaak heb je afzonderlijke partijen die bij zo’n project betrokken zijn. Dit was echt het werk van één gezamenlijk team.’ 

Dit artikel is gesponsord door Vandersanden.