Goed geïsoleerde nieuwbouwwoningen leveren in de winter energiewinst op, maar veranderen in warme zomers steeds vaker in broeikassen. Deze keerzijde zorgt steeds vaker voor problemen. Hugo Top, head of B2B en specialist projectzonwering bij PZN (Projectzonwering Nederland, zie kader), legt het helder uit: “We bouwen in ons land zo dat de warmte in de winter binnenblijft, om energiekosten te besparen, maar die warmte gaat er vervolgens in de zomer niet meer uit. Ik ken mensen in een zeer goed geïsoleerde nieuwbouwwoning die in de zomer een week lang deuren en ramen open moeten hebben om de warmte weg te krijgen”, zegt Top. “Dat wordt echt als stressvol en vervelend ervaren.”

TOjuli-eis

De hittestress is overigens allang geen puur comfort- en gezondheidsprobleem meer. Het is ook een normvraagstuk. Sinds 2021 geldt voor nieuwbouwwoningen de TOjuli-eis: de grenswaarde voor de temperatuuroverschrijdingsindicator bedraagt maximaal 1,20. Die waarde geeft per oriëntatie en per rekenzone inzicht in het risico op oververhitting in de maand juli, en volgt automatisch uit de BENG-energieprestatieberekening. Worden de grenzen overschreden, dan zijn ontwerpers en opdrachtgevers verplicht om aantoonbare maatregelen te nemen.

Top wijst ook op een juridische dimensie die verder reikt dan nieuwbouw: “Er zijn al rechtszaken geweest waarbij huurders geld in mindering mochten brengen omdat ze gewoon een niet-comfortabele huurwoning kregen van de woningstichting. Dat is een paar keer voorgekomen, onder meer in Limburg. Dat willen verhuurders en woningcorporaties natuurlijk niet. Wij weten hoe we de woningbouw precies kunnen ondersteunen op dit gebied.”

Isolatie: onmisbaar maar niet afdoende

De eerste reflex van veel ontwerpers is meer isolatie. Begrijpelijk, maar als primaire maatregel tegen hittestress schiet het tekort. Top: “Isolatie is goed, maar het helpt totdat die warmte binnen is. En dan werkt het weer in je nadeel.” Betere dakisolatie lost het probleem van directe zonnewarmte via glaspartijen immers niet op. Het glas is de zwakste schakel in de schil, en isolatie verandert daar niets aan. Bij bestaande bouw is na-isoleren van gevels en daken bovendien ingrijpend en kostbaar. Isolatie is onmisbaar voor de energieprestatie van een gebouw, maar wie hittestress wil aanpakken, moet verder zoeken.

Airco: symptoombestrijding met een prijs

Airco pakt de warmte aan nadat die al naar binnen is. Dat kost energie, en dus geld. “Het voordeel van airco is dat je heel snel kunt koelen”, begint Top. “Nadeel is dat het enorm veel energie verbruikt. Dat vinden mensen heel vervelend omdat het veel geld kost, én omdat het slecht is voor het milieu.” Vanuit TOjuli-perspectief deugt actieve koeling bovendien methodisch niet: het verlaagt weliswaar de temperatuuroverschrijding binnenshuis, maar drukt tegelijkertijd de BENG-score. Voor woningcorporaties speelt ook de positie van de huurder een rol: hoge energielasten door een constant draaiende airco zijn sociaal-maatschappelijk een problematische uitkomst.

Buitenzonwering: warmte stoppen vóór het glas

Het fundamentele voordeel van zonwering zit in de logica: je koelt niet wat al warm is, maar je voorkomt dat het warm wordt. Ritsscreens bijvoorbeeld houden gemiddeld 85 tot 90 procent van de zonnewarmte tegen, waardoor een woning gemiddeld 4 tot 6 graden koeler blijft. En afhankelijk van de oriëntatie van de gevel kan dat oplopen tot boven de 10 graden. Buitenzonwering werkt daarbij twee tot drie keer beter dan binnenzonwering.

In de projectmarkt wordt in 90 procent van de gevallen gekozen voor deze ritsscreens en minder vaak voor rolluiken. De reden is praktisch: rolluiken keren warmte even goed, maar sluiten het zicht volledig af. “Een rolluik is potdicht”, vertelt Top. “Dat wil je over het algemeen niet in je woonkamer.” Ritsscreens weren warmte én zon, terwijl bewoners nog wel naar buiten kunnen blijven kijken. Daarbij speelt de keuze van het screendoek een rol. Een doek met een openingsfactor van 1 procent laat minder licht door dan een met een factor van 3 of 5 procent, maar weert ook effectiever warmte. Voor kantoren adviseert Top standaard 1 procent. Bij hogere openingsfactoren kan de zon bij lage stand namelijk alsnog op beeldschermen schijnen. In woningen kiest men vaker voor iets meer lichtdoorlatendheid, om het contact met buiten te behouden.

Isolerende laag stilstaande lucht

Ritsscreens en rolluiken creëren bovendien een isolerende laag stilstaande lucht tussen glas en doek of luik, wat in de winter de warmte juist binnenhoudt. Zonwering werkt dus het hele jaar mee aan de energieprestatie van het gebouw, en dat is precies wat BENG vraagt van passieve maatregelen.

Bij renovatie en bestaande bouw is buitenzonwering ook relatief eenvoudig toe te passen, zonder ingrijpende bouwtechnische aanpassingen. Solar-zonwering – voorzien van een geïntegreerd zonnepaneel – vereist zelfs geen elektrische aansluiting, wat montage verder vereenvoudigt en het aantal vervoersbewegingen beperkt. “Plat gezegd, is het een kwestie van vastschroeven aan de gevel en klaar. En de meerprijs van solar valt weg omdat je geen extra stroomaansluiting hoeft aan te leggen in de woning. De kosten daarvan zijn hoger dan de meerprijs van solar”, aldus Top.

Tijdstip en automatisering

Wie buitenzonwering installeert, moet ook nadenken over gebruik. “Doe het overdag niet te laat omlaag”, waarschuwt Top, “want dan is die warmte al binnen.” De zonwering ‘s ochtends vroeg sluiten, voordat de woning opwarmt, is effectiever dan pas ingrijpen als het al heet is. Moderne motoren maken dat eenvoudig: ze zijn te koppelen aan apps, tijdschema’s en temperatuursensoren. Zo is er een systeem waarbij de screens automatisch zakken zodra de slaapkamertemperatuur boven een bepaalde grens stijgt. “Dat zijn geen hele dure dingen. Wat voor utiliteitsbouw al jaren geldt, gebouwbeheersystemen met weerstation op het dak kunnen we voor woningbouw prima in het klein uitvoeren. En dat is ook nog goed betaalbaar.” Voor ontwerpers ligt de belangrijkste winst vooral in het vroeg meenemen van buitenzonwering in het ontwerp. Daarmee wordt hittestress niet achteraf bestreden, maar juist vooraf voorkomen.

Dit artikel is gesponsord door PZN Degalux.