nieuws

Prijsafspraken in de dakenbranche? ‘Overheden tenderen alleen maar, dat werkt problemen in de hand’

woningbouw 3934

Prijsafspraken in de dakenbranche? ‘Overheden tenderen alleen maar, dat werkt problemen in de hand’
Foto: Kees van de Veen/Hollandse Hoogte

Kartelwaakhond ACM zit enkele dakdekkers op de hielen. Ze worden verdacht van verboden prijsafspraken en werkverdeling. In het veld klinkt vooral verbazing. “Het is een ons-kent-ons-cultuur. Daarom helpen we elkaar. Daar is toch niets mis mee?”

Oktober 2018. De ACM kondigt onderzoek aan naar aanbestedingen voor het renoveren en onderhouden van daken. De mededingingsautoriteit kreeg tips over verboden prijsafspraken en werkverdeling, wil nog meer tips en deed zelfs al invallen bij “enkele bedrijven”. Wat er zich precies afspeelt in dakdekkersland, en op welke schaal, is voor velen vooral tasten in het duister. Al gaan er verhalen over een bepaalde contractvorm waarbij meerdere aannemers tegen dezelfde prijzen, voor dezelfde opdrachtgever, samen het werk zouden verdelen. “Maar is dat dan verboden?”

Bij kartelwaakhond ACM willen ze ruim zes maanden na de publieke bekendmaking van het onderzoek, niets over het dakdossier kwijt. “Dat doen we gedurende onderzoeken eigenlijk nooit”, zegt een woordvoerder. “Maar weet dat wij nooit zomaar aanbellen en een inval kunnen doen. Er zijn dus gerede vermoedens. Wanneer het onderzoek is afgerond? ‘‘Ook daar zeggen we niets over.”

Erik Steegman is directeur van de Nederlandse Dakdekkersassociatie (NDA). NDA is een samenwerkingsverband van dakdekkersbedrijven dat via een aparte coöperatie inkoopt en gezamenlijk certificeert.

“Wij hebben niets te verbergen”, reageert Steegman, die al 32 jaar ‘in het dak zit’. Hij legt uit dat de NDA een soort franchiseorganisatie is, waarbij meerdere dakbedekkingsbedrijven zijn aangesloten. “Zo hebben we met Dakbehoud Nederland, een onderdeel, waarbij we dagelijks met 58 teams werken. ”De ACM vertrouwde het niet helemaal. Onlangs kreeg Steegman daarom een vragenlijst. “Die lijst hebben we netjes ingevuld. Nee, wij doen niets fout. Iedere vestiging heeft zijn eigen beleid, het is zeker niet zo dat we het werk centraal verdelen.”

Bid-rigging

Of verboden prijsafspraken nog veel voorkomen? “De ACM is er nog altijd druk mee”, zegt Charlotte Gerrits, advocaat bij Dirkzwager en deskundig op het gebied van mededinging. Volgens haar weten bedrijven vaak niet eens dat ze iets fout doen. “Zelfs het toetreden tot een franchise-organisatie kan mededingingsrechtelijk risico’s opleveren. Denk bijvoorbeeld aan de uitspraak in het wasserijenkartel van vorig jaar. In dat verband waren er rayonafspraken gemaakt.” Waarom bedrijven prijsafspraken maken? “Meer omzet genereren kan een doel zijn, of de concurrentie uitschakelen, of om er zeker van te zijn dat je bepaalde opdrachten kunt aannemen en uitvoeren, het zogenaamde bid-rigging.” Er zijn ook uitzonderingen op het kartelverbod, besluit ze. “Bijvoorbeeld om innovatie te stimuleren.”

‘De dakenbranche is een kleine wereld met een ons-kent-onscultuur’

Of Steegman wel motieven ziet voor verboden prijsafspraken in deze hectische dakdekkershoogtijdagen? “Wellicht wel. Soms weet je als dakdekkersbedrijf van gekkigheid niet, hoe je het werk afkrijgt. Het is zo ontzettend druk en er zijn nog steeds te weinig vakmensen. Dan kan het zo zijn dat bedrijven na de opdrachtverlening met elkaar bespreken hoe ze dat probleem vanuit een samenwerkingsverband kunnen oplossen.” Daar is niets mis mee, vindt Steegman. “De dakenbranche is een kleine wereld met een ons-kent-onscultuur. Daardoor weten we elkaar snel te vinden bij een nijpend tekort. Dat mag altijd. Misschien moet je eens met Vebidak bellen, dat is de brancheorganisatie.”

Cees Woortman, sinds 2000 directeur van Vebidak, kent de sector als geen ander. Geregeld waarschuwt hij ook bij televisieprogramma’s zoals Kassa voor oplichters. “Betaal nooit contant”, is dan een van zijn tips.

Over de vermeende verboden prijsafspraken is hij minder spraakzaam. Woortman houdt niet van speculeren. “Ik heb een aantal namen gehoord en weet dat de waakhond bij een aantal bedrijven bezoeken heeft gedaan. Nee, die namen ga ik niet met u delen. Of het leden van ons zijn? Ook daar laat ik niets over los.”

Woortman wil kwijt dat de dakenbranche een voorbeeldsector is in de bouwkolom met prachtige opleidingen, innovatie en goede arbeidsomstandigheden. “Ik kan me ook niet voorstellen dat dit op grote schaal speelt. En over wat voor afspraken gaat het precies? Net zoals u ben ik nieuwsgierig.” Hij wil niets rechtpraten wat krom is. “Ons standpunt is klip en klaar: bedrijven moeten zich houden aan de mededingingswet. Als brancheorganisatie moeten we deze discussie heel clean voeren.”

‘Toen ging er een hoop ondergronds’

Een voorbeeldbranche, elkaar helpen in tijden van nood, hoezo gevoelig voor prijsafspraken? Dat zeggen dakdekkers over dakdekkers. Toch is het niet de eerste keer dat er vermoedens zijn van praktijken die het daglicht niet zouden kunnen verdragen. In 2004 deelde de ACM (toen NMA) voor ruim een miljoen euro aan boetes uit aan twaalf dakbedekkingsbedrijven (zie kader).

“Ja, daar was ik bij”, reageert Rob Bootsman, directeur van familiebedrijf Boko nuchter. Zijn bedrijf kreeg een boete van 93.000 euro. Hij houdt er gemengde gevoelens aan over. “Op de eerste plaats veranderden de regels destijds van de ene op de andere dag. Lubbers waarschuwde destijds nog: denken jullie nu dat het over is? Toen ging er een hoop ondergronds.”

Hij noemt een reden waarom het maken van prijsafspraken verleidelijk was en misschien nog steeds wel aanlokkelijk is: scheve verhoudingen tussen opdrachtgever en opdrachtnemer.
“Opdrachtgevers mogen alles met offertes doen en ermee leuren, terwijl wij ons aan allerlei spelregels moeten houden. Vind je het gek dat er toen verboden afspraken werden gemaakt. Wij lieten drie man een week over het dak lopen, en hadden vijf man een week aan het rekenen. Vervolgens krijg je een bedankje.”

(Foto: Bert Spiertz/Hollandse Hoogte)

De omstandigheden zijn anno 2019 nauwelijks anders. “Nooit krijg je een rekenvergoeding, terwijl iedereen die inschrijft wel hoge kosten maakt. Wat er moet gebeuren? Opdrachtgevers zouden opener moeten zijn over wie ze in de voorselectie willen uitnodigen en ze zouden rekenkosten moeten vergoeden.”

Werkdruk leidt tot creativiteit, zegt Bootsman. “Tot 2020 zit onze orderportefeuille vol, maar als een opdrachtgever, waarvoor ik al jaren werk, mij nu om een offerte vraagt, zal ik die toch moeten maken. Mijn klant heeft er vier nodig, en ik kan me niet veroorloven dat hij me de volgende keer overslaat. Echter, als ik inschrijf moet ik wel zeker weten dat ik niet interessant ben. Of ik dan ga rondbellen met concurrerende bedrijven? Dat weet ik niet. Maar ik weet wel dat ik die opdracht niet per ongeluk mag krijgen. Anders moet ik mijn opdrachtgever alsnog teleurstellen.”

‘Een louche sector? Er staat er geen één in de Quote 500’

Elkaar een beetje voor de gek houden, zonder echt kwade bedoelingen, om je hoofd op langere termijn ook boven water te houden. Robert Schaeffers kan zich dat helemaal voorstellen. Hij is de vierde generatie van familiebedrijf Schaeffers dat sinds 1881 daken renoveert. “Overheden tenderen alleen maar, dat werkt problemen in de hand”, meent hij, “ze hadden die rekenvergoedingen nooit moeten afschaffen.” Of prijsafspraken typisch iets zijn voor de dakdekkerswereld? “Nonsens”, bijt Schaeffers van zich af. “Een louche sector? Er staat er geen één in de Quote 500.”
Hij weet wat het is om de afgrond te zien. Hij heeft nog maar één man in dienst, dat waren er ooit zestien. “De crisis overleefden we maar net. Sinds kort sta ik zelf ook weer op het dak. Stoppen? Geen denken aan, in vind het vak veel te mooi.”

Het onderzoek van de ACM kan hem gestolen worden: om te overleven, moet je elkaar soms helpen, denkt hij. “Vroeger keek ik daar anders tegenaan en keek je wel uit. Nu denk ik dat samenwerken met je concurrent beter is dan je personeel zonder werk in de kantine laten zitten.”

Boetes dakdekkers in 2004

De ACM, toen nog de NMa, legde in 2004 boetes op aan twaalf dakbedekkingsbedrijven voor het maken van onderlinge afspraken rond vijf aanbestedingen in Gouda, Amsterdam, Drachten en Rotterdam. De boetes varieerden van 3.900 tot 326.800 euro. In totaal ging het om een bedrag van ruim 1 miljoen euro. De bedrijven wisselden informatie uit over hun offertes en beperkten de concurrentie door af te spreken wie het werk zou uitvoeren. Ook werden afspraken gemaakt over rekenvergoedingen.

Twaalf beboete bedrijven:
1. Cazemier Dakbedekking Rotterdam
2. Consolidated Nederland
3. Dakbedekkingsbedrijf Boko
4. Erdo
5. Smid en Hollander Bouw
6. Spuitco, Asfalt en Spuitwerk, Dakbedekking
7. Strijland Dakbedekking
8. Swindak
9. Templefields 505
10. Texa Dakbedekkingen
11. Van Venrooy
12. Witteveen Daktechniek

Reageer op dit artikel