nieuws

Constructeurs gruwelen van verbindingsdetail AZ stadion

utiliteitsbouw 18348

Constructeurs gruwelen van verbindingsdetail AZ stadion
Het AZ-stadion, dinsdagmorgen 27 augustus. C.A. de Groot is bezig met de voorbereiding van de sloop.

Er ging van alles fout bij de kap van het  AZ stadion constateerde HaskoningDHV. Maar de verbinding van bovenregel en de staven van het dakspant, is het detail waarvan constructeurs en staalbouwers echt gruwelen.

Het was een complexe puzzel, waarvan steeds een nieuw stukje werd vrijgegeven. Keer op keer leidde dat tot nieuwe speculaties. Eerst de foto’s van een afstand van de bezweken daksectie. Toen de foto van de OVV met een gescheurde las in het spant. Daarna de documenten van de bouwaanvraag die de gemeente Alkmaar online plaatste. Die laatste stap bood de gelegenheid voor experts die niet direct bij de instorting van het AZ stadion betrokken zijn, om eens wat dieper in de kwestie te duiken. Op LinkedIn en de site van Bouwen met Staal lieten ze hun gedachten vrij de loop.

De knoop waar de foto met de gescheurde lasnaad van de OVV betrekking op had, hadden de meesten snel gevonden in de ontwerpstukken. Maar wat gebeurde er nou precies tussen die koker van 180 bij 180 mm en die dikke ronde buis, waar die op uitkwam en zijn krachten kwijt moest?

Daar ontwaardde Frank de Wilde van Stielwork uit Limbricht een klein stukje H-profiel. “Ik vermoed dat staalconstructeur Romkes daarvoor koos om meer laslengte te krijgen”, zegt hij in een telefonische toelichting. “De lassen van kokers kun je aan de binnenkant ook nog eens niet inspecteren, een probleem dat je met zo’n profiel niet hebt.” Maar Romkes maakte meteen al een paar rekenfouten, ontdekte De Wilde, waardoor hij op verkeerde laslengtes uitkwam. En hij hield ook geen rekening met een flink buigend moment in het spant waardoor de koker zelf al over de vloeigrens zat.

En ja, dat verbindingsdetail doet hem echt gruwelen. “Echt een lelijk detail, dat tegen de haren in strijkt van een constructeur. Zo ontwerpt zelfs een stagiair het nog niet. Dit is vragen om moeilijkheden.”

Sander Pasterkamp van de TU Delft en Pieters Bouwtechniek denkt er nauwelijks anders over. Hij voegt eraan toe dat er volgens hem geen profiel is gebruikt, maar dat er losse platen zijn gebruikt om de koker met de vierkante doorsnede te laten aansluiten op de dikkere ronde buis. “Dat hoeft niet eens slechter te zijn dan een gewalst profiel. In tegendeel: je kunt de plaatdiktes optimaal afstemmen op de krachten die optreden.” De kopplaat lijkt volgens hem volgens tekening dubbel uitgevoerd, terwijl hij dat op de foto’s van de OVV niet terugziet.

Foto van de OVV van het bewuste detail

Er zijn meer gelijksoortige reacties te noteren. De teneur is steevast: hoe kun je zo’n detail ontwerpen? Zelfs hoofdconstructeur Andries Broersma liet zich tegenover Cobouw  al eerder uit in die trant. “We zijn met zijn allen misschien doorgeschoten in het detailleren van de verbindingen.” Achteraf betitelde hij het bewuste detail, ontworpen door staalconstructeur Siem Romkes, als: “niet fraai.”

De Wilde besluit nog een stap verder te gaan en slaat aan het rekenen. Niet alleen maar uit nieuwsgierigheid en verbazing dat zo’n ernstige instorting kan plaatsvinden in Nederland. Hij staat ook een bedrijf bij dat een probleem met Romkes heeft over een vastgelopen attractie waar de Friese constructeur volgens hem ook een fout heeft gemaakt. Het is inmiddels een langslepende juridische kwestie geworden.

De koker is al niet op zijn taak berekend en er treden bij de verbinding enorme piekspanningen op

Op zijn computer voert De Wilde wat basis-parameters in van het gewraakte detail van het AZ-stadion in een eindige- elementenprogramma. Daarmee voert hij een simulatie uit die volgens hem zonneklaar laat zien dat de verbinding niet deugt. De koker, die al niet op zijn taak is berekend, kan nooit zijn krachten kwijt naar de dikke buis aan het einde van het spant. Er treden enorme piekspanningen op.

Vrijdagmiddag 30 augustus, als heel Nederland aan het weekeind begint, vindt er een persconferentie plaats waarin HaskoningDHV zijn bevindingen naar buiten brengt.  Die moet een einde maken aan alle speculaties. De uitnodiging is de avond te voren verstuurd, direct na afloop van een bizar verlopen wedstrijd die na verlenging in het voordeel uitpakt van AZ. De voetbalclub uit Alkmaar mag door in de Europa League.

Verzekering van AZ dekt zelfs de gevolgschade

Directeur Robert Eenhoorn van de club zit er betrekkelijk ontspannen bij. Niet dat hij niet geschrokken is van de instorting, drie weken eerder, in tegendeel. Maar hij weet inmiddels wel dat het niet de financiële ondergang betekent van zijn club. AZ is goed verzekerd, ook voor gevolgschades omdat de club waarschijnlijk deze hele competitie moet uitwijken naar andere stadions. Om elke twijfel over de veiligheid in de toekomst te voorkomen, is inmiddels besloten het dak niet te repareren, maar het voor driekwart te slopen en te vervangen. Zo kan AZ tegelijkertijd de uitbreiding realiseren waarvoor al voorzichtige plannen bestaan.

De bevindingen die HaskoningDHV naar buiten brengt bevestigen de vermoedens van De Wilde, Pasterkamp en andere constructeurs, die zich vanaf de zijlijn roeren in de kwestie. Het stadion was niet ontworpen op neerwaartse windbelasting, is het eerste dat onderzoeksleider Erik Middelkoop van HaskoningDHV meedeelt. Het voldeed in elk geval niet aan de destijds geldende normen en er heeft ook nooit windtunnelonderzoek plaatsgevonden dat ontheffing van die normen zou rechtvaardigen.

Las mag nooit de zwakste schakel zijn

Daarna komt hij uit bij het gewraakte detail boven in het spant. “De verbinding is zo ontworpen en gedimensioneerd dat de lassen de zwakste schakel vormen en dat mag nooit bij dit soort constructies. Dan introduceer je het gevaar van bros bezwijken, zonder dat de constructie vooraf waarschuwt.” Hij toont een simulatie met grote piekspanningen. De onder- en bovenkant van de koker kunnen hun krachten volgens Middelkoop nog wel kwijt via de flenzen van het geïmproviseerde profiel, maar de krachten in de zijkanten van de koker moeten via het lijf naar de ronde staaf. Alleen is de de kopplaat veel te slap om die krachten goed over te dragen. De lassen boven en onderin zijn al bezweken voordat die kopplaat de krachten kwijt kan. Ook met goed uitgevoerde lassen voldoet het verbindingsdetail al niet. Middelkoop laat zich niet verleiden tot boude uitspraken en houdt het netjes en objectief. Maar wie goed luistert hoort hem zeggen: wat een prutswerk is hier geleverd.

De Wilde ziet zijn simulatie grotendeels bevestigd. Hij schrikt vooral van de foto van een gescheurde koker die HaskoningDHV ook prijsgeeft. “De wind heeft hier echt enorm aan staan trekken. Het kan niet anders dat dat al snel zichtbaar moet zijn geweest. Misschien nog niet tijdens de opbouw van het stadion, maar wel kort daarna toen de eerste stormen over de constructie waren getrokken. Daarbij moeten er schilfers verf zijn afgesprongen waar roestplekken zijn ontstaan. Maar ja, er zat wel meer roest op de spanten. Je moet wel weten waar je moet kijken.”

Misschien moeten de eisen ten aanzien van dynamische belasting en vermoeiing worden opgeschroefd

Of de kwestie AZ bouwbrede consequenties gaat krijgen durft de Limburgse constructeur niet te zeggen. Misschien moeten de eisen ten aanzien van dynamische belasting en vermoeiing worden opgeschroefd, oppert hij. Want die zijn, anders dan in de attractiebouw en de kranenbouw in de staalbouw nog een ondergeschoven kindje. Met dynamische belasting wordt nauwelijks rekening gehouden.

Maar zijn grootste verbazing betreft toch het detail, dat volgens De Wilde een constructeur onwaardig is. “Als een stagiair met zo’n detail op de proppen komt, wordt hij onmiddellijk teruggefloten door zijn begeleider.” Als je per se op deze manier een koker en twee buizen wilt laten samenkomen, verzwaar dan die koker bij de knoop, suggereert hij. Las er twee gebogen platen om van 15 mm. En om piekspanningen te voorkomen laat je die weer heel geleidelijk teruglopen naar de 8 mm van de rest van de koker.

Als je tegen het randje ontwerpt moet je nog veel beter oppassen

“Romkes zegt dat zijn opdracht was om tegen het randje te ontwerpen,” besluit de Wilde. “Maar juist dan moet je nog veel beter oppassen en weten wat je doet”, besluit hij. Anders kom je onherroepelijk over de rand terecht. Zeker als er in de uitvoering ook dingen mis gaan en bijvoorbeeld lassen te dun worden uitgevoerd, waar HaskoningDHV sterke aanwijzingen voor zegt te hebben. De 8 mm lasdikte van de tekening is al te weinig, als het in werkelijkheid 4 mm blijkt te zijn, is het niet meer verwonderlijk wat er is gebeurd.”

 

Ook het verbindingsdetail aan de onderkant deugt niet 

Het detail aan de onderkant van het kapspant van het AZ stadion heeft volgens HaskoningDHV dezelfde mankementen als dat aan de bovenkant. Constructeur De Wilde kan daar echter geen chocola van maken en kan het niet relateren aan foto’s van de constructie die zijn vrijgegeven. Hij weet niet zo goed waar hij precies tegenaan kijkt. “Maar ik zou zeggen dat het eerder een console is waar je een monitor aan ophangt of een speaker, dan een verbinding die een cruciale rol speelt in de krachtsafdracht van de kap. Ook dit ziet er heel curieus uit. “ HaskoningDHV geeft voorlopig geen nadere toelichting op de bevindingen en komt pas begin volgend jaar met een definitief rapport. Daar moeten ook de uitkomsten van het windtunnel in zijn verwerkt.

 

Reageer op dit artikel