nieuws

Uit de oude doos | Het werkpaard van de betonfamilie Van Baarsen

utiliteitsbouw 2693

Uit de oude doos | Het werkpaard van de betonfamilie Van Baarsen

Dit is een verhaal uit de oude doos. Het gaat over de betonfamilie Van Baarsen. Alleen een overslagkraan herinnert nog aan vroeger. Jarenlang lag het stalen gevaarte als een hoopje schroot op een Amsterdamse kade. Tot er nieuwe bewoners kwamen.

De familie Van Baarsen runde de afgelopen eeuw een van de grootste betoncentrales van Nederland in Amsterdam-Noord. Het verhaal begon in 1885 op een trekschuit en eindigde met de overname door Mebin in 1977. 

*

Zomer 2019

Een kunstgrasveldje, een nieuwbouwwijk, een ‘leefsteiger’ en… Het is blauw en rood, van staal en timmerwerk. Het is een oude, maar opgeknapte kraan, in een yuppenwijk.

Vroeger hees en verplaatste het gevaarte zand en grind. Daarna lag het kreupel op de kade, zeventien jaar lang, in losse onderdelen. Als overblijfsel van de tijd dat de gemeente Amsterdam de betoncentrale ontmantelde.

Niemand keek er nog om. De schroothoop lonkte. Maar niet alles dat nieuw is, bedreigt het oude. Industrie werd woningbouw, het vergeten bouwpakket weer bij elkaar geraapt.

Onder de foto gaat het verhaal verder

Jarenlang lang het Paard van Noord kreupel op de kade

“Het verhaal kreeg net op een tijd een andere wending”, weet Marcel van Baarsen (57).

Geschiedenis als karaktertrekje van de toekomst. Het begon toen hier een nieuwbouwwijk kwam. Toen de Amsterdamse schrijver Bas Kok er ging wonen. Hij nam het initiatief om de kraan weer op te bouwen. Eerst zonder familie Van Baarsen, later met.

“Kom eens kijken”, benaderde de bedrijfsleider van Smit’s bouwbedrijf de redactie van Cobouw deze lente. “De kraan staat weer overeind. Er hangt nu zelfs verlichting in.”

Dolgraag wilde hij vertellen over de kraan, het verleden, zijn jeugd, over de oude betoncentrale, het kalkmortelbedrijf, het timmerwerk waarvan hij blaren op zijn handen kreeg.

Belofte maakt schuld. Hartje zomer staan we samen voor de kraan. Een imposant ding, dat zeker.

Onder de foto gaat het verhaal verder

De kraan anno juli 2019

“Kijk. Dat hebben we zelf getimmerd.”

Iets verderop, aan het IJ, waar het barst van de torenkranen, met uitzicht op de Pontsteiger, komen de verhalen pas echt los. Over zijn vader Theo en diens broers: Piet Van Baarsen, Daan en Nico, Willem, groot genoeg in die tijd om heel bekend te zijn, meent Marcel. “Het familiebedrijf bestond uit een groep hechte werknemers. De sfeer was altijd goed.”

Werkpaarden en lachende gezichten

Marcel is geboren op één van de productielocaties, op een woonboot in Amsterdam Sloten. “Dat was de trekschuit waarmee mijn overgrootvader het bedrijf begon. De kraan ken ik ook al vanuit mijn jeugd: werkpaard, noemde de machinist hem.”

Onder de foto gaat het verhaal verder

Zo zag de productielocatie eruit

Bedrijfsfeestjes, paaseitjes zoeken rond de kraan, klimpartijen. En het familiebedrijf was in volle bloei. Het liep fantastisch goed, bijna honderd jaar onderweg, veel rondrijdend materieel, twee eigen zandschepen bloeiend en groeiend, én vernieuwend. Marcel herinnert zich veel lachende gezichten in de jaren ’72 en ’73, toen Ajax Europacuppen won.

Piepgeluid

Maar aan het gelach kwam een eind. De crisis brak uit, de betontak kreeg het zwaar te verduren en werd zelfs verliesgevend. Het moest efficiënter, de ene na de andere broer verliet het concern.

“Piet bouwde het bedrijf af, Daan startte een Gamma in Assen en oom Nico ging naar de kalkzandsteenindustrie. Mijn vader Theo vertrok naar Beamix, prefab metselmortel…

Zo werd het ooit zo florerende bedrijf langzaam maar zeker ontmanteld. Inclusief kraan.

Onder de foto gaat het verhaal verder

Manifest met mixers van Van Baarsen tijdens het 40-jarig bestaan van Schiphol

Mebin nam de betoncentrale in Noord over, maar ook aan dat verhaal kwam een eind: “hier komt woningbouw”, bedacht de gemeente, “en een park”. Zonder mededogen werd de kraan die grind en zand in silo’s hielp, uit elkaar gehaald.

Van Baarsen in vogelvlucht

  • Begon in 1885 met trekschepen voor transport van puin wat later uitgegroeide naar zand en grind handel en betonmortelindustrie.
  • Werd in 1926 een NV in zand en grind.
  • Begon in 1950 met de productie van natte betonmortel.
  • Opende in 1952 EAKB (Eerste Amsterdamse Kalkmortel Bedrijf)
  • Was één van de eerste prefab betonvloeren fabrikanten in Nederland.
  • Was voorloper van Beamix, indertijd uit Duitsland met Maxit Nederland silo’s met prefab metselmortel voor op de bouwplaatsen.
  • Begon in 1976 met een aantal doe het zelfs winkels, de Gamma’s.

Marcel herinnert zich het piepgeluid. “Dat maakte de kraan als hij achteruit reed.

“En in de blauwe grote ruimte zat de motor. In het hokje daarboven het stuurhuis.”

De man die zelf ook de bouw inging is  zichtbaar dankbaar dat de kraan een nieuw leven kreeg. Vroeger is daardoor niet helemaal weg.

HBG

“Ik deed de HTS, werkte jarenlang bij HBG en Trebbe en werk nu bij Smit’s bouwbedrijf.”

De bouw is een enerverende wereld, vindt Marcel. “Je laat namelijk iets achter. Natuurlijk is het jammer dat ik zelf nooit gewerkt heb voor het familiebedrijf. Al is mijn beroep nu, denk ik wel veelzijdiger.”

Doodlopend sierpaard

Blauw, rood en wit, dat zijn de kleuren. Ook weer te zien, op de herstelde kraan. Even was er twijfel. Mag dat wel, een bedrijfslogo op een monument? Natuurlijk. Reclame voor vroeger, niemand wordt daar rijker van.

Het is niet zo dat het paard ineens weer op eigen benen stond. Er was zweet, er waren dilemma’s.

“Doe je mee?”, hing Bas Kok, schrijver van boeken over Amsterdam, op een avond in 2015 aan de lijn. “We hebben niet genoeg geld om die oude kraan van jullie weer op te bouwen, mogelijk loopt het hier dood.”

Zo zag de kraan er vroeger uit.

Marcel aarzelde geen moment. “We moesten die kraan redden”, blikt hij terug. Al kwamen ze nog tonnen tekort. Al zei de gemeente: het staal is niet goed meer.

“Dat laatste bleek niet te kloppen. En met veel hulp van buitenaf kregen we de klus toch geklaard. Het ene na het andere bedrijf deed mee, ik denk wel tien. COT uit Haarlem, een houtleverancier: hout tegen kostprijs, een kozijnenleverancier.”

Wauw-moment

Ook hij spande zich in. Samen met zijn broer en enkele neven stroopte hij de mouwen op. In weekenden en ’s avonds, bouwen aan de huisjes. Timmeren, veel hout, schuifluiken voor de ramen.

Het onderstel, ooit aangeschaft om zandschepen sneller te kunnen lossen, is niet origineel meer. De rest was nog nagenoeg compleet en van echt geklonken staal.

*

Daar staat hij dan. Een imposant ding. Je kunt hem niet meer gebruiken, hij draait ook niet meer mee met de wind of over het water. Dat scheelt later een hoop onderhoudswerk.

Maar wat was het een “wauw-moment” toen hij na 17 jaar weer fier overeind stond.

Pionieren

“Eigenlijk zijn de Van Baarsen werkpaarden”, spreekt Marcel, turend over het IJ. “Van niet lullen, maar poetsen. En vooruitstrevend en innovatief, dat is zo zuur aan dit verhaal. Als een van de eersten pionierden mijn familie met Dato-vloeren, de broodjesligger, de betonnen balken tussen vloerelementen, en met de natte mortel. Voor die tijd, was het echt een vernieuwend bedrijf.”

Onder de foto gaat het verhaal verder

Alleen de 43-meter hoge kraan weet het nog. Vroeger reikte hij zelfs hoger. Wat kon deze kraan veel kuubs tegelijk aan. “Hup en weg was het schip weer, tempo was alles in die tijd.”

Het is nu een industrieel monument. Met een fikse bagage geschiedenis.

“Of ik die zou willen veranderen? Nee. Het is mooi zo. Van werkpaard dat zand en grind mengde tot beton tot een monument dat wijken als cement aan elkaar verbindt.”

Reageer op dit artikel