nieuws

Hoe het AZ-stadion de genadeklap werd voor de Friese staalbouwer Hardstaal

utiliteitsbouw 13227

Hoe het AZ-stadion de genadeklap werd voor de Friese staalbouwer Hardstaal
Het dak van het AZ-stadion wordt gemonteerd in oktober 2005. Foto: Martin Mooij

Voor staalbouwer Hardstaal uit Lemmer staat nog niet vast dat falende lassen de oorzaak zijn van de instorting van de overkapping van het AZ-stadion in Alkmaar. “We hebben alles volgens de werktekeningen van de constructeur gedaan”, zegt voormalig directeur-eigenaar Hans Donker. 

“Een behoorlijk vreemde week” heeft Hans Donker achter de rug. De staalconstructie van het dak van het AZ-stadion, dat zijn bedrijf in Lemmer had gefabriceerd, heeft het begeven na een stormachtige zomerse zaterdag in augustus. De voormalige directeur-eigenaar van Hardstaal is nog niet gaan kijken in Alkmaar. “Ik ga niet op de bonnefooi, het stadion is verboden gebied”, zegt hij aan de telefoon vanuit Lemmer. En een belletje van de Onderzoeksraad en HaskoningDHV heeft hij nog niet gehad. De voormalig directeur-eigenaar van Hardstaal hoopt binnenkort wel naar Alkmaar af te reizen. “Samen met Romkes, de constructeur. Dat hebben we afgesproken”, zegt Donker.

“Met verbazing” heeft hij de laatste anderhalve week het nieuws over de instorting van het dak en de zoektocht naar de oorzaak gevolgd. Falende lasverbindingen zijn volgens de onderzoeksraad de oorzaak van de instorting van het dak. De lassen die in Lemmer aangebracht zijn. Maar voor Donker staat het nog niet vast dat de lassen niet deugen. “De laskwaliteiten staan op de werktekening die we van de constructeur hebben gekregen. Daar staat de maatvoering op: hoe groot de las moest zijn. Daar houden lassers zich aan. Honderd procent”, vertelt Donker. “We hebben alles volgens de werktekeningen van de constructeur gedaan.” Niets meer, niets minder.

Hardstaal had laagste prijs dak bij AZ-opdracht

Het stadionproject in Alkmaar was het laatste project van de staalbouwer. De Hardstaal-directeur herinnert zich dat de klus voor zo’n 2,5 miljoen euro was aangenomen. De opdracht behelste de dakconstructie en de onderbouw voor de tribune. Hoofdaannemer Midreth had verschillende staalbouwers om een aanbieding gevraagd. In 99 van de 100 gevallen ging de opdracht volgens Donker in die tijd naar de onderaannemer met de laagste prijs. Zeker bij Midreth. Hardstaal won de opdracht. Hardtstaal werkte in die tijd veel samen met Midreth. Hans Donker en Midreth-baas Joop Leliveld waren vier handen op één buik. “Ik kon super met hem opschieten.”

In het voorjaar van 2006 viel het doek voor Hardstaal, dat in 2005 nog een omzet had van 10 miljoen met zo’n veertien man personeel. De Friese staalbouwer was net klaar met het dak in Alkmaar. De materialen voor de lichtmasten lag nog wel in Lemmer. Het jaar voor de ondergang hadden zo’n tien lassers in Lemmer alle verbindingen gelast. Montagebedrijf Jan de Roos uit Lemmer monteerde na de bouwvak van 2005 de buizen en de spanten op het werk in Alkmaar. Midreth betaalde aanvankelijk de termijnen, maar de laatste 1,4 miljoen euro bleef onbetaald. Hardstaal moest door een liquiditeitstekort surseance aanvragen. Volgens Donker trokken opdrachtgevers toen voor 6 miljoen euro aan opdrachten terug. Hardstaal ging op 27 april 2006 failliet. Dat Midreth Hardstaal niet volledig betaalde had niets met de kwaliteit van het werk op het AZ-stadion te maken, zeggen Donker alsook curator Jaap van der Meulen. Midreth wilde bij Hardstaal nog een rekening innen voor de Hornbach-vestiging in Wateringen waarvan het dak het op oudjaarsdag 2005 begaf onder een forse sneeuwlast. De Hornbach-vestiging werd door Midreth, Hardstaal, Simon Romkes en Jan de Roos gebouwd; de combinatie die ook voor het AZ-stadion actief was.

Dirk Scheringa betaalde Midreth te laat

De curator van Hardstaal won de zaak bij de Raad van Arbitrage van Midreth, maar kreeg het geld niet omdat Midreth in hoger beroep wilde gaan. Curator Van der Meulen eiste vervolgens een bankgarantie en kreeg die. In februari 2011, nog voor het hoger beroep diende, ging Midreth failliet. Van der Meulen won de zaak alsnog en kreeg de 1,4 miljoen euro uit de boedel van Midreth.

Volgens Donker werd Hardstaal tijdens de bouw van het AZ-stadion niet betaald door Midreth in een periode dat Dirk Scheringa niet op tijd betaalde aan Midreth. De eigenaar van DSB Bank had te veel hooi op zijn vork genomen: niet alleen het AZ-stadion werd in die tijd gebouwd, ook het grote DSB-kantoor in Wognum en het Scheringa Museum stonden in de steigers. DSB Bank zou in 2009 failliet gaan. De geldproblemen bij Midreth die werden afgewenteld op Hardstaal hadden geen gevolgen voor het werk van Hardstaal aan het AZ-stadion, bezweert Donker. “Wij waren al zo ver…alles lag al op de bouw. Behalve de lichtmasten.”

Na het faillissement is de relatie met Midreth-eigenaar Leliveld bekoeld. “Ik neem het hem behoorlijk kwalijk. Ik heb hem ook nooit meer gezien.”

Het AZ-stadion in aanbouw, 31 oktober 2005. Foto: Martin Mooij

Lassen geknapt? Dat zou kunnen

Donker, die sinds het faillissement een calculatie- en bouwbegeleidingbureau vanuit Lemmer heeft, wacht vol verwachting op de onderzoeksresultaten van Royal HaskoningDHV en de onderzoeksraad. Vrijdag kwam de onderzoeksraad met een tussentijds bericht. Donker: “Ze zeggen dat de lassen gebroken of geknapt zijn. Dat zou natuurlijk best kunnen. Een las kan knappen door overbelasting.” Het is volgens hem aan de constructeur om uit te rekenen wat de belastingcombinaties zijn, rekening houden met bijvoorbeeld de wind en de zuiging. Aan de hand daarvan wordt de maat van de profielen bepaald en wat de lasdiameter moet zijn.”

De voormalige staalbouwondernemer zegt geen idee te hebben wat de oorzaak van de instorting kan zijn. “Een combinatie van factoren waarschijnlijk. De dikke wind, de zonnepanelen die misschien wel de druppel zijn, en de winddoeken.” Die windzeilen bovenin de tribune, vlak onder het dak, zijn enkele jaren na de oplevering van het stadion in 2006 opgehangen, omdat het AZ-stadion bekend stond als tochtbak. Romkes zegt er zelf “goed” aan gerekend te hebben.

Donker: “Ik zeg niet dat die winddoeken de oorzaak van de instorting zijn, maar je maakt daarmee wel een gebouw dicht. Er gaan andere krachten werken als voor die tijd.”

‘Er hoeft dan maar iets mis te gaan en het is foute boel’

Donker beaamt dat het ontwerp voor het stadion “tot het bot was uitgekleed”. “Er moest 10 à 11 miljoen euro op bezuinigd worden, niet alleen op de staalconstructie. Dat is redelijk gerealiseerd door Romkes. Het was allemaal op het scherpst van de snede. Er hoeft dan maar iets mis te gaan en het is foute boel.”

Maar voor de voormalige Hardstaal-directeur staat nog niet vast dat het laswerk niet goed was. Nadat de lassers in Lemmer hun werk gedaan hadden voor het AZ-stadion, is er volgens Donker nog een “visuele controle” geweest door de chef werkplaats en de werkvoorbereiding in de fabriek in Lemmer. “Maar er zijn geen lassen gecontroleerd met röntgenfoto’s.” Daarmee zou de sterkte van de las gecontroleerd kunnen worden. Donker: “Dat was ook niet voorgeschreven. Bij het Utrecht-stadion is dat wel in de fabriek gedaan voor dat hele grote spant van 106 meter aan de zuidkant.”

Zo’n röntgenfoto zorgt voor hogere kosten en omdat specialisten van bijvoorbeeld TNO dat alleen kunnen. “Dat neem je dan mee in je begroting.”

Lichte profielen en kleine lassen

Maar bij AZ was zo’n foto niet nodig. “Je had niet dusdanig grote profielen. Het was een koker van 180 bij 180 millimeter. Het waren hele lichte spanten.” De lassen waren daarom ook niet extreem groot. “Als je licht materiaal gebruikt, kun je wel zeggen: dan moet je zware lassen hebben, maar dat heeft geen zin, dan breekt het materiaal.” Voor het stadion in Utrecht geldt volgens hem een ander verhaal. Daar zijn de buizen “rond de 800. Bijna een meter in diameter.”

Maar het gebruik van lichte buizen in Alkmaar is absoluut niet de zwakte van de constructie. “Nee, nee. Alles wat Romkes deed ging via de hoofdconstructeur Broersma. Die controleerde het. Als er op- en aanmerkingen kwamen, werden die verwerkt, als er groen licht kwam van Broersma ging de tekening naar bouw- en woningtoezicht van Alkmaar en daarna gingen de tekening naar Hardstaal toe. Wij konden niet produceren alvorens wij goedgekeurde tekeningen hadden.”

Roest: jaarlijks onderhoud AZ-stadion leek niet in orde

Een Feyenoord-supporter zette een in 2014 gemaakte, verontrustende foto van roestplekken in de kap van het AZ-stadion op Twitter. Een smoking gun? vroeg hoofdconstructeur Andries Broersma zich hardop af. Nee hoor, vindt Donker. Het lijkt er sterk op dat AZ het stadion niet jaarlijks goed heeft gecontroleerd en onderhouden, wat wel tot de taken behoort van de gebouweigenaar. De getoonde roestplekken vormen echter volgens hem geen acuut gevaar. “De conservering van de staaldelen is voor de montage gedaan bij Van Merksteijn Staalcoating uit Raalte in opdracht van Hardstaal. Zodra de verf droog was gingen de materialen naar de bouwplaats in Alkmaar.” Dat er vlak voor de oplevering nog onderdelen geverfd moesten worden, is volgens de voormalige staalbouwondernemer normaal. “Dat waren montage-beschadigingen. Het gebruikelijke bijverfwerk.”

 

Reageer op dit artikel