Het Nederlandse elektriciteitsnet staat onder grote druk. Niet ergens in een beleidsstuk of toekomstverkenning, maar gewoon hier en nu. Terwijl we doorgaan met bouwen, verduurzamen en elektrificeren, zien we het in de praktijk gebeuren. De intenties zijn goed en de doelen zijn noodzakelijk, maar het systeem dat dit allemaal moet dragen, begint zichtbaar te kraken. Nederland nadert een aansluitstop en die komt sneller dichterbij dan we lange tijd wilden erkennen.

Een duurzaamheidsrevolutie kun je starten zonder mega-investeringen, bewijst een Frans dorp. Inwoners van Montigny-en-Arrouaise kunnen gratis hun auto's opladen bij een gemeentelijke installatie en voordelig - soms gratis - stroom krijgen via de lokale energiegemeenschap.

Niet alleen in Nederland raakt het elektriciteitsnet overvol en ontstaan wachtrijen voor nieuwe aansluitingen, waardoor woningbouw en verduurzaming in de knel komen. Cobouw doet een rondje Europa: waar staan de stroomnetfiles deze zomer? En hoe proberen buurlanden die te omzeilen?

Netbeheerders willen op 1 oktober weten welke woningbouwprojecten de komende tien jaar aansluitingen op het net nodig hebben. Gemeenten zijn niet blij met de manier waarop ze dit moeten aanvragen. "Het is eigenlijk bizar, alsof je een concertkaartje voor Taylor Swift moet kopen."

Netbeheerders hebben een collectieve stroomaanvraag van de provincies Utrecht en Zuid-Holland afgewezen. Met deze aanvraag wilden de provincies voorkomen dat de woningbouw stagneert door netcongestie.

Netbeheerders kunnen stroomnetten niet altijd uitbreiden vanwege een personeelstekort. Datzelfde probleem hebben de door hen ingehuurde aannemers. De oplossing: zij-instromers en meer samenwerken met betrokken partijen tijdens aanleg en onderhoud, zeggen de aannemers.

De druk op het Nederlandse elektriciteitsnet neemt sneller toe dan ooit. Vanaf 1 juli komen naast bedrijven ook huishoudens op een wachtlijst als ze een zwaardere elektriciteitsaansluiting willen. Veel mensen denken dat die nodig is om te kunnen verduurzamen met bijvoorbeeld een hybride warmtepomp, zonnepanelen of een laadpaal. Dat is niet altijd het geval. Vaak zit de oplossing in slimmer gebruik van de al beschikbare energie.

Gemeenten vrezen dat het aanbetalen van netwerkaansluitingen voor nieuwe woningbouwprojecten miljoenen extra gaat kosten en de woningbouw in de wielen rijdt. Ze vragen de landelijke politiek om de netbeheerders op de vingers te tikken.

Netbeheerders melden een recordtoename van aanvragen voor nieuwe en zwaardere stroomaansluitingen. Vlak voor de deadline op 1 juli hebben ontwikkelaars alleen al in de provincies Utrecht en Zuid-Holland aanvragen voor 50.000 nieuwe woningen ingediend, om te voorkomen dat hun projecten op een wachtlijst belanden.

Kan ons stroomnet nog nieuwe bouwprojecten aan? Na Utrecht geldt vanaf 1 juli ook in delen van Noord-Brabant een stroomstop voor nieuwe aanvragen. Niet de markt, maar de wachtrij lijkt te bepalen wie nog mag bouwen.