nieuws

Twijfel over afdichting zinktunnels door wispelturig Gina-profiel

infra Premium 1866

Twijfel over afdichting zinktunnels door wispelturig Gina-profiel

Vijftig jaar eerder dan gepland bleek de afdichting van de oudste metrotunnel, het illustere Gina-profiel, niet meer zo solide. Gemeente rotterdam, adviseurs  en aannemers ontwikkelden samen een herstelmethode die ze in kleine stapjes ’s nachts konden uitvoeren. Andere tunnelbeheerders doen er goed aan hun Gina’s ook nog eens na te lopen.   

Vierentwintig afgezonken tunnelelementen. Daaruit bestaat de oudste metro tunnel van het land. Om ze op hun plek te krijgen groeven bouwers dwars door het verwoeste Rotterdam van na de oorlog een kanaal, waar ze die elementen achter elkaar in legden. Daarna dekten ze alles af met een pakket zand. Een speciale rubber afdichting voorkomt sindsdien dat er grondwater in de tunnel stroomt.

Die afdichting bestaat in eerste instantie uit een Gina-profiel dat direct na het afzinken zorgt voor een waterdichte afsluiting. Voor de zekerheid wordt er later aan de binnenkant van de tunnel ook nog een Omega-profiel over de voeg geplaatst. Zodat er twee keringen zijn die het water tegenhouden. De combinatie van Gina- en Omega-profiel keerde na de primeur in Rotterdam terug in zo’n beetje elke andere zinktunnel over de hele wereld. Samen groeiden ze uit tot pieces de resistance, de ultieme symbolen van die typisch Nederlandse techniek van zinktunnelbouw.

Prinses Beatrix en prins Claus openen de metrotunnel in 1968.

Bijna vijftig jaar na die oplevering van de Rotterdamse metrotunnel bleek dat omegaprofiel lang niet overal meer precies op zijn plek te zitten. Daar kwamen medewerkers van de RET bij achter toen ze bezig waren de brandwerende beplating rond de voeg te vervangen. Ze troffen een losgekomen omegaprofiel. Dat vroeg om nader onderzoek.

Bij zeker de helft van de zinkvoegen bleek er schade te zijn

“Dat wees uit dat het beton aan de binnenkant van de zinkvoeg op sommige plekken was losgekomen,” legt Rolf Dalmeijer van Ingenieursbureau Rotterdam uit. En niet alleen bij die ene bewuste voeg in Leuvehaven, maar bij zeker de helft van de in totaal 23 voegen. Allerlei scenario’s werden nagelopen, maar uiteindelijk bleek het zand dat bovenop de tunnelmoten was gestort na het afzinken de boosdoener. Het was ook in de voegen gelopen en met het jarenlang uitzetten en krimpen van de

De indrukwekkende boezem van Gina Lollobrigida

Elke civieltechnicus weet dat het rubberprofiel dat zorgt voor de afsluiting van zinktunnels is vernoemd naar de Italiaanse actrice Gina Lollobrigida (geboren 1927). Meer nog dan door haar acteerprestaties werd zij bekend vanwege haar indrukwekkende boezem. De vorm van het afdichtingsprofiel heeft wel iets weg van een vrouwenborst. Nadat het profiel bij de aanleg van de metro van Rotterdam voor het eerst succesvol was ingezet en bekend kwam te staan als de Gina, hield het die naam bij alle volgende tunnelprojecten over de hele wereld.

tunnelelementen door de temperatuurwisselingen was dat zand steeds verder verdicht totdat het Ginaprofiel aan de buitenzijde compleet was opgesloten. Die kon zijn vervorming uiteindelijk alleen naar binnen toe kwijt en waardoor de bevestigingsankers van het Ginaprofiel extra werden belast en de dekking van de betonwapening afscheurden. Dat was precies op de plek waar ook het omegaprofiel was bevestigd, dat moest zorgen voor de secundaire waterdichting. De betonschade alarmeerde de oplettende RET-medewerkers.

Johan Heijker tracébeheerder van de RET mobiliseerde direct een aantal experts. Zoals Dalmeijer van Ingenieursbureau Rotterdam. Later schaalde hij op en haalde hij ook aannemers BAM en Van Hattum en Blankevoort erbij. In bouwteamverband ontstond zo de oplossing die afgelopen jaren in betrekkelijke stilte is uitgevoerd. Want het werk is al bijna klaar; volgend najaar worden de laatste voegen aangepakt, en zijn ze allemaal voorzien van een werkende reservedichting.

Reparatie van binnenuit, zodat de straat niet open hoeft

Het zand wordt niet verwijderd, maakt Dalmeijer direct duidelijk. “Als we daarvoor hadden gekozen had de straat op 23 plekken in het centrum van Rotterdam voor langere tijd open gemoeten. Dat vond niemand een aantrekkelijk vooruitzicht. De reparatie heeft dus van de binnenkant plaatsgevonden, steevast s ’nachts als de metro 3,5 uur buiten bedrijf was.”

In die strak afgebakende tijdvensters werd de omega verwijderd en waar nodig gerepareerd. Dat maakte het mogelijk wapening in te boren en verlijmen en spuitbeton aan te brengen om de betonnen rand te repareren. Daarna werden stalen platen op de rand geplaatst met een nok die het Ginaprofiel fixeert. Op die stalen plaat werd opnieuw de omega aangebracht waarna de constructie werd getest door hem eerst met lucht en daarna met water af te persen. Op de Betondag lieten RET en Ingenieursbureau Rotterdam in een levensgrote mock-up zien hoe alles precies in elkaar steekt.

“De werkelijkheid is natuurlijk complexer dan zich in een paar alinea’s laat beschrijven,” benadrukt Dalmeijer. “Want de stalen plaat loopt niet rondom de voeg, maar bestaat uit kleinere platen met rubberprofielen ertussen voor de afdichting.” Over al die verschillende profielen en herstelactiviteiten kan de constructeur urenlang college geven. Een klein voorproefje gaf hij tijdens de betondag. Daar werd ook een video gelanceerd van de complexe hersteloperatie en de lange zoektocht die eraan voorafging.

Alle handelingen voor de reparatie van de voegen werden eerst uitgeprobeerd en geoefend op maaiveld.

De hele operatie heeft volgens Johan Heijker van de RET zo’n 20 miljoen euro gekost. “De afdichting was weliswaar beschadigd maar werkte nog wel. Dat gaf ons de tijd om een oplossing te bedenken, en het herstel op te nemen in ons meerjaren onderhoudsprogramma en er tijdig budget voor te reserveren. Daardoor heeft het project Vanaf het begin was er een sterke voorkeur om met de geraadpleegde experts het herstel uit te voeren. Daarom die keuze voor het bouwteam.”

Een geluk bij een ongeluk was volgens Dalmeijer dat de voeg alleen in de wanden en het dak  beschadigd bleken. “Aan de bodem troffen we nergens schade aan. De verklaring hiervoor is dat de tunnel-elementen op palen zijn neergelegd in plaats van direct op het zand, zoals later gebruikelijk werd. Door de paalfundering bleef de vloer voeg vrij van zand en daarmee vrij van schade. Er was dus geen noodzaak de rails te verwijderen. Anders was de reparatie een stuk complexer en tijdrovender geworden.”

Later kwamen er stalen balken op de koppen

Na de primeur in Rotterdamse bodem in de jaren ’60 werden de volgende zinktunnels uitgerust met een stalen balk rondom op de koppen. Daaraan werd het Gina-profiel bevestigd. De keuze daarvoor werd waarschijnlijk om hele andere redenen gemaakt, maar had als prettig bij-effect dat de constructie veel beter zijn krachten kan afdragen. Ook als het Ginaprofiel aan de buitenzijde geen kant meer op kan omdat het zand, zoals in Rotterdam aan de buitenkant is verdicht. Door de robuustere constructie is de kans op schade kleiner, maar verplaatsing van de Gina naar binnen kan nog altijd optreden. Het is dus maar de vraag of alleen wij Rotterdammers, de uitvinders van het gina-profiel, hiermee worstelen. Als ik beheerder was van een jongere zinktunnel, zou ik toch nog even een inspectie uitvoeren en de constructie-berekeningen nog een keer nalopen. “

Gerepareerde zinkvoeg van de eerste metrotunnel van Rotterdam.

Reageer op dit artikel