nieuws

Niets is wat het lijkt in de immense bouwkuip van Zeesluis IJmuiden

infra 5640

Niets is wat het lijkt in de immense bouwkuip van Zeesluis IJmuiden

Tussen de bestaande sluizen bij IJmuiden vonden Rijkswaterstaat en consortium OpenIJ nog net plek voor een nieuwe. Ze zijn inmiddels druk bezig met een complexe puzzel van water, zand, staal en beton.

Honderd meter langer, 20 meter breder en 3 meter dieper. Dat zijn de belangrijkste verschillen van de nieuwe zeesluis in IJmuiden ten opzichte van zijn voorganger. Alles wordt ook nog eens ruim 2 meter hoger, om goed voorbereid te zijn op de rijzende zeespiegel. Zie dat maar eens onder te brengen in de monding van een kanaal waar al drie schutsluizen liggen, een gemaal- en puicomplex. Want die moeten tijdens de bouw natuurlijk in gebruik blijven.

Dus graaft aannemer OpenIJ landtongen af, verplaatst het eilandjes, verlegt het wegen en schuift het met tijdelijke bruggen. Zodat partijen zo min mogelijk hinder ondervinden van de megaklus. “Als daarom zand weggecutterd moet worden en met een sproeiponton aan de andere kant van de sluis gelegd, om vervolgens opnieuw te worden opgebaggerd en in zee gedumpt, dan is dat zo”, legt omgevingsmanager Rob Gordijn van de aannemer uit. “Het lijkt onhandig omdat we hetzelfde zand later weer nodig hebben en moeten opzuigen van de zeebodem om het met een sleephopper weer terug te brengen naar het werk. Maar het ligt soms even in de weg en dan moet je dit soort rigoureuze schuifoperaties op touw zetten.’’

Gordijns evenknie bij Rijkswaterstaat, Jan Rienstra, vult aan: ‘‘Het kan wellicht sneller en efficiënter, maar niet zonder dat daarvoor belangen worden geschonden van al die groepen die op een of andere manier betrokken zijn bij het Noordzeekanaal en de sluis.”

Grote plas zout water

De waterschappen, die met hun beheersgebied aan het kanaal grenzen, vormen zo’n groep. Die waren bezorgd dat er bij elke keer schutten van de nieuwe sluis, een grote plas zout water naar binnen zou stromen. Het Noordzeekanaal is altijd al een brakwatergebied geweest, maar het is niet de bedoeling dat het compleet verzilt.

In de eerste studies rekende Rijkswaterstaat daarom aan een scherm van luchtbellen om de indringing van zout water te voorkomen. Maar dat bleek een erg dure oplossing, zodat uiteindelijk de keuze viel op een venster in de langsdam van het binnenspuikanaal. Rienstra: “Zout water is immers zwaarder dan zoet en kan via zo’n venster selectief worden afgepompt, richting zee. De spuisluis is toch al uitgerust met een flink gemaal, het grootste van Europa, dus dat kan best wat extra zout water uitslaan.”

Simpele praktische oplossing

Een simpele praktische oplossing, zoals er wel meer zijn bedacht voor de megaklus. De bekendste daarvan is dat er niet vier maar slechts drie deuren worden gebouwd. Een slimmigheidje van de combinatie van VolkerWessels, BAM, DIF en PGGM. De twee roldeuren in het binnen- en buitensluishoofd zijn namelijk identiek en allebei dubbelkerend, zodat één reservedeur volstaat. Dat leverde bij de aanbesteding een flink voordeel op. De deuren zijn uitgerust met schuiven en openingen voor het nivelleren van het waterpeil tijdens het schutten. Dat leverde weer een aanzienlijke ruimtebesparing op.

Gordijn: “Anders moet je omloopriolen bouwen. En vergis je niet. Bij sluizen van deze afmetingen zijn dat complete autotunnels. Die moet je kwijt kunnen onder en naast de bestaande sluizen en kades, die daardoor een stuk complexer worden van opbouw. De kolkwanden worden uitgevoerd als diepwanden. 1650 strekkende meter in totaal.

zeesluis IJmuiden

In de bouwkuip van zeesluis IJmuiden

Op de bouwplaats zijn de diepwanden inmiddels goed zichtbaar. De stellingen van BAM en VolkerWessels hebben inmiddels 500 strekkende meter gerealiseerd. De diepwandgrijpers maken onverstoorbaar hun tochten naar de diepte, graven de grond af waarna er steunvloeistof in de sleuf wordt gepompt. Net zolang totdat de wapeningskorf erin kan, het beton gestort en de steunvloeistof wordt afgevoerd. In een uitgekiende bouwtrein schuift alles over het tijdelijke eiland, dat komende twee jaar stukje bij beetje weer wordt afgegraven zodat de sluiskolk ontstaat. De tijdelijke betonfabriek van Dyckerhoff Basal op het eiland is medio 2019 dan ook verdwenen.

Reusachtige bouwkuipen van combiwanden

Op de koppen van het langgerekte eiland worden twee caissons gebouwd in reusachtige bouwkuipen van combiwanden. Dat worden de kassen waar de schuifdeuren in gaan schuiven. Het caisson voor het binnenhoofd is het grootste van de twee. Daar komt ook een dok voor de reservedeur. Dat kan worden drooggezet voor onderhoudsdoeleinden. In de put met een voetafdruk van 80 bij 55 meter zijn bouwvakkers druk met het stellen van bekisting en vlechten van wapening. Het lijkt volgens Gordijn alsof het de kisten zijn voor de wanden van het caisson. In werkelijkheid zijn het de randkisten voor de vloer. Die wordt namelijk ruim 4 meter dik. Niets is wat het lijkt in deze immense bouwkuip, waar niettemin om elke vierkante centimeter ruimte wordt gevochten.

De caissons worden in fases afgezonken. In december dit jaar vindt de eerste slag van vijf meter plaats. Daarna wordt er doorgebouwd en de caissons in een tweede slag naar de einddiepte gebracht van -18 meter (bovenkant van de vloer). Gelijk met de diepte van de nieuwe sluiskolk.

Sluisdeuren flinke jongens

Tegen die tijd zijn de stalen deuren al een paar maanden in IJmuiden. Ze worden nu in Zuid-Korea gebouwd en komen begin volgend jaar per schip naar Nederland voor de afmontage met besturing, schuiven en installaties. “Het zijn flinke jongens”, waarschuwt Rienstra, terwijl hij wijst naar de monumentale watertoren van IJmuiden aan de oever van het kanaal. “Als je ze op hun kant zet zijn ze bijna twee keer zo hoog als de watertoren. De afmetingen zijn vergelijkbaar met gebouw Westraven van Rijkswaterstaat langs de A12 bij Utrecht. Er verrijst hier echt wel iets, voor wie het nog niet in de gaten had.”

Maar dat was de verslaggever van Cobouw niet ontgaan. Evenmin als de inwoners van IJmuiden en Velsen. Die zijn sowieso wel wat gewend, want dagelijks varen schepen van het formaat Bijlmerflat langs hun voordeur. Het dorp ontleent zijn bestaansrecht aan het graven van het Noordzeekanaal en de inwoners voelen zich er volgens Rienstra nog altijd sterk mee verbonden. “Ze klagen zelden over de werkzaamheden, terwijl die echt wel eens voor overlast zorgen. Toen we in de gemeenteraad een keer een toelichting gaven op de plannen, viel ons zelfs een keer applaus ten deel. Kom daar eens om in de Nederlandse bouwgeschiedenis.”

Zeesluis IJmuiden

De nieuwe zeesluis IJmuiden krijgt langzaam maar zeker vorm


Gevecht op de vierkante centimeter

Hoe groot het allemaal ook lijkt, combinatie OpenIJ levert bij de bouw van de nieuwe zeesluis IJmuiden dagelijks een gevecht op de vierkante centimeter. Dat noopt tot een reeks onorthodoxe maatregelen.
De beste illustratie van het gewoeker met ruimte door combinatie OpenIJ is het voortdurende geschuif met zand. Zand dat de combinatie van BAM en VolkerWessels eigenlijk goed kan gebruiken, wordt soms via verschillende tussenstops tijdelijk op zee gedumpt.  Later wordt het dan weer opgebaggerd en met een sleephopperzuiger opnieuw naar het werk gebracht. Hetzelfde gebeurt met de wegen en bruggen over het sluiscomplex. De complexe schuifpuzzel is noodzakelijk om scheepvaart en wegverkeer zoveel mogelijk ongestoord hun gang te laten gaan.
OpenIJ is een combinatie van VolkerWessels, BAM en DIF en PGGM. De combinatie kreeg het werk in oktober 2015 gegund voor een bedrag van 770,5 miljoen euro. Dat is inclusief 26 jaar onderhoud.  Bij Rijkswaterstaat staat het werk voor 917 miljoen euro in de boeken. De nieuwe zeesluis wordt 100 meter langer, 20 meter breder en 3 meter dieper dan de huidige Noordersluis.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels