nieuws

Staalconstructeur: ‘AZ-stadion zeker half jaar onbruikbaar’

bouwbreed 12541

Staalconstructeur: ‘AZ-stadion zeker half jaar onbruikbaar’

De lasverbinding van de kopplaten waar de spanten verbonden zijn met de kolommen. Daar moet het volgens staalconstructeur Simon Romkes zijn fout gegaan bij de kap van het AZ stadion die zaterdag naar beneden kwam. Hij vreest dat AZ het stadion, dat altijd al een tochtbak was, zeker een half jaar niet kan gebruiken.

Het zijn precies de vier grootste spanten uit het stadion zijn bezweken stelt Romkes, die begin deze eeuw de staalconstructie uitwerkte waarvan de contouren waren opgesteld door hoofdconstructeur Broersma. Verwrongen profielen ziet hij niet op de foto’s dus als hij daarop afgaat, is zijn conclusie dat de lassen bezweken zijn. Om precies te zijn: de lassen van de kopplaten waarmee de spanten op de kolommen waren gelegd. Dat was een verbinding die bij Hardstaal in de werkplaats in Lemmer is gemaakt, want op het werk mocht niet gelast worden. Maar wat er precies is mis gegaan zal röntgen- of ultrasoon onderzoek moeten uitwijzen. Dat zal wel snel worden uitgevoerd, vermoedt de constructeur uit het Friese Sint Nicolaasga. “Misschien is er te weinig lasmateriaal gebruikt, misschien zijn er veel slakken ingesloten.”

“Scherp construeren is het spel dat je aangaat met de opdrachtgever en de aannemer”

De constructeur die tot een paar jaar terug leiding gaf aan Ingenieursgroep Romkes en sindsdien onder eigen naam opereeert, is niet betrokken bij de onderzoeken die na de instorting van zaterdag zijn opgestart. Op verzoek heeft hij stukken doorgestuurd naar een bouwexpert die AZ direct na de calamiteit heeft ingeschakeld.  Hij gaat er vanuit dat ze hem nog wel eens zullen raadplegen. “Maar tot die tijd houd ik mij rustig. Ik wil niemand voor de voeten lopen.”

Dat de staalconstructie voor het AZ stadion tot het bot was uitgekleed, zoals hoofdconstructeur Broersma eerder al meldde, ontkent Romkes niet. “Scherp construeren is niet ongewoon”, stelt hij nuchter. “Dat is het spel dat je aangaat met de aannemer en opdrachtgever. Anders kan iedereen construeren.”

Bij stadion Galgenwaard klom Romkes regelmatig het dak op voor inspecties

Inspecties aan de kap heeft hij in Alkmaar nooit uitgevoerd. Maar dat lag wat Romkes betreft ook niet heel erg voor de hand, de uitkragingen en vrije overspanningen van het AZ-stadion waren met maximaal 25 meter bescheiden. Heel anders dan bij bijvoorbeeld stadion Galgenwaard, dat hij eerder realiseerde met dezelfde partijen, Midreth en Hardstaal. Bij de zuidtribune van het stadion van FC Utrecht bevindt zich een spant met een vrije overspanning van meer dan 100 meter.  Daar klom hij eigenhandig jaarlijks een keer op het dak om het spant te controleren. Dat ging om een visuele inspectie. “Je ziet het echt wel als er scheurvorming plaatsvindt”, stelt hij zelfverzekerd. Dan knakt de verflaag en als dat structureel is en op meerdere plekken gebeurt ontgaat je dat als expert niet.” De inspecties hielden een paar jaar geleden op toen de club een nieuwe eigenaar kreeg. Hoe er daarna invulling aan is gegeven durft Romkes niet te zeggen.

Het spant boven de zuidtribune van stadion Galgenwaard in Utrecht werd jaarlijks door Romkes persoonlijk geinspecteerd

AZ had plannen de complete kap vol te leggen met zonnepanelen

Bij AZ voerde hij dus geen regelmatige inspecties uit, maar bleef al die jaren wel intensief betrokken bij alles wat de staalconstructie aanging. Zo zijn er een paar jaar na de oplevering doeken rondom het stadion gespannen bovenaan bij de tribunes. Die waren nodig om tocht voor de bezoekers te voorkomen. Die leverden een extra windbelasting en daar heeft hij goed aan gerekend. Later heeft hij dat ook nog gedaan aan de reclameborden bij het kantoor van de directie. Afgelopen juni kwam er zelfs nog een aanvraag binnen om te kijken of het mogelijk was ook de rest van het stadiondak vol te leggen met zonnepanelen. Bij de 1725 panelen die vier jaar geleden werden neergelegd op het deel van de tribune dat is ingestort, werd hij ook ingeschakeld, al moest hij even het archief induiken voordat hij het zich weer herinnerde.  De Aan de nieuwe aanvraag was hij door drukte nog niet toegekomen. Romkes verwacht dat hij die ook zou hebben goedgekeurd. “Het past binnen de marges van de berekeningen. Al is dat natuurlijk theorie en zijn er andere oorzaken waarom dat met de wijsheid van nu waarschijnlijk geen goed idee is geweest.”

Van hogesterkte staal heb je veel minder nodig, maar het is wel brosser

Dat de constructie niet waarschuwde verbaast Romkes niet echt. Het bezwijkgedrag van het gebruikte staal van S355 is veel brosser dan laagwaardiger staal waarmee vroeger werd gebouwd. De rekgrens is 0,2% waardoor het materiaal nauwelijks gaat vloeien zodra het wordt overbelast, maar bijna meteen knapt. Wat constructeurs noemen: brosse breuk.  “Met S355 kun je slanker construeren dan met het staal S235 waarmee voorheen werd gewerkt. Mensen moesten misschien even wennen aan de slanke constructies die ineens mogelijk waren met de nieuwe staalkwaliteit. En wellicht verklaart dat ook wel de verhalen over een spaghetti-constructie die vroeg of laat wel moest instorten, die nu de ronde doen” veronderstelt de Friese constructeur.

Het bezwijkgedrag van de twee staalsoorten mag dan verschillen, de vervorming is wel min of meer gelijk. De spantuiteinden waren berekend op een vervorming van plus en min 400 millimeter. Romkes vermoedt dat de luifel een paar keer op en neer is gezwiept voorafgaand aan de instorting. “Toen er één las is bezweken is er vermoedelijk een ritseffect ontstaan en zijn de drie spanten er omheen, precies de langste uit de hele constructie meegegaan. “Dat moet in één keer zijn gebeurd en niet na elkaar, gezien het schadebeeld op de foto’s. Maar tot nu toe hebben zich nog geen ooggetuigen gemeld, dus dat valt nog niet precies te reconstrueren.”

AZ stadion was altijd al een wind- en tochtbak

Dat de wind op een gemene manier in het stadion kan vallen en ook van onderaf de luifel kan treffen daar was volgens Romkes terdege rekening mee gehouden. “We hebben in uitvoerige sessies met Broersma en de gemeente alle mogelijke belastinggevallen doorgenomen. Het deel dat bezweken is was veruit het gevoeligst voor valwinden. Naar verluid zijn er windstoten van 105 km/h geregistreerd. De kap moet de afgelopen dertien jaar wel vaker aan dergelijke windstoten zijn blootgesteld. Hij is per slot van rekening ontworpen op windgebiedklasse 1. Het was echt een wind- en tochtbak. Niet voor niets zijn later die tochtdoeken toegevoegd.”

Romkes verwacht dat AZ zeker wel een half jaar op een andere plek zal moeten spelen. “Als het echt die lasverbindingen zijn waar de spanten aangrijpen op de kolommen, moeten ze allemaal onderworpen worden aan röntgen of ultrasoon onderzoek. Daarvoor moeten stukken uit de dakplaten worden gesneden om er met de appratuur bij te kunnen. Daarna moeten er versterkingsmaatregel worden bedacht. Ik heb daar al wel ideeën over, maar dat moeten ze zelf maar bedenken. Kolommen bijplaatsen kan in elk geval niet zomaar, want daar is de fundering niet op berekend.”

Tijdelijk spelen met kleinere overkapping is uitgesloten

Tijdelijk spelen met een deel van de tribune zonder overkapping is volgens Romkes ook geen optie. De kapconstructie, mist elke horizontale stabiliteit met een hap eruit. Het is levensgevaarlijk als er wind opsteekt. Of je moet een tijdelijke hulpconstructie bouwen, om tijdelijk de horizontale stabiliteit te borgen. Maar dat is ook geen sinecure. En dan moet er onderwijl nog worden gezocht naar geld, om alle versterkingen uit te voeren, wat ook niet makkelijk is met een aannemer (Midreth) en een onderaannemer (Hardstaal) die allebei failliet zijn.  Hier is AZ vrees ik nog maanden zoet mee.”

Romkes:  Scherp construeren, geen onbevlekte reputatie

Simon Romkes leidde tot 2013 de Ingenieursgroep Romkes uit het Friese Nicolaasga. Toen deed hij zijn bureau van de hand. In hetzelfde pand ging hij verder met zijn zoon onder de naam Simon Romkes BV. De reputatie van de constructeur is niet geheel onbevlekt. Midreth zette hem van de bouwplaats van het Stedelijk Museum, toen er twijfel ontstond over de staalconstructie van de ‘badkuip’ en ging verder met Van Rossum. Daarvan zegt de constructeur zelf dat hij niet opkon tegen de kracht van het grote Arup dat een contra-expertise  uitvoerde en adviseerde 10 tot 20% extra staal toe te voegen. “Zo kan ik het ook natuurlijk” verweert Romkes zich. “Het was juist de opdracht om scherp, efficiënt, maar wel veilig te construeren. “ De bouw van een fiets- en voetgangersbrug in Apeldoorn begin deze eeuw ontwikkelde zich bijna tot een dorpsklucht. Romkes trad daarbij niet alleen op als constructeur maar ook als hoofdaannemer.  De brug bleek gespiegeld gebouwd, waardoor hij niet tussen de landhoofden paste.  Aan de andere kant won Romkes geregeld prijzen won voor de geavanceerde toepassing van 3D software en BIM. Bekende projecten van de hand van het bureau zijn de Borneobrug in Amsterdam, de uitbreiding van Rijnstraat 8 in Den Haag en het Groninger Forum.

 

Reageer op dit artikel