nieuws

De oude steenfabriek wordt circulair: dat doe je met geduld, héél véél geduld

bouwbreed 3091

De oude steenfabriek wordt circulair: dat doe je met geduld, héél véél geduld
Maurice van Ingen (links) en Michiel Coumans Foto: Ermindo Armino

Twee jonge ondernemers hadden veel tijd en geduld nodig om een circulaire baksteen te maken. Die komt er nu aan. Met behulp van Michel Baars van New Horizon. In een oude steenfabriek in Limburg moet het allemaal gebeuren. Een gesprek met de betrokkenen. “Kopers krijgen nu 30 tot 35 procent CO2 reductie zonder meerprijs. Dat is toch aantrekkelijk?”

Het is een heel gezelschap dat zich verzamelt aan de vergadertafel in de oude steenfabriek Douveren in het Limburgse Eygelshoven. Aan de ene kant zitten de twee ondernemers die de steenfabriek weer opgeknapt hebben en er circulaire baksteen maken; Maurice van Ingen en Michiel Coumans. De eerste is 43 en de tweede 31. En aan de andere kant zitten de mannen van New Horizon; directeur Material Balance Erik Koremans, manager circulaire samenwerkingen Rob van Lith en Michel Baars als de grote baas.

Waar Van Ingen en Coumans de stenenbakkers zijn, vormen de mannen van New Horizon de verkoopafdeling van de circulaire baksteen. Zij kennen de weg naar de bouwende ontwikkelaars en andere opdrachtgevers die wel gevoelig zijn voor een baksteen die net zo duur is als het lineaire product, maar meer in lijn is met de CO2-reductie die de regering van dit land voor ogen heeft. Op elke verkochte circulaire baksteen maakt Baars een marge.

Van links naar rechts: Maurice van Ingen, Michel Baars, Erik Koremans, Rob van Lith en Maurice van Ingen. Foto: Ermindo Armino

De fabriek oogt niet bepaald circulair, het ziet er uit als oude industrie: rommelig en vies. Veel troep. Pallets met oude bakstenen. En afgedankte machines en andere productiemiddelen die niet meer werken of nodig zijn. Het product is wél 100 procent circulair en de eerste bakstenen gaan binnen twee weken uit de fabriek rollen. Maar bijvoorbeeld de oven die bijna 1000 graden gaat halen, is wel gasgestookt. Als hij eenmaal op temperatuur is, blijft hij twee jaar aan. Niet heel erg circulair lijkt ons dat.

De mannen veren op. Baars: “Het is toch geweldig om zo’n oude steenfabriek met high tech uit te rusten en tot leven te wekken? Met hergebruik van restwarmte.”

Van Ingen: “Dit is circulariteit in de praktijk. De CO2 uitstoot van onze steen is aanzienlijk minder dan van de lineaire steen. Dat betekent 30 procent minder milieukosten. De lineaire oven gaat van 1080 tot 1150 graden. Die van ons naar maximaal 980 graden.”

Het fabrieksterrein in Eygelshoven Limburg

Coumans: “Op deze locatie heb je de juiste vergunning, dat is ook belangrijk. Volgens de wet zijn we afvalverwerker. En daar hebben we een vergunning voor. Die krijg je niet zo snel op een andere plek.”

De oude steenfabriek

De fabriek in Eygelshoven is ooit eind jaren ’60 begonnen in het kader van een werkgelegenheidsproject toen de mijnen dicht gingen. Mijnsteen uit de kolenmijnen werd vermalen om gevelstenen van te maken. In 1986 kocht de vader van Maurice van Ingen de fabriek. Dat ging een tijd goed, maar in 2010 werd de productie beëindigd. Bijna negen jaar stond alles stil. En sloeg de roest en het verval toe. De afgelopen jaren hebben de ondernemers alle elektrische leidingen vervangen en de oven weer opgeknapt. Nu wordt er proefgedraaid. Je ziet in de fabriek veel oud materiaal, met overal nieuwe leidingen en schakelkasten. En zelfs een gloednieuwe robot die stenen kan stapelen. Nu werken er vijf mensen in de productie. Dat moeten er voor de Kerst 20 zijn, maar het valt niet mee om de juiste mensen (vooral operateurs) te vinden.

De ondernemers Van Ingen en Coumans hebben er vijf jaar aan gewerkt. Michel Baars is er twee jaar geleden bij gekomen. Twee regionale ontwikkelingsmaatschappijen, het LIOF en het Limburgs EnergieFonds, en een investeringsmaatschappij hebben er samen acht miljoen euro ingestoken. Mijn suggestie dat ze wellicht beter een nieuwe fabriek hadden kunnen bouwen, om echt een circulaire stap te maken, wordt weggewuifd. “Veel te duur”, zegt Coumans. “Als we alles plat hadden gegooid en opnieuw een fabriek hadden neergezet, had ons dat 20 miljoen gekost”.

‘Als we alles plat hadden gegooid en opnieuw een fabriek hadden neergezet, had ons dat 20 miljoen gekost’

Op de vraag wat de grootste uitdaging was, zegt Baars dat de lokale overheden de benodigde vergunningen moesten afgeven. En dat vergde veel geduld. Baars: “Als je gewoon lineaire bakstenen maakt, heb je productievergunningen nodig. Maar als je afval op thermische wijze verwerkt – wat in feite hier gebeurt –  dan moet je een afvalverwerkingsvergunning hebben. Dat zorgde voor veel overleg, duwen en trekken”.

Baars’ New Horizon zorgt nu voor de aanvoer van de grondstoffen. 80 procent van de grondstoffen voor de circulaire steen komt van hem en bestaat uit gebruikte vermalen baksteen. De rest is wat ze ‘vervuilde klei’ noemen. “Geen zware metalen of zo”, zegt Coumans meteen. “Maar klei die vervuild is met poep en plas en die gewoon gestort werd en waar tot nu toe niets mee gedaan werd”.

Meer over circulair bouwen:

Meer over circulair bouwen:

Het is de eerste Europese circulaire baksteenfabriek, zeggen ze trots. Er is nog wel een concurrent die het ook probeert, maar die produceert in kleinere badges en tegen een veel hogere prijs. De Limburgse circulaire steen kost twee kwartjes per stuk. En dat is gelijk aan wat een lineaire baksteen kost.

De Limburgse circulaire steen kost twee kwartjes per stuk. En dat is gelijk aan wat een lineaire baksteen kost.

Baars over de lastige grondstoffenstroom die hij verzorgt: “Normaal wordt in de sloop de gevelsteen gemengd met beton. De sloper doet dat omdat hij eigenlijk geen afzet heeft voor metselsteenafval. Wij willen dat beton alleen zo schoon mogelijk hebben om er circulair beton van te maken. Dan houden wij dat gevelsteenafval over. Daar moesten we iets mee. En dan is het prettig om daar een nieuwe steen van te maken”.

Michael Baars in de oven. Foto: Ermindo Armino

Het is belangrijk om die grondstoffenstroom te beheersen. Want, zo zegt Baars: “In de praktijk zit in dat puin altijd hout, plastic en vloerbedekking. Zelfs als je een sloper vraagt om schoon metselpuin dan krijg je dat er allemaal gratis bij”. Hij vervolgt: “In menggranulaat mag namelijk 30 procent vreemd materiaal zitten én dat zit er ook in. Als je het steenafval er uithaalt, dan ga je over die 30 procent vreemd materiaal heen en dat willen ze niet. Want ze kunnen die producten nergens anders kwijt. Ze hebben er dus een groot belang bij om zo veel mogelijk steenachtig materiaal te hebben om te mengen met vreemd materiaal. Als je alle plastic er uithaalt dan moet je betalen voor de afvoer. Je kunt het beter in het mengafval laten zitten. Zo werkt de markt.”

Bakstenen

In Nederland worden per jaar 800 miljoen bakstenen gebakken. De capaciteit van de circulaire steenfabriek is 40 miljoen bakstenen. Dus veel concurrentie is dat niet voor de grote baksteenleveranciers. Maar het is wel een traditionele wereld die niet zo veel opheeft met nieuwkomers. Baars heeft daar wel ervaring mee. In het beton ging het er ook vrij stevig aan toe toen hij met zijn circulaire beton kwam. Er werd veel druk uitgeoefend om hem over het randje te duwen. In de baksteenmarkt valt dat wel mee, zegt hij lachend.

“Je moet dit doen zonder dat de gevestigde orde je blokkeert. Je moet buiten de gebaande paden je marketing en sales doen. Maar ook je grondstoffen zeker stellen. Want anders ben je er binnen een half jaar weer uit. We hebben nog geen aanval gehad. Maar je moet je wel afvragen wat ze in de markt gaan vertellen. Ze zeggen dat onze steen nooit aan dezelfde kwaliteitseisen kan voldoen als die van hun. Dus wij moeten bewijzen dat hij net zo goed is. Met dezelfde eigenschappen. Ze zeggen dat we dat nooit kunnen voor dezelfde prijs. Nou dat kunnen we dus wel. De hele argumentatie waarmee we de markt in gaan hebben we nu wel klaar.”

‘Ze krijgen nu 30 tot 35 procent CO2 reductie zonder meerprijs. Dat is toch aantrekkelijk?’

Er is ruimte in de markt voor de circulaire baksteen, getuigen de mannen aan tafel. Niet alleen omdat hij inspeelt op de wensen van de overheid om minder CO2 te produceren, steeds vaker letten ontwikkelaars ook op de uitstoot die gepaard gaat bij de productie van de producten die ze gebruiken. Koremans legt het uit: “We hebben te maken met het Klimaatakkoord met als doelstelling CO2 reductie. De MPG (Milieuprestatie Gebouwen) bestaat sinds 2018. Er zijn allerlei normen vastgesteld hoe je tot die MPG komt. Als die MPG groter is dan de waarde 1, dan wordt er gewoon geen omgevingsvergunning afgegeven. Dus iedere ontwikkelaar en bouwer wil daaronder blijven. Met een circulaire steen help je je MPG naar beneden.”

Baars: “De vraag is: hoe kan ik tegen zo laag mogelijke kosten een zo laag mogelijke MPG scoren? Ze krijgen nu 30 tot 35 procent CO2 reductie zonder meerprijs. Dat is toch aantrekkelijk?”

Als de fabriek opgestart is en volledig draait (begin augustus), dan kunnen de stenen binnen drie tot vier weken geleverd worden. De lineaire concurrentie zit nu – volgens Baars – op een leveringstijd van zes tot negen maanden

De circulaire baksteen heeft dus minder CO2-uitstoot. En wellicht nog een veel belangrijker voordeel – maar minder ecologisch argument – de leveringstermijn is veel korter. Als de fabriek opgestart is en volledig draait (begin augustus), dan kunnen de stenen binnen drie tot vier weken geleverd worden. De lineaire concurrentie zit nu – volgens Baars – op een leveringstijd van zes tot negen maanden.

Hoe reageert de markt op de steen?
Baars: “We zijn goed ontvangen. We hebben niet de 60 accountmanagers van de steenfabrieken, dus we moeten het anders doen. We proberen duidelijk te maken dat je in tenders een voordeel hebt als je met deze steen werkt. Ik heb er nog niet zo heel veel, dus als je nú instapt heb je een voordeel. Als jij het niet doet, dan doet je concurrent het. Je merkt wel dat ze de steen dan nog wel even willen zien.”

Van Ingen: “Baksteen is beeldbepalend. Maar we hadden nog niet zo heel veel om te laten zien. De oven moest eerst aan.”

Coumans: “De eerste weken moet je de fijnafstelling vinden. We waren erg bezig met het bakproces, maar uiteindelijk bleek het drogen van de steen heel essentieel. Vocht treedt moeilijker uit bij een circulaire steen. Als de steen niet droog is, dan breekt hij als je hem bakt. Dat moesten we uitvinden”.

Koremans: “Er zijn al toezeggingen. Er is een ontwikkelende bouwer met plannen voor 700 woningen die serieuze interesse heeft.”

Als het werkt, dringen de grote baksteenfabrieken je dan niet met nieuwe eigen initiatieven uit de markt?
Coumans: “Nee, dat gaat niet zo snel. Nogmaals: je bent afvalverwerker en dat betekent andere vergunningen en dan kun je niet dicht bij de bebouwde kern gaan zitten. Dit is een oude site en er lag al een vergunning om mijnafvalstromen te mogen verwerken. Je moet dat niet onderschatten. We verwerken nu afvalstromen thermisch. We bakken afval. Maurice is er jaren mee bezig geweest om die vergunningen goed te krijgen. Anderen kunnen dat niet zo snel.”

Tot slot: wat is jullie droom?
Coumans: “We willen als ondernemer zo veel mogelijk impact maken. Over drie jaar zitten we op 40 miljoen circulaire bakstenen. We gaan ook kijken naar andere circulaire bouwmaterialen. Steenstrips bijvoorbeeld. De vraag naar bakstenen zal door industrialisatie iets afnemen. Dan zijn steenstrips logisch.”


Circulair bouwen

Als je wilt, weet je er alles over.

Kijk maar

 

Foto's

Reageer op dit artikel