nieuws

In Friesland drogen bouwlocaties heel snel op: ‘En bijna alle middelgrote bouwers zijn weg’

bouwbreed Premium 3144

In Friesland drogen bouwlocaties heel snel op: ‘En bijna alle middelgrote bouwers zijn weg’

De druk op de Friese inframarkt is groot. Het prijsniveau is slecht, het wachten is op weer wat grotere klussen zoals de Afsluitdijk. In het hoge Noorden van ontvolking en oeroud suikerbrood kan ook de woningbouw wel een impuls gebruiken. Friese bouwers houden hun harten vast voor de toekomst. “Van de 16 middelgrote bouwbedrijven, zijn er slechts twee over. Steek de kop niet in het zand.”

Als een klein en oud bootje, met wind in de zeilen, ten onder in de stilte na de storm. Zo voelde het even toen het Friese infrabedrijf DVJ niet eens zo heel lang geleden in de problemen kwam. Er was een deal met de schuldeisers, maar DVJ houdt op te bestaan. Hoe kan dat toch? De crisis is voorbij nietwaar, hoe kon dit gebeuren?

Schijn bedriegt. De inframarkt in Friesland ziet er na jaren van hoogtijdagen, haken van Leeuwarden en knopen om Joure, juist niet rooskleurig uit. “Het prijspeil is al anderhalf jaar laag en zakkende”, zei bouwdirecteur Jelle Bijlsma onlangs nog in deze krant.

Hij vertelde over lage prijzen en bouwers die letterlijk in elkaars vaarwater zittem. Bijlsma riep opdrachtgevers, zoals de provincie op om grote projecten zoals de renovatie van de Afsluitdijk naar voren te halen.

Van een achterstand naar een voorsprong

CDA’er Sander de Rouwe, gedeputeerde economie, financiën en innovatie, snapt de ondernemer wel. Hij wil er ook graag op ingaan. Niet als provinciebestuurder, maar als Friese lijsttrekker van de Christendemocraten voor de naderende verkiezingen.

“Friesland is niet meer het Friesland van tien jaar geleden”, begint De Rouwe te vertellen. “Toen hadden we het nog over achterstanden in de regio (van twee procent vergeleken met de rest van het land, red) die ingehaald moesten worden. Maar het Noorden zit niet meer in de dip. Nu zitten we vaak op het gemiddelde. Ik vind dat we de lijn nu moeten doortrekken. Van een achterstand naar het gemiddelde, naar een voorsprong.”

Het Friese suikerbroodsyndroom

Verkiezingsretoriek? Kan zijn, maar het voormalige Kamerlid (infrastructuur) weet zeker dat de digitalisering goed heeft uitpakt voor regio’s zoals Friesland.

“Daardoor zijn we minder afhankelijk van grote steden. Daarom is groei overal mogelijk. Ik heb het altijd over het Friese suikerbroodsyndroom. Suikerbrood is een mooi Fries product, maar het had twee kenmerken. Het ging nooit de grens over, terwijl je wel Baklava kunt kopen in Bolsward. En in honderd jaar tijd was het slecht in twee variaties op de markt. Een heel en een half suikerbrood. Ik wil daarmee aangeven dat we als Friezen trotser mogen zijn op wat we maken, en dat wel meer mogen innoveren. Ik proef de spirit al om in the winning mood te komen.”

Sander de Rouwe, lijsttrekker van het CDA in Friesland dringt aan op maatregelen en wil de bouwsector helpen

Circulair Friesland, Leeuwarden culturele hoofdstad. Je kunt moeilijk zeggen dat Friesland stilzat in de afgelopen jaren. En aangezien het klimaat steeds onstuimiger wordt, zal de Elfstedentocht er ook nog wel een keertje komen, voorspelt de lijsttrekker van Frieslands grootste partij. Een op de vijf Friezen stemde vier jaar geleden op het CDA.

Een feestje en een zware tijd

Toch waarschuwen bouwers, zoals Jelle Bijlsma én Marten Cornel, dat er een tandje bij moet. Het familiebedrijf uit Joure bestaat sinds kort honderd jaar.

“Het was een leuk feestje, maar… we hebben best een zware tijd gehad hier. Voor de crisis waren we nog met zestien bedrijven van rond de twintig of meer personen, maar daar zijn er nog maar twee van over.”

Marten Cornel: “Van de zestien middelgrote bedrijven zijn er nog maar twee over”

Ons kent ons, en dus valt het zwaar als je collega-bedrijven ziet omvallen, zegt Cornel. “Er zaten ook veel familiebedrijven tussen. Een paar daarvan zijn doorgestart, maar een fors deel hield radicaal op te bestaan.”

Siebenga, Van der Werf, Noppert. Cornel (61), nu weer dertig man in dienst, noemt een aantal voorbeelden.

‘Het was een klote tijd en soms denk ik bijna: ik stop ermee’

“Het waren veel bedrijven van mijn generatie. Waarom wij het wel overleefden? Ik denk omdat we snel schakelden. Tijdens de crisis heb ik echt rigoureus gesnoeid. Van 45 mensen naar 15. Natuurlijk was dat een klotetijd. Als familiebedrijf heb je veel mensen met vaste dienstverbanden. Alle gesprekken heb ik ook zelf gevoerd. Soms dacht je als je ’s avonds naar huis ging: ik trek het niet meer.”

Cornel is opgegroeid met hamer en spijkers. Van alle ‘bouwende Cornels’ is hij de derde generatie. “Tijdens de crisis van de jaren tachtig nam ik het bedrijf over van mijn vader.”

Terug naar het heden. Met zijn bedrijf gaat het wel goed. Mede omdat hij ook buiten de grens bouwt. In het Gooi en Blaricum. Luxere woningbouw.

De Friese inframarkt is geen goudkust. Of zoals hij zegt: “Het gaat niet geweldig. Het loopt allemaal nog steeds iets achter. Dat heeft ook te maken met de beperkte groei. Noord-Friesland ontvolkt, dorpjes lopen leeg.”

Het is tijd voor actie, vindt Cornel met de verkiezingen voor de deur. “Het tempo moet omhoog. Bouwlocaties drogen heel snel op. Dat wordt straks echt het grote probleem. De afgelopen zeven, acht jaar is er veel te weinig ontwikkeld. En vooral als het gaat om kleinschalige projecten is het allemaal ook veel te risicovol geworden met al die procedures, belanggroepen en vleermuizen. Ik denk bijna: ik stop ermee.”

Te weinig bouwplannen

Cornel mist vaste aanspreekpunten bij gemeenten voor ontwikkelende partijen. “Daarmee kon je je tempo maken. Daar zou het nieuwe provinciebestuur iets aan moeten doen. Steek de kop niet in het zand waar krimp is. Bouw niet voor de leegstand, maar bied wel meer ruimte waar het wel kan. Amsterdam is vol. Dus verkassen er mensen naar Almere en van Almere naar Lelystad richting Friesland. Daar liggen kansen, maar die moet je wel pakken. We moeten trots zijn op de vier grote bouwbedrijven hier (Friso Bouwgroep, Jorritsma, Van Wijnen en Dijkstra Draisma), maar er een groot gat geslagen in het aantal middenbedrijven. Ja, dat is erg. Ook voor opdrachtgevers. Het gaat ten koste van de concurrentie. Je moet ook niet vergeten dat de Friese bouw veel arbeid exporteert buiten Friesland. Een kwart van de omzet komt uit Friesland zelf, de rest van buiten de provincie. Als er hier geen werk is gaan ze elders heen.”

Bouwproject in Sneek

Investeer. In werk en opleidingen. En in goede infra. Haal rijksgebouwen naar de streek. Die oproep geeft Cornel lijsttrekkers zoals Sander de Rouwe mee. Intussen maakt hij zich met vele bouwers in het land zorgen over het gebrek aan handjes in de bouw. “We moeten 7 miljoen woningen verduurzamen. Dat gaat niet met een 3D-printer.”

CDA wil bouwcommissaris

Maar anders dan steden in de Randstad maakt De Rouwe zich niet heel veel zorgen over vieze lucht en lange files. “De woningbouw staat met stip op één als verkiezingsitem. Het tempo moet omhoog. Door de bouwcrisis in onze kennis en capaciteit vermagerd. Daarom zou er een bouwcommissaris moeten komen die de woningbouw weer vlot kan trekken. Met de drie O’s, van ondernemers, onderwijs en overheden. Maar ook met de 3 o’s van ordening, ontwikkeling en opleiding.”

Inzet CDA Friesland voor provinciale Statenverkiezingen
– Stel een bouwcommissaris aan die met gemeenten, onderwijs en ondernemers het woningbouwtempo opschroeft
– Bouw meer in het buitengebied
– Snel de sluis verbreden bij Kornwerderzand (minister wil daar nog geen geld voor uittrekken)
– Pak snel de ophaalbruggen aan (twee grote op A6 en A7, stilstaan is geen optie anno 2018)

De bouwcommissaris zou met gemeenten de krachten in de provincie moeten bundelen.

“Zodat procedures sneller behandeld kunnen worden en vergunningen sneller afgegeven. En we zouden meer in uitleggebieden moeten bouwen. Het is terecht dat overheden veel in de binnenstad aan de slag willen, maar om het tempo op te schroeven moeten we ook buiten de stad durven bouwen. In Sneek, Heerenveen, Drachten en Bolsward zijn meerdere aantrekkelijke woongebieden.”

Misschien is het niet zo hectisch als in de hoofdstad. Ook in de Friesland staat de huizenmarkt onder druk, zegt De Rouwe.

“Vroeger bakte je een taart om kopers te overtuigen. Nu neem je als koper een taart meer. Daarom moet het bouwtempo ook hier omhoog. En om circulair en tijdelijke woningbouw te stimuleren zetten wij in op minstens duizend circulaire woningen in Friesland in de komende jaren, bovenop de bestaande behoefte. Regels zullen daarvoor moeten worden aangepast. Of we zullen er flexibeler mee om moeten gaan.”

Mooie woorden, maar is de provincie zelf ook niet een beetje debet aan het te lage bouwtempo?

De Rouwe: “Overheden zijn in zijn algemeenheid niet soepel in de heupen. Maar aan de andere kant moet de markt wel klaar zijn voor dit soort versnellingsacties. Ik denk dat de tijd er nu rijp voor is. Er zijn in de afgelopen jaren misschien veel middelgrote bouwbedrijven omgevallen in Friesland. Er zijn er nog steeds genoeg die kunnen en willen. Maar ik zeg wel: ik denk niet dat je de toekomst gaat winnen met meer werknemers. Wel met een hogere productiviteit en robotisering. En Biense Dijkstra is met zijn bedrijf absoluut een voorbeeld voor de regio. Mijn boodschap zou dan ook zijn: meer Bienses graag.”

Dat betekent overigens niet dat De Rouwe uitsluitend juicht voor Cambuur Leeuwarden of nieuwe stadionplannen in de Friese hoofdstad. “Die keuze is aan de stad zelf. Maar er is wel gebiedsontwikkeling nodig. Daar willen we wel iets doen. Maar we gaan geen stadions betalen. En last but not least. Ik juich voor elke Friese club.”


 

Cobouw Café en de provinciale Statenverkiezingen  

Dit verhaal is geschreven in het kader van het Cobouw Café dat de komende maanden door Nederland toert met Bouwend Nederland in de aanloop naar de provinciale Statenverkiezingen. Tijdens deze enige echte bouwtalkshows van Nederland gaat Cobouw in gesprek met bouwers en lijsttrekkers. Wat moet een nieuw provinciebestuur doen? Is bouwen überhaupt wel een verkiezingsitem?

17 december in Heerenveen

Op 17 december is het Cobouw Café te gast in het Thialfstadion. Onder meer de lijsttrekker van de VVD, Klaas Kielstra, schuift aan tafel aan. U bent van harte welkom. Meld u aan op de website www.cobouwcafé.nl.

 

Reageer op dit artikel