nieuws

Diederik Samsom: ‘Gehoopt dat het kabinet enkele stappen meer zou zetten’

bouwbreed Premium 1832

Diederik Samsom: ‘Gehoopt dat het kabinet enkele stappen meer zou zetten’
Nederland, Utrecht, 21 maart 2018. Diederik Samsom (oud-PvdA-leider), commisaris Energiebeheer Nederland (EBN), Duurzaam. Directeur Jan Willem van Hoogstraten. Foto: Werry Crone

Acht miljoen woningen en bedrijfsgebouwen van het gas, te beginnen met honderdduizend voor 2022. De lat ligt hoog in het Klimaatakkoord. Is dit realistisch? En, is de bouw daar klaar voor? Interview met Diederik Samsom, leider van de klimaattafel voor de gebouwde omgeving.

Gebouwgebonden financiering. Meer belasting op aardgas, minder op elektriciteit. Hij had het ‘recept’ al bijna panklaar – iets waarvoor hij alom werd geprezen. Maar begin oktober trapte het kabinet op de rem. De voorstellen waren te ambitieus. Voor de fiscus niet te behappen en fnuikend voor de koopkracht. ‘Maître’ Diederik Samsom en de vele ‘mee-eters’ aan de klimaattafel voor de gebouwde omgeving moesten terug de keuken in. Voor 1 december moet het recept zijn aangepast.
Intussen vragen bouwers en installateurs zich af waar zij aan toe zijn. Hoe krijgen ze al die woningen zo snel van het gas? Is er wel voldoende geld? Waar halen ze het personeel vandaan? En, waaróm zouden ze überhaupt, nu de bouw weer floreert? Ingrediënten genoeg voor een pittig gesprek met ‘chefkok’ Samsom.

Wat vond u van de reactie van het kabinet?
“Nogal terughoudend. Ik had zelf gehoopt dat het kabinet enkele stappen meer zou zetten.”

Zowel voor de gebouwgebonden financiering als voor de verhoging van de belasting op aardgas en de verlaging van die op elektriciteit steekt het kabinet een stokje.
“Nou, dat is wel erg kort door de bocht. Jullie zijn de enigen die daar zo ruig over hebben geschreven. Het kabinet begint de alinea over die belastingen met de zinsnede hoe nuttig dit instrument wel niet is. Vervolgens zeggen ze: die voorgestelde schuif vinden we te hoog. We hadden twee varianten voorgesteld. Het is mij niet helemaal duidelijk welke variant het kabinet te hoog vindt en hoeveel te hoog dan. Maar ik begrijp wel hun zorg: de koopkrachteffecten moeten behapbaar blijven. Daar zijn we het allemaal ook over eens. Het kabinet heeft in zijn brief een aantal randvoorwaarden extra benadrukt. Bijvoorbeeld dat de koopkracht niet mag worden aangetast. Dat is prima mogelijk en dus gaan we daar voorstellen voor doen.”

En de gebouwgebonden financiering?
“Dat was wel een teleurstelling. Na veel wikken en wegen heeft het kabinet besloten dat die fiscale aftrekbaarheid geen haalbare optie is. Dat heeft alles te maken met de problemen bij de Belastingdienst. Daarom gaan we wat andere varianten naar voren schuiven.”

Zoals?
“Er zijn allerlei andere mogelijkheden. Bijvoorbeeld via erfpacht of baatbelasting. Daarbij isoleert de gemeente de woningen. Zij heft daarvoor een kleine opslag op de belastingen.”

Vooral huiseigenaren reageren huiverig.
“Ís dat nou wel zo?”

Ze laten massaal van zich horen.
“Ik hoor ook heel andere geluiden. Kijk, het interessante aan deze ‘Grote Verbouwing’: we hebben tot 2050 om 7 miljoen woningen en 1 miljoen bedrijfsgebouwen te verduurzamen. Al die woningen en gebouwen betalen tot 2050 samen zo’n 500 miljard euro aan energie. Het moet toch mogelijk zijn om daar een klein stukje van te lenen en te investeren zodat de energierekening navenant lager wordt?”

Woningcorporaties moeten het voortouw nemen. Die klagen dat ze geen geld hebben. Moet de overheid niet over de brug komen?
“Met de extra korting op de verhuurdersheffing zet de overheid een stap op die brug. Dat is beter dan de andere kant op hè.”

Duizend woningen per dag. Is dat überhaupt wel haalbaar?
“In de jaren zeventig bouwden we duizend hele nieuwe woningen per dag. Dat is veertig jaar geleden. Dat kunnen we dus. We hoeven nu alleen te verbouwen.”

In de bouwsector proef je toch veel aarzeling. Er is werk zat. En nieuwbouw is lucratiever dan verduurzamen.
“Nieuwbouw is beperkt tot 50.000 woningen per jaar, misschien worden dat er 75.000. Me dunkt dat een bouwbedrijf toch ook denkt: in die overige 7 miljoen woningen is toch ook nog veel te doen? Als wij niets renoveren en alleen maar nieuwe woningen bouwen, gaan veel bouwers binnen de kortste keren failliet.”

Tijdens de crisis leunden veel aannemers zwaar op onderhoud. Nu hebben ze weer werk zat.
“De conjunctuur heeft inderdaad een grote invloed, maar heeft ook de teleurstellende eigenschap om heen en weer te gaan. Daar kun je geen plannen op bouwen.”

Diederik & duurzamheid

Duurzaamheid vormt een rode draad in de loopbaan van Diederik Samsom. De voormalige politieke leider van de PvdA en voorzitter van de sectortafel gebouwde omgeving van het Klimaatberaad studeerde in 1997 aan de TU Delft af als kernfysicus. Daarna werkte hij een paar jaar als campagneleider bij Greenpeace en een tijdje als directeur van groenestroomleverancier Echte Energie, totdat hij in 2003 in de Tweede Kamer terechtkwam. Hij was daar tot 2011 onder meer woordvoerder milieu- en energiebeleid. In december 2016 trad Samsom af als fractievoorzitter en Kamerlid nadat hij een ledenraadpleging om het lijsttrekkerschap na de verkiezingen van maart 2017 verloor van Lodewijk Asscher. Hij is sindsdien onder meer parttime adviseur van afval- en energiebedrijf HVC in Alkmaar. Daar houdt hij zich bezig met het gebruik van aardwarmte als duurzame energiebron of energieopslagplaats.

Waren de bouwers aan de klimaattafel een beetje constructief?
“Ik proefde buitengewoon veel gretigheid om in deze opdracht te kunnen stappen. Hoe kan het ook anders: hier ligt een bouwopgave zonder weerga. Ik moet de eerste bouwer nog tegenkomen die daar zijn neus voor ophaalt.”

Toch zijn er veel die liever gaan voor nieuwbouw.
“Er zijn er die kiezen voor nieuwbouw, maar een ander deel van de bouwsector richt zich juist op renovatie. Daarbij: het gaat niet alleen over nu, we hebben het over de komende dertig jaar.”

Wat verwacht u eigenlijk van de bouw?
“Veel. Nu weet ik niet of hier de wens de vader van de gedachte is, maar ik zie ook veel gebeuren aan innovaties. Ik verwacht meer integratie tussen bouwers en installateurs. Ook richting leveranciers verwacht ik veel meer integratie.”

Wat zou u zelf doen als u in de branche zat?
“Dan zou ik een bedrijf oprichten dat dé oplossing biedt wanneer iemand een kapotte cv-ketel heeft. 400.000 keer per jaar gaat er in Nederland een cv-ketel kapot. Op dat moment besluit de bewoner om een nieuwe te kopen; dat besluit valt meestal onder de koude douche. Dan wil je gisteren een nieuwe. Als je in die markt kunt doordringen met een ander concept dan gewoon de oude ketel vervangen door een nieuwe, dat je kunt zeggen: we hangen een hybride warmtepomp op, u hoeft hem nu niet te betalen, dat doet u langzaam met het geld dat u bespaart op uw energierekening. Dan houdt u meer geld over, bent u duurzamer en u zet alvast een stap op weg naar de toekomst.”

Maar die hybride pompen zijn er toch al?
“Zeker, maar op zo’n moment worden die weinig geïnstalleerd. Waarom niet? De bewoner wil gisteren een nieuwe, de levertijd is te lang, je moet een ander vat erbij ophangen, soms moet je in de woning nog een beetje isoleren. Dat integrale concept moet je aanbieden. Wat dat betreft kunnen installateurs veel leren van auto-importeurs. Die verkopen al tientallen jaren producten van 20.000 tot 30.000 gulden/euro aan mensen met een middeninkomen. Zo’n ketel verkoopt zichzelf niet. Als jij bij een gewoon gezin binnenkomt met een kapotte cv-ketel en zegt: ik heb nu een mooie hybride warmtepomp, die kost je 5.000 euro, dan zeggen de meeste mensen: dat heb ik niet, ik wil gewoon een warm huis, doe mij maar een gewone ketel.”

Meer over de Energietransitie

Meer over de Energietransitie

Wat moet er nog gebeuren op het gebied van innovatie?
“Dan denk ik vooral aan schaalvoordelen. Kijk bijvoorbeeld naar isolatiemateriaal. Je hebt tegenwoordig brisant isolatiemateriaal, zeer dun, met dezelfde rc-waarde als een dik pak glaswol. Alleen het is erg duur als je het per pak bestelt. Je moet het per duizend kuub bestellen. Als je nu voldoende perspectief biedt zodat bouwers op grote schaal kunnen inkopen, dan kunnen ze ook investeren in innovaties waardoor het verduurzamen zich gemakkelijker laat terugbetalen.”

Het personeelstekort, hoe zwaar weegt dat?
“Dat is best een zorg. Maar het is wel een luxeprobleem. Nog niet zo lang geleden lag ik wakker over de vraag: hebben al die installateurs nog werk? Nu lig ik wakker van de vraag: zíjn er nog installateurs voor al dat werk? Tegelijkertijd – dat klinkt misschien een beetje vreemd voor een sociaaldemocraat – : de arbeidsmarkt laat zich ongelofelijk moeilijk sturen. Maar er zijn wel mogelijkheden. Ik sta wel eens voor een zaal vol installateurs die zeggen: ik kan geen mensen meer vinden. Dan is mijn eerste opmerking: heb je wel eens overwogen om beter te betalen? Je ziet gelukkig ook een herwaardering van het middensegment van de arbeidsmarkt. Daarom moeten we meer investeren in het middelbaar beroepsonderwijs.”

Alles over het Klimaatakkoord

Alles over het Klimaatakkoord

Bent u zelf al van het gas?
Resoluut: “Nee. Ik heb gewoon een woninkje net zoals heel veel andere Nederlanders. Ik heb het inmiddels heel goed geïsoleerd en zodra mijn ketel kapot is stap ik in een hybride warmtepomp. Dan ben ik ook nog steeds niet van het gas. Maar ik woon in een wijk die waarschijnlijk ergens in het komende decennium op een warmtenet wordt aangesloten.”

Reageer op dit artikel