nieuws

Kans op rottende funderingen en verzakkende huizen: ‘Bouw houdt te weinig rekening met droogte’

bouwbreed 4824

Kans op rottende funderingen en verzakkende huizen: ‘Bouw houdt te weinig rekening met droogte’

Zorgen over de aanhoudende droogte nemen steeds grotere vormen aan. Vooral de landbouw en de dijken staan onder scherpe controle. Maar de droogte kan nog véél grotere problemen veroorzaken. Houten funderingsplanen die rotten, rioleringen die knappen en woningen die verzakken. Als er meer van dit soort droge zomers komen, kan dit miljarden aan schade betekenen. Overheden, maar ook de bouw, moeten daarom in actie komen.

Dit bepleit Alex Hekman, business director water, van Sweco. Het ingenieurs- en adviesbureau werkt op dit moment aan een onderzoek naar de gevolgen van de klimaatverandering om (stedelijke) gebieden leefbaar te houden. En die gevolgen zijn groot, waarschuwt hij.

Sluimerend droogteproces

Rottende funderingspalen, en verzakkende huizen. Dit soort droogteverschijnselen zijn niet direct zichtbaar. Het is een sluimerend proces, waardoor er weinig aandacht voor is. Alle aandacht gaat op dit moment uit naar oogsten die dreigen te mislukken en dijken die kunnen doorbreken. Maar de droogte werkt ook dit soort problemen in de hand, waarschuwt Hekman.

“Het is goed mogelijk dat als gevolg van deze droogte nu al funderingsschade ontstaat”, vertelt de droogte- en waterexpert. “In 2003, toen we ook veel last hadden van droogte, waren die berichten er op een gegeven moment ook. Dus pas maar op: als de droogte aanhoudt, komt dat nog.”

Groot risico voor houten palen

Bodemverzakking is namelijk nu al gaande. Door periodes met extreme droogte versnelt dit proces, legt Hekman uit. “Houten funderingspalen, die vooral onder huizen zitten van voor 1970, kunnen zo’n 3500 tot 4000 dagen droog staan. Daarna neemt de kans dat ze gaan rotten snel toe. Elk jaar staan ze sowieso een paar dagen droog, maar in dit soort zomers zijn er veel meer droge dagen. Zo’n 800.000- tot een miljoen huizen in het klei- en veengebied lopen daardoor een steeds groter risico.”

En niet alleen voor houten palen vormt de bodemdaling een flink gevaar, ook voor infrastructuur en gebouwen. “Als bijvoorbeeld de riolering zakt, maar de huizen niet, dan kunnen de leidingen knappen bij de huisaansluiting. Wat ook mogelijk is dat de bodem aan de ene kant van de straat zakt, maar aan de andere kant niet. Ook dat zorgt voor schade.”

Aan de voet van een viaduct in aanbouw over de snelweg A12 bij Bleiswijk is het wegdek door gebrekkige riolering overstroomd met water. Foto: Ton Borsboom.

De droogte kan ook een gevaar vormen voor riolering.

Flinke extra kosten voor gemeenten

Het zijn slechts een paar voorbeelden die Hekman schetst, maar problemen die voor flinke extra kostenposten kunnen zorgen. Kosten waar gemeenten volgens de expert op dit moment nog lang niet altijd rekening houden. “Schade als gevolg van bodemdaling en zetting kan voor gemeentelijke infrastructuur een extra kostenpost betekenen van zo’n 1,7 tot 5,2 miljard. Vooral in veengebieden daalt de grond snel. Daar zouden gemeenten eigenlijk extra belasting voor moeten heffen, maar dat gebeurt niet. Bovendien kan als gevolg van klimaatverandering de levensduur van infrastructuur door dit soort droogteperiodes nog verder afnemen met zo’n 25 procent.”

De enige manier om dit sluimerende proces te voorkomen, is zorgen dat het grondwater bij de palen op niveau blijft. Maar dat is volgens Hekman niet zomaar even te regelen. “Vooral in dit soort periodes van extreme droogte is dit niet overal makkelijk te doen. De beschikbare waterhoeveelheid is daarvoor op veel plaatsen onvoldoende”, verklaart de waterexpert.

‘Bouw houdt te weinig rekening met droogte’

Maar is er dan helemaal niets aan te doen? Jawel. En daar komt de bouw bij kijken. Bij nieuwbouw en bij de aanleg van infrastructuur, moet er véél meer rekening gehouden worden met het veranderende klimaat, stelt Hekman. “Vooral in steden wordt er te weinig rekening gehouden met extreme weersomstandigheden. De aandacht voor flinke regenbuien neemt wel toe, maar er wordt nog te weinig rekening gehouden met de gevolgen van droogte. Er wordt nog teveel gebouwd volgens oude normen en inzichten.”

'Hou in het ontwerp al rekening met droogte'

Zijn boodschap aan de bouw is dan ook: denk bij de 1 miljoen nieuwe woningen die tot 2040 moeten worden gebouwd aan de effecten van de klimaatverandering. “Zorg dat je wegen bouwt met andere type ophoogmaterialen die minder zettingsgevoelig zijn. Breng waar nodig infiltratieriolen of kratten aan. Als je in het ontwerp al rekening houdt met dit soort zaken, kan dat enorm veel schade schelen”, adviseert Hekman.

‘Ook akkoord nodig voor klimaatadaptatie’

Gemeenten, ontwikkelaars, waterschappen en de bouw zouden volgens hem met elkaar in gesprek moeten om over dit soort oplossingen na te denken. “Eigenlijk zou er naast het Klimaatakkoord dat we nu aan het opstellen zijn, ook een akkoord moeten komen voor klimaatadoptatie. Dat maatregelen die rekening houden met extreme buien en met extreme droogte, verplicht zijn om te treffen.”

‘Zorg voor drainage- en infiltratiesystemen bij bestaande bouw’

Toch is dat nog geen oplossing voor de bestaande bouw. Voor die 1 miljoen huizen met houten funderingspalen. “Tja, rotting daarvan is lastiger te voorkomen”, is de treurige conclusie van de expert. “Op landelijke schaal is dit niet te doen, maar gemeenten kunnen wel lokaal maatregelen treffen. Ze zouden al kunnen beginnen met het in kaart brengen van hoe grond en waterstanden fluctueren. Ze kunnen drainage- en infiltratiesystemen aanleggen en zorgen dat water dat opgevangen wordt in regenpijpen terecht komen bij de fundering”, legt hij uit.

Via  het onderzoek dat Sweco nu aan het uitvoeren is, wordt de kosteneffectiviteit van dit soort maatregelen onderzocht. “Wij willen er met dit onderzoek aan bijdragen dat steden leefbaar blijven in de toekomst. Bewoners en overheden moeten zich ervan bewust zijn zodat er tijdig maatregelen kunnen worden genomen”, aldus Hekman. De onderzoeksresultaten verschijnen naar verwachting begin september.


Extra werk voor bouwers door droogte?

Terwijl Sweco zich druk maakt over droogteverschijnselen in steden, is het land op dit moment in rep en roer over andere droogteproblemen. Boeren laten delen van hun oogst mislukken, de brandweer rukt non-stop uit voor het blussen van brandjes en de waterschappen houden de dijken dag en nacht in de gaten.

De gevolgen voor de dijken zijn op dit moment nog minimaal, maar naarmate de droogte aanhoudt, kunnen de gevolgen groter worden. “Echt grote problemen zijn we nog niet tegengekomen”, vertelt Jane Alblas, woordvoerder van de Unie van Waterschappen. “Er zijn wel wat kleine scheurtjes ontdekt, maar die zijn direct hersteld. Toch worden de dijken elke dag gecontroleerd. Want vooral voor veendijken kunnen de gevolgen groot zijn.”

De aandacht van gemeenten in ons land zou meer moeten uitgaan naar de toenemende droogte.

De aandacht in ons land gaat nu uit naar droogte in de landbouw, droogte bij dijken, maar niet naar droogte in steden.

Wilnis uit alle macht voorkomen

De situatie uit 2003, toen bij het dorp Wilnis een dijk verzakte door extreme droogte, willen de Waterschappen uit alle macht voorkomen. Sinds die tijd is droogte een belangrijk thema bij de waterschappen. Alle Veendijken zijn versterkt met klei en er is een droogteprotocol gekomen, dat deze zomer van kracht is.

Onderdeel van dit protocol is dat elk waterschap op dijken moet inspecteren. Zo wordt in Noord-Holland 59 kilometer aan Veendijk gecontroleerd (Veendijk is het meest droogtegevoelig) en bij het Waterschap Stichtse Rijnlanden wordt er 28 kilometer gecontroleerd.

Preventief versterken

De Unie van Waterschappen denkt dat door dit soort maatregelen de kans op een nieuwe dijkdoorbraak klein is, maar honderd procent garantie is er nooit. “We doen enorm ons best, preventief zijn we ook al dijken aan het versterken door kleine scheurtjes op te vullen met klei. Maar de situatie is zo onvoorspelbaar. We hebben ook geen idee hoe lang de droogte aanhoudt”, stelt Alblas.

Toch lijkt aan de droogte voorlopig nog geen einde te komen. De KNMI verwacht voor de komende periode weinig neerslag, meldt Rijkswaterstaat in een bericht. De verwachting is dat het neerslagtekort in de komende periode zal stijgen naar 266 mm. Een dergelijk neerslagtekort is vergelijkbaar met de situatie in het recordjaar 1976. Code geel, dreigend watertekort, is daarom van kracht.

Aannemers aan de slag

Als deze voorspellingen waar worden, en dijken verder versterkt moeten worden, kan dit wel eens extra werk voor bouwers kunnen betekenen. De meeste Waterschappen voeren kleine onderhoudswerkzaamheden zelf uit, maar als er grote scheuren ontdekt worden, worden daarvoor aannemers ingeschakeld. “Op dit moment hebben we geen aannemers in dienst, we hebben een eigen onderhoudsdienst die actief is. Maar als we écht grote problemen tegen komen, kan het zijn dat we een aannemer inschakelen”, vertelt Marko Cortel, woordvoerder van het waterschap HHNK.

In dat gebied is nog niet duidelijk wat de resultaten van de inspecties gaan opleveren. De afgelopen dagen zijn de controles uitgevoerd en naar verwachting zijn de resultaten maandag binnen.

Bouwer controleert fietspad

In andere delen van het land worden bouwers wel al ingeschakeld voor droogteklusjes. Zo is er een aannemer in Leiderdorp die twee keer per dag een fietspad, die beschadigd is door de droogte, controleert op losliggende stenen. “De grond is zo droog, waardoor de stenen sneller los komen te liggen. Daarom hebben we een aannemer ingeschakeld, zodat het fietspad begaanbaar blijft”, vertelt een woordvoerder van de gemeente.

Toch zijn er nog geen klussen op grote schaal voor aannemers, stelt Bouwend Nederland. “Ook op langere termijn verwachten we niet veel extra werk door de droogte”, verwacht woordvoerder Richard Massar.

Reageer op dit artikel