nieuws

Vleermuis legt bouwproject vaker lam (en andersom)

bouwbreed Premium 5446

Vleermuis legt bouwproject vaker lam (en andersom)

Vleermuis legt bouwproject stil. Isolatie van woning drijft vleermuis in het nauw. Vleermuizen en bouwers zijn allebei het haasje van bureaucratie. “Theoretisch kun je de bak in gaan als bouwer, maar voor dat gebeurt moet je eerst vijf vleermuizen op een rij leggen en die bij wijze van spreken één voor één executeren.”

Het zijn allebei zoogdieren. En allebei komen ze uit een dalletje. Ze willen allebei overleven, zich voortplanten en groeien, maar onbedoeld zitten ze elkaar in de weg. Vleermuizen en bouwers. De een verlost de ander van muggen. De ander isoleert woningen, omdat het goed zou zijn voor moeder natuur. Bovenal worden ze allebei in het nauw gedreven door een ander, door mensen gecreëerd, monster: ‘de paarse krokodil.’

Tonnen en kastjes

Amberkleurige lampen op heimachines in plaats van felle lichten. Schermen van een halve kilometer lang, met palen van vier meter hoog en windbreekgaas én aangepaste vijvers. ‘‘Tonnen waren we al kwijt aan nieuwe voedselgebieden, vliegroutes en verblijfplaatsen voor vleermuizen”, zegt Bert Kramer.

Kramer spreekt namens de bouwers van de Zuidelijke Ring Groningen, een infrastructureel project van meer dan 600 miljoen euro. Begin bij hem over vleermuizen en hij kan er nog net geen boek over schrijven. “In Groningen stikt het ervan. Overal zitten ze. In het Sterrenbos, in het Julianplein, in het park.”

Een paar straten verderop, bij het Engelse Park en Kempkensberg, kan de ontwikkelaar van appartementencomplex DUO er inderdaad over meepraten. Ook daar houdt de vleermuis menig bouwer van de straat. Raadsvergaderingen gaan erover. De bouwer wil best maatregelen treffen, maar het lokale vleermuisverzet laat zich niet zomaar de mond snoeren.

Tekst loopt door onder de foto 

In een spouwmuur in Baarn zaten nog één of twee vleermuizen. De gemeente hing enkele vleermuiskasten op. Foto: Hollandse Hoogte

Groningen vleermuisstad? Maak je geen illusies. In alle Nederlandse binnensteden woeden oeverloze discussies tussen ambtenaren, ecologen en bouwers.

Vleermuis legt moskee plat, de bouw van een school, vleermuisrechtszaak hier, tik het woord vleermuis in in de uitsprakendatabase van de Raad van State en de jurisprudentie vliegt je om de oren: ruim 600 treffers.

Of lees de lokale krant en (zie kader onderaan) ontdek dat bouwer en vleermuis elkaar vaker dwarsbomen in de stad als nieuwe natuur…

Geïsoleerd en ingepakt

“Vleermuizen zijn de kieren en spleten in oude woningen en gebouwen als kunstmatige rotsen gaan beschouwen. Zij voelen zich er thuis en zijn er nu afhankelijk van”, zegt Marcel Schillemans, teamleider Vleermuizen bij de landelijke Zoogdierenvereniging.

De vleermuisexpert houdt zijn hart vast. Net zoals de bouwer, komt de vleermuis namelijk uit een dip. Niet door een of andere geldcrisis, maar door intensivering van de landbouw vijftig jaar geleden.

“En nu het eindelijk weer ietsje beter gaat, komt die enorme stedelijke ontwikkeling met nieuwbouw en na-isolatieprojecten razendsnel op gang. Dat kan de vleermuis niet bijbenen.”

‘Niemand bekommert zich om de vleermuis’

De Wet natuurbescherming moet de vleermuis (en de huismus, en andere flora en fauna) bescherming bieden. Volgens Leen van Dijke, voorzitter van de Stroomversnelling, komt daar weinig van terecht. Op grote schaal wordt er volgens hem met de belangen van de vleermuis “gespot”.

“Bij talloze renovaties bekommert niemand zich om flora en fauna. Spouwmuren worden volgespoten zonder dat iemand zich afvraagt: zitten hier vleermuizen?”

Dichtgekit. Weg geïsoleerd. Gevangene van de verduurzaming die eigenlijk goed moet uitpakken voor het milieu. Je vraagt je af: hoe kan dat?

Van Dijke: “De regeltjes en procedures zijn het probleem. Je weet wanneer je een vergunning aanvraagt, maar nooit wanneer je die krijgt. Dat kan soms tot jaren van oponthoud opleveren.”

Wico Ankersmit, directeur van de Vereniging Bouw en Woning- Toezicht Nederland onderschrijft dat de bureaucratie vleermuis en bouwer parten speelt.

“Provincies en ministerie hebben 26 weken de tijd om een ontheffing te regelen. Maar dat systeem werkt van geen kant. Het gevolg van die lange proceduretijd is namelijk dat niemand een ontheffing aanvraagt. Dan kun je namelijk wel bezig blijven: Flora en fauna kom je overal tegen. Vervang maar eens vier dakpannen.”

Het systeem werkt niet

Met het oog op tempo maken, en bouwers te vriend houden, kijken gemeenten ook geregeld de andere kant op, zegt Ankersmit.

“Zij willen ook geen vertraging. Maar als er dan een oplettende bezwaarmaker opstaat, ben je als bouwer vaak wel het haasje. En de vleermuis is hier natuurlijk ook niet mee geholpen.”

Het kan ook anders, bewijst Heijmans. Vincent Nederpel is daar vleermuisspecialist op de interne afdeling ecologie. Vroeger droomde hij van een baan als boswachter. Nu vind hij het juist gaaf dat hij bij een bouwbedrijf werk. “Ik zit heel dicht op het vuur.”

Vincent Nederpel is ecoloog bij Heijmans.”Als je er vroeg bij bent hoeft de vleermuis niet veel te kosten.”

Volgens Nederpel hoeft de vleermuis niet ‘duur’ te zijn. “Als je er maar op tijd bij bent. Bovenal gaat het erom dat je de bedreigde diersoort een nieuwe plek geeft. In de gevel, onder de dakgoot of de pannen. Kost je hooguit een half procent op het totale project.”

Ook de Stroomversnelling toont dat het anders kan. Met het ministerie maakte Leen van Dijke begin dit jaar een deal: om ellenlange procedures te omzeilen, beloven bouwbedrijven (met een Nom-keur) altijd een vleermuiskast op te hangen. “En we houden rekening met het broedseizoen”, vult Van Dijke aan.

Broedseizoen en einde oefening

Bouwers die zich niet aan de gedragscode van de Stroomversnelling houden, grijpt de Zeeuw en oud-politicus nog net niet persoonlijk in de kraag. “Dan wordt er gewoon niet gewerkt. Een keer kwam een van onze leden een nestje met mussen tegen. Toen hebben wij gezegd: pech gehad, wacht tot de vogels zijn gevlogen.”

Hoe sympathiek ook. Ook de maatpakaanpak van de Stroomversnelling is onder ecologen voer voor discussie: niet iedere soort vleermuis zou ermee geholpen zijn.

Van Dijke kan daar weer met zijn pet niet bij. Hij denkt dat de ecoloog vooral bang is voor zijn eigen voortbestaan: Minder onderzoek, betekent minder opdrachten.

Van Dijke: “Over een aantal vleermuizen is te weinig bekend, zeggen ecologen. Maar wat kunnen wij daaraan doen? Ik zou zeggen: richt je niet op diegene die het goede voorbeeld geven, maar op bouwers die spouwmuren dichtspuiten zonder inspanning. Want dan is het echt einde oefening vleermuis.”

Topconferentie en gevangenisstraf

Duizenden euro’s en jaren van tijd, investeerde de Stroomversnelling in de beschermde diersoort. Niet een tikkeltje belachelijk? “Absoluut niet”, vindt Van Dijke. “Wij tornen niet aan natuurregels. Bovendien. Als je de wet overtreedt, bega je een misdrijf. Je kunt er de bak voor ingaan.”

Toezichthouder Ankersmit bevestigt dat. “Maar ik zie dat niet snel gebeuren. Of je moet eerst vijf vleermuizen naast elkaar leggen en ze dan een voor een executeren.” Hij bedoelt het niet grappig. Hij wil ermee aangeven dat er iets moet gebeuren aan de haperende regels.

Tekst loopt door onder de foto

De speciaal ontwikkelde vleermuiskast van de Stroomversnelling

Ankersmit: “We hebben totaal geen zicht op de vleermuis. Ik heb wel eens gezegd op het ministerie. Wil je de flora en faunaregels kunnen handhaven dan heb je nog vijfhonderd extra ambtenaren nodig. Dat gaat nooit gebeuren natuurlijk. Wat er moet gebeuren? Ik pleit voor een gedragscode zoals hoveniers al jaren toepassen. Daarop handhaven is een stuk efficiënter.”

Vleermuisexpert Schillemans dringt vooral aan op extra onderzoek van de overheid naar effectieve maatregelen die bouwers altijd kunnen treffen. “Een topconferentie over vleermuizen en bouwprojecten? Dat lijkt mij niet eens een gek idee.”

Vleermuis overleefde dinosaurus

Ecoloog Nederpel van Heijmans denkt dat bouwers moeten wennen aan de relatief jonge wetgeving. Hij signaleert dat ontwikkelaars steeds meer begrip krijgen voor de vleermuis. “Maar we zijn er nog niet.”

Hij is in elk geval fan van het diertje waar veel misverstanden over bestaan (zie kader onderaan).

“De vleermuis is kort na de dinosaurus ontstaan. Er kwamen allemaal varianten bij, maar het prototype bleef hetzelfde. Fascinerend toch? Als we de reuzenpanda uit China laten overvliegen, moeten we ook zuinig zijn op onze inheemse beestjes.”

Tekst loopt door onder de foto

Bij de Ring Zuid in Groningen speelt de vleermuis een hoofdrol

Kramer, bouwwoordvoerder van de Ringweg Zuid in Groningen, heeft ook niets tegen vleermuizen. “Wij willen ze beslist niet doodmaken. Er is echt veel sympathie voor het beestje. Maar je vraagt je weleens af of de natuurwetgeving maatschappelijk nog wel verantwoord is.”

Tonnen waren zij al aan de vleermuis kwijt. Rechtszaken en tal van discussies gingen erover. “Of ik er eentje heb gezien? Nee. Haha. Maar ecologen wel.”


Vleermuiskoppen in de media

De Raad van State kan niet aangeven of het aantal bezwaren door vleermuizen over de Wet Natuurbescherming groeit. De zoekopdracht vleermuis in de ‘uitsprakendatabase’ van de Raad van State levert wel meer dan zeshonderd treffers op. Hieronder een willekeurige greep uit het aantal koppen dat boven verhalen over bouwprojecten en vleermuizen stonden afgelopen jaar.

  • Vleermuizen vertragen mogelijk bouw rondom DUO. Dagblad van het Noord, 9 juni 2018.
  • Vleermuizen vertragen sloop oude gemeentewerf Valkenswaard. Eindhovens Dagblad, 26 mei 2018.
  • Sloop kerk Son uitgesteld vanwege vleermuizen. Eindhovens Dagblad. 16 januari 2018.
  • Nieuwe vleermuisrechtszaak over Ringweg Groningen. Dagblad van het Noorden, 24 november 2017.
  • Vleermuizen kunnen bouwplannen bij Norg dwarsbomen. RTV Drenthe,18 oktober 2017.
  • Vleermuis moet bouw voorkomen. AD, 21 juli 2017.

Vooroordelen over bouwers en vleermuizen

Zowel over bouwers als over vleermuizen bestaan misverstanden. Bouwers zouden niets om de natuur geven, vleermuizen zouden gevaarlijk zijn. Heijmans bewijst dat het oog heeft voor de omgeving. “Steen eruit, groen erin”, is daar het motto. Het heeft ook een eigen afdeling ecologie en een samenwerkingsverband met

NL Greenlabel van voormalig televisietuinier Lodewijk Hoekstra. Ook de Stroomversnelling beweegt richting natuur. Ook over vleermuizen bestaan er vooroordelen die niet kloppen. “Van vleermuizen wordt vaak beweerd dat ze gevaarlijk zijn”, zegt Vincent Nederpel.  “En dat je eraan dood kunt gaan. Onzin. Geloof het of niet. Dat komt door films zoals Dracula. Maar dat moeten we bewoners en bouwers wel uitleggen.”

De aaibaarheidsfactor van een vleermuis is ook niet groot, zegt Nederpel. “Terwijl het een toppredator is. Iedere vleermuis kan honderden tot duizenden muggen per nacht te vangen. Dat is dus heel nuttig.”

Reageer op dit artikel