nieuws

Mario Kart en de lastige weg voor de bouw naar industrialisatie

bouwbreed Premium 2133

Mario Kart en de lastige weg voor de bouw naar industrialisatie

Hoe kun je industrialiseren als bouwbedrijf? Over 3D-printers, parametrisch ontwerpen en vieze Dixi’s. De Cobouw Praktijkdag gaf donderdag een vergezicht op de toekomst van de bouw.

Alle redenen om als bouw nu eens als de wiedeweerga te industrialiseren kwamen donderdag in het Oude Magazijn in Amersfoort tijdens de Cobouw Praktijkdag Prefab voorbij. Een paar mooie: jongeren willen liever in de fabriek werken dan buiten bij stinkende Dixi’s. En jongeren zijn lui: ze programmeren liever één keer een parametrisch script voor een gebouwontwerp dat de basis is voor veel meer gebouwen, dan dat ze aan een 2D-tekening werken die maar één keer te gebruiken is.

Het laatste voorbeeld is van Berry Hendriks, eigenaar van 3D-printbedrijf  CyBe Construction en telg uit de aannemersfamilie achter Hendriks Bouw en Ontwikkeling uit Oss. Hij blinkt uit door in de hele wereld gebouwen en kolommen te printen. “Spielerei”, noemt hij dat laatste. Hendriks heeft liever dat bedrijven zijn printers kopen om zelf hun gebouwen te printen. Deze week leidt hij in Oss een groep Japanners op. Die nemen binnenkort een printer uit Oss mee het vliegtuig in naar huis. In Dubai en Saoedi Arabië is Hendriks kind aan huis. In Dubai moet over een aantal jaar een kwart van de nieuwe huizen geprint worden. Die sjeiks zetten al hun geld op technologie, omdat het volgens Hendriks “zien en gezien worden” is als je zo veel geld hebt. En omdat Dubai straks een way out moet hebben als de olie op is.

“De bouw zit nog in de tweede en derde revolutie”, oordeelt Hendriks over de situatie in Nederland. “Wij zitten met CyBe in de vierde. Er is een behoorlijke knowledge gap. Educatie is belangrijk. Want die bouw gaat veranderen”, waarschuwde hij.

Wij tekenen niet meer, wij programmeren

“Wij tekenen niet meer, wij programmeren”, ging Hendriks verder. “Engineeren duurt anderhalve maand, het bouwen kost één maand.” Architecten en constructeurs? Die krijgen een andere rol. “Door parametrische tools ga je schakels uit de ketting halen. Moet een constructeur elke keer een berekening maken? Niet nodig.” Staat er 10 procent raamoppervlakte in het Bouwbesluit? Bij het spelen met het floorplan groeit of krimpt het raamoppervlak mee. Dat zit in de software gebakken. Hendriks is geïnspireerd door Mario Kart. In het computerspel gaat Mario’s karretje spinnen als er een banaan op de weg komt. Een algoritme in de software. Zo’n algoritme maakte Hendriks bij zijn ontwerpsoftware ook. Schuift de wandcontactdoos een stukje op, dan verhuist al het leidingwerk in één keer mee. Dat ga je toch niet allemaal weer opnieuw tekenen? Diepe zucht. “Alsjeblieft…”

Hennes de Ridder: “Programmeren moet geen bijvak worden in de bouw. Nee, een hoofdvak!”

Het verhaal van Hendriks moet koren op de molen zijn van Hennes de Ridder, emeritus hoogleraar integraal ontwerpen aan de TU Delft. Hij haalde in december vorig jaar in Cobouw al uit naar de sector. “De bouw is nog steeds een verschrikking”, zei hij. Hij propageert al jaar en dag parametrisch ontwerpen. Want je gaat toch niet iedere keer weer iets nieuws maken? Het gaat om leren en repeteren. “Ontwerpen is simpel. Het is jatten. Dat kan ook zijn: jatten van jezelf”, aldus De Ridder in Amersfoort.

Door de relaties tussen alle elementen in het parametrisch model te definiëren, hoef je maar één keer een ontwerp te maken. De Ridder deed het samen met een student van hem, bedoeld voor duizend tunnels voor Prorail. Maar die verdomde consultants wilden er volgens De Ridder niet aan. “Die hebben geen belang bij industrialisatie.” Dan is hun verdienmodel weg.

Toch blijft hij in industrialisatie geloven. “Programmeren moet geen bijvak worden in de bouw. Nee, een hoofdvak”,zei hij met een voor hem kenmerkende vurigheid.

De kennis moet volgens hem niet in hoofden zitten maar in producten. Aannemers moeten zich niet meer gedragen als capaciteitsleveranciers. En opdrachtgevers moeten niet om processen vragen. Ze zouden bouwers de kans moeten geven om zich om te vormen tot productaanbieders. “Geef die mensen de ruimte, dan kunnen ze producten ontwikkelen!”

Hennes de Ridder: Grondstoffencrisis belangrijker dan klimaatcrisis

De Ridder telde laatst veertien busjes op de laatste dag voor oplevering van een bouwproject bij hem in de buurt. Veertien! Daar kan hij niet bij. Een kwart van het verkeer is bouwgerelateerd, aldus De Ridder. “Als we dat nou eens halveren, hebben we geen fileprobleem meer.”

De Ridder stipte nog een belangrijke reden aan om haast te maken met industrialisatie. “We hebben te maken met een grondstoffencrisis en een klimaatcrisis. Die eerste crisis is veel belangrijker. Nu sturen we op COpr2-uitstoot, terwijl we circulariteit totaal vergeten.”

Dat vindt Bas Sievers ook. De directeur vastgoed van corporatie Wonen Limburg (25.000 woningen) zou graag zien dat er meer aandacht is voor “het proces van bouwen en wat ervoor en erna plaatsvindt”. Welke materialen worden gebruikt en wat kan worden hergebruikt?

Laat je niet te veel leiden door het Bouwbesluit, zei Marc Nelen, asset manager van corporatie Woonkracht 10. “Maar kijk naar 2050 en anticipeer daarop.”

Net als De Ridder wil Sievers af van “procesinkopen”. Hij wil producten kopen bij conceptaanbieders, of dat nou gevestigde partijen zijn, of toeleveranciers die zonder aannemer op avontuur zijn,  of start-ups die de markt willen betreden. Deze laatste groepen komt Sievers ook tegen bij de uitvragen die hij de laatste jaren deed.

Sievers is met Wonen Limburg en het Netwerk Conceptueel Bouwen bezig met een initiatief met 19 andere corporaties uit het zuiden van het land om een conceptenboulevard op te zetten voor nieuwbouwwoningen. De corporaties zijn van plan de inkoop te bundelen en samen drieduizend woningen te kopen bij aanbieders van woningconcepten. Dat zou de industrialisatie aan kunnen wakkeren.

Waarom is woningconcept VolkerWessels niet 50 procent goedkoper?

VolkerWessels maakt die conceptwoningen al in de fabriek en plaatst die in één dag op de bouwplaats: Morgenwonen. Een idee van Dik Wessels. Zo’n duizend heeft VolkerWessels er al geplaatst, aldus manager innovatie Rik Hulsman. Door de standaardisatie denkt de bouwer 10 procent goedkoper te zijn dan de concurrentie. “Magertjes, waarom is dat niet 50 procent”, tartte De Ridder, die vindt dat Morgenwonen vooral een optimalisatie is van bouwtijd. “We zijn net vier jaar bezig”, verdedigde Hulsman. “Nu is Morgenwonen goed voor 20 procent van de woningbouwproductie. Straks is dat 80 procent. Als je 50 procent goedkoper wil worden, moet je naar radicaal andere technieken gaan.”

“Waarom is VolkerWessels niet 50 procent goedkoper”, vraagt Hennes de Ridder achterin de zaal.

Iets doen met hout of andere materialen misschien? Nee, van het beton wil Hulsman niet af. “De beleggers en afnemers wilden heel graag beton zien.”

Maar is dat ook wat de mensen willen? “De gewilde oplossing maken is maken wat mensen niet willen”, zei Jan Willem van de Groep zijn helden Walt Disney, Steve Jobs en Henry Ford na. “Maak nooit wat de klant vraagt. Want die vraagt wat gisteren gevraagd werd en niet wat de vraag van morgen is.” De aanjager achter de nul-op-de-meterhuizen is recent zelf producent geworden. Factory Zero heet zijn bedrijf dat energiemodules fabriceert, en later ook dakmodules en gevelmodules aan wil bieden. “Industrialisering is niet het einde van de bouwer”, stelde Van de Groep de bouwers in de zaal gerust. “Maar het vergt wel een andere rol.” Die rol gaat verder dan automatisering van het bestaande processen. Van de Groep meent dat de CO2-besparing noopt tot betere en goedkopere oplossingen.

Probleem, volgens Van de Groep: als je een leercurve in wil, heb je wel een productie van acht- tot twaalfduizend stuks nodig.

Joost Nelis, directeur BAM Wonen (gele helm) sprak met Ikea Nederland over samenwerking.

Bouw verkwistend bezig met energie en materialen, meent Jos Lichtenberg

Jos Lichtenberg, emeritus hoogleraar productontwikkeling aan de TU Eindhoven, vindt dat de bouw verkwistend bezig is met energie en materialen. “Er wordt 1500 kilogram aan materialen gebruikt per vierkante meter gebouw. Dat mag echt wel een onsje minder.”

Net als collega-hoogleraar De Ridder schrikt hij van het aantal busjes dat hij bij bouwplaatsen ziet. “De bouwkosten zijn zo hoog omdat er zo veel mensen bij betrokken zijn.” Die hoge kosten zijn volgens hem dus als een “fantastische aanleiding” om te gaat industrialiseren. “Het is een kans. Maar als je er niet mee doet is het een bedreiging.”

Of er een Ikea of een andere branchevreemde partij binnenkort de markt op komt, dat zou hem niet verbazen.

Joost Nelis, directeur van BAM Wonen, denkt van niet. Hij praatte al een paar jaar geleden met een joint venture van Ikea Skanska. Nelis wilde samenwerken en woningen verkopen in de Ikea-vestigingen, maar Ikea wilde eerst in Zweden, Noorwegen en Polen de markt op. Bovendien hadden de 3D-modules van de Zweden volgens Nelis maar nul keuzemogelijkheden voor de bewoners.

Robot is een domme kracht. Shit in is shit out

Moet de robot de metselaar vervangen? luidde een andere vraag op de Praktijkdag. Marcel van der Molen van H en M houtbewerkingsmachines uit Sneek, is de maker van twee metselrobots waarmee Biense Dijkstra van Dijkstra Draisma sinds kort furore maakt. “Maar het gaat niet om robots, het gaat om software”, nuanceerde Van der Molen.

Biense Dijkstra tussen bij de metselrobot. (Foto: Hoge Noorden / Jacob van Essen)

De metselrobots doen nu 1.200 stenen per uur. Betonbedrijven vragen al om 4.000 per uur. Van der Molen wil zijn robots en houtbewerkingsmachines niet op een voetstuk zetten. Met gebrekkige tekeningen als input komen ze niet ver. “Een machine is een domme rekenmachine. Shit in is Shit out”, vatte hij samen. En onderschat de logistiek rondom het werk in de fabriek niet. “Degene die de logistiek doet, moet je best betaalde vent zijn.”

Jonge jongens werken liever in de fabriek dan buiten

Andries Peters directeur van Barli, een unit- en systeembouwer en ook afnemer van metselrobots van H en M houtbewerkingsmachines, heeft dezelfde ervaringen met tekeningen van architecten. “Ze denken dat ze kunnen tekenen, maar op detailniveau klopt er vaak niets van.” Ook hij zweert bij parametrisch tekenen. “Daar zit de toekomst.”

Peters ziet dat de bouw steeds meer prefab omarmt. Het zal moeten. “Jonge jongens werken liever in de fabriek dan buiten bij de Dixi’s.” Ook werken ze volgens hem liever aan IT-systemen in de bouw dan dat ze het handwerk doen.

De balans kon opgemaakt worden. Als de bouw het personeelstekort wil omzeilen, jongeren wil aantrekken, goedkopere en betere (circulaire) producten wil maken en niet van die volgens Hennes de Ridder “idiote marges” van 1 à 2 procent behalen, zouden veel van de ideeën die donderdag geopperd werden in de praktijk gebracht moeten worden, was de les.

Reageer op dit artikel