nieuws

‘Erfgoedsector steekt nog te vaak de kop in het zand: ook monumenten moeten verduurzamen’

bouwbreed Premium 717

‘Erfgoedsector steekt nog te vaak de kop in het zand: ook monumenten moeten verduurzamen’

Terwijl alle ogen op dit moment gericht zijn op nieuwbouwwoningen die van het gas af moeten, staat de bestaande bouw de komende jaren helemaal voor een enorme opgave. Vooral voor monumenten is het een hele kluif om te verduurzamen. Want hoe krijg je een slecht geïsoleerde kerk of kasteel van het gas af? Om daar antwoord op te geven is dinsdag op het kasteel Nyenrode een nieuw kennisplatform voor culturele ondernemers in duurzaam erfgoed van start gegaan, genaamd Code49.

Zonnepanelen op een dak van een monument? Dat mag niet altijd. Glas-in-loodramen vervangen door dubbel glas? Dat tast de uitstraling van een gebouw aan. Het zijn zomaar een paar problemen waar de erfgoedsector tegenaan loopt. De noodzaak om te verduurzamen dringt ook steeds meer in deze sector door, maar culturele ondernemers struikelen over nog teveel zaken om echt iets te kunnen doen. Om nog maar niet te spreken over de torenhoge kosten.

‘Historische gebouwen ontkomen er niet aan’

“De erfgoedsector steekt nog veel te vaak hun kop in het zand”, zegt Margret Brons, directeur van ingenieursbureau Dijkoraad dat zich richt op bouw en installatie bij monumenten. Ze is aanwezig bij de eerste bijeenkomst van Code49 omdat ze vindt dat kennisdeling over dit onderwerp hard nodig is. “Er komt een energietransitie aan waar de erfgoedsector zich aan hoopt te kunnen onttrekken. Maar ook historische gebouwen en monumenten ontkomen er niet aan: ze moeten verduurzamen. Je kunt dus beter nu al nadenken over wat je kunt doen dan dat je er over twintig jaar achter komt dat je te laat bent.”

Onderzoeker en ingenieur Birgit Dulski van de Nyenrode Business Universiteit is al jarenlang bezig met duurzame monumentenzorg. Zij ziet dat steeds meer culturele ondernemers met verduurzaming van hun gebouw bezig zijn, maar dat er ook nog een wereld te winnen is. “Als je alleen al kijkt naar kerken: die liggen vaak midden in de stad en hebben een enorme warmtevraag. De winkels die eromheen zijn gevestigd hebben airco’s om de panden te kunnen afkoelen. Je zou toch eigenlijk zeggen: lever die overtollige warmte aan de kerk? Maar dat gebeurt nog veel te weinig.”

Hoge kosten zijn het probleem

Geld is vaak het grootste struikelblok, stelt zij. “Onderhoud van een historisch gebouw kost heel veel. Hier op Nyenrode zijn we ook bezig met verduurzamen, maar toch is er onlangs een nieuwe cv-ketel geplaatst. Een warmtepomp was toch te duur. Daar lopen meer culturele ondernemers tegenaan”, legt ze uit. Ze vervolgt: “Bovendien is het gebruik van een historisch gebouw vaak onregelmatig. Het wordt bijvoorbeeld alleen gebruikt tijdens evenementen en dan moet je het snel kunnen opwarmen. Een warmtepomp is dan niet handig.”

Voor Nyenrode is onlangs gekozen voor een cv-ketel, omdat een warmtepomp te duur was.

Arthur van Wijk, adviseur van de Nederlandse Installatie Advies Groep, ziet dat ook. “Wij krijgen steeds meer aanvragen van kerken die willen verduurzamen”, zegt Van Wijk. Ook hij is bij de bijeenkomst aanwezig om zijn kennis te delen. “Maar die gebouwen worden vaak maar een paar uurtjes in de week bezocht en winnen daardoor hun investering niet terug.”

Code49 om te helpen met verduurzaming

Om dit soort problemen te tackelen en culturele ondernemers te helpen met de verduurzaming van hun gebouw, heeft Dulski samen met uitgever Menno Heling het nieuwe kennisplatform Code49 op touw gezet. Code staat voor Cultureel Ondernemen in Duurzaam Erfgoed en 49 voor het aantal deelnemers op de eerste bijeenkomst. “Deels is dit kennisplatform bedoeld om kennis uit te wisselen en plannen te maken voor verduurzaming, maar deels ook voor efficiënter cultureel ondernemen. Zodat het cultureel erfgoed toegankelijk blijft voor publiek”, legt de initiatiefneemster uit.

De eerste netwerkbijeenkomst van Code49.

In de netwerkclub zitten niet alleen culturele ondernemers, maar ook financiële instellingen (bankiers, accountants), overheidsinstellingen (gemeenten, provincies) en commerciële bedrijven. Zodat elke doelgroep van elkaar kan leren en met elkaar problemen kan oplossen, legt Dulski uit. “Elke groep heeft haar eigen zorgen, wensen en ideeën. Die moeten we bundelen en ook echt met elkaar aan de slag gaan. In eerdere netwerkgroepen zaten alleen culturele ondernemers. Die erkennen elkaars problemen, maar komen niet verder. Dus hebben we er dit keer ook andere partijen bijgehaald.”

Veel meer belangstelling dan gedacht

En met succes, want voor de eerste bijeenkomst waren 86 aanmeldingen, een stuk meer dan verwacht. De oprichters moesten daardoor een grotere zaal regelen, waar nog niet eens iedereen terecht kon (slechts 50). Dulski: “Hieraan zie je dat steeds meer ondernemers er écht mee bezig zijn.”

Er was zoveel belangstelling voor Code49 dat er een grotere zaal geregeld moest worden.

‘Monumenten eigenlijk maar heel kort aangesloten op gasnet’

Maar, gaat het uiteindelijk lukken, om ondanks alle struikelblokken historische gebouwen van het gas af te krijgen? Dulski verwacht van wel.

“Monumenten zijn eigenlijk maar voor een vrij korte periode op het gasnet aangesloten geweest, de meesten hadden vroeger een haard. Mensen accepteerden het dat niet het hele gebouw warm was, tafels stonden bijvoorbeeld in het midden van de kamer en niet bij het raam. Ik wil hier niet mee zeggen dat we terug moeten naar dat soort oude technieken, maar ik denk wel dat het hierdoor makkelijker is om van het gas af te gaan. Ik verwacht veel van het uitwisselen van warmte tussen gebouwen. Daar liggen veel kansen voor historische gebouwen.”


Extra geld voor monumenten

Voor het restaureren van rijksmonumenten, voor restauratie en groot onderhoud van molens en voor het herstel van mobiele erfgoederen komt 34 miljoen extra beschikbaar, werd gisteren bekend gemaakt. Het extra budget moet er voor zorgen dat de monumenten behouden blijven, ook voor toekomstige generaties.

Reageer op dit artikel