nieuws

Friese bouwers beducht voor nieuwe crisis: ‘We bouwen armetierig’

bouwbreed Premium 2231

Friese bouwers beducht voor nieuwe crisis: ‘We bouwen armetierig’

Problemen met de renovatie van een gevangenis. Een bouwstop bij de nieuwe bioscoop. Vertraging bij het nieuwe energieneutrale voetbalstadion van Cambuur. In Leeuwarden stapelen de problemen zich op. Wethouder Henk Deinum houdt zijn hart vast. “Als de rente straks gaat stijgen, zal het Rijk moeten ingrijpen.”

Culturele hoofdstad van Europa, volgeboekte hotelkamers, een ‘prachtige’ renovatie van een oude gevangenis. Leeuwarden leeft, en ook de bouw viert er hoogtijdagen.

“Ik denk dat mijn buurman wel een tweede raceauto kan kopen”, grapte wethouder Henk Deinum vorige week donderdag aan tafel bij het Cobouw Café in Leeuwarden.

Zijn tijdelijke buurman heette Biense Dijkstra. Hij houdt van mooie auto’s en racen, maar is bovenal directeur van een toonaangevend bouwbedrijf in Friesland: Bouwgroep Dijkstra Draisma.

“Ik heb juist twee auto’s verkocht”, reageerde de bouwdirecteur. “Pas als ze volledig elektrisch worden, schaf ik er weer een aan.”

Biense Dijkstra: “Je moet snel kiezen met wie je de wedstrijd wilt winnen.” Foto: Cynthia van Dijke.

Hoe dan ook. Ook de bouwsector gaat als een bolide tekeer. Het tempo is zelfs zo moordend, dat materialen, maar vooral bouwvakkers niet zijn aan te slepen. En met de dag lijken de prijzen te stijgen.

In Leeuwarden kunnen ze wel meepraten over projecten die, als auto’s met pech, stil komen te staan. Verschillende projecten kampen met geldproblemen. Wethouder Deinum kon dat acht jaar geleden niet bevroeden.

“Overal zie je dat het nu wat moeilijker wordt. In de bouw en op de woningmarkt hebben we een groot probleem. Hier is de situatie nog niet zo kritiek als in Amsterdam, maar ik houd mijn hart vast.”

Disbalans

Deinum vergelijkt de huidige problemen met die van 1980 en 2008. Hij spreekt van een geluk dat zijn stad de productie tijdens de crisis aardig op gang kon houden. “Daardoor is er hier niet veel disbalans, maar als de rente gaat stijgen… “Dan zal het Rijk wat moeten gaan doen, zoals eerdere ministers van VROM altijd deden.”

Wat? “Ten eerste is er veel geld weggehaald bij corporaties. Die kunnen daardoor niet meer investeren in nieuwbouw en verbouw. We moeten terug naar het oude regiem om grotere problemen op de woningmarkt te voorkomen. Grote particuliere voorraden in Leeuwarden zijn slecht geïsoleerd en slecht onderhouden. Er moet ontzettend veel gebeuren om die woningen weer bij de tijd te krijgen.”

Henk Deinum: “Ik houd mijn hart vast.” Foto: Cynthia van Dijke

Bouwdirecteur Biense Dijkstra is het daar roerend mee eens, al heeft de huidige tijd ook zijn voordelen. “Een gekkenhuis? We zijn tevreden. Het wordt weer druk. Daar mogen we als branche heel blij mee zijn”, begon hij ter vertellen. Ook hij ziet echter een keerzijde.

Met wie wil je winnen?

“De ontwikkeling gaat wel heel snel. Alles wordt duurder. Dat heeft te maken met de tijd dat alles stilstond. Iedereen wil weer centen verdienen. Bijna kwadratisch neemt het toe, qua volume.”

Last van lange levertijden heeft Dijkstra niet. Hij kneep geen onderaannemers en leveranciers uit in crisistijd. “Maar je voelt aan alles dat er druk ontstaat. Daar hebben wij ook mee te maken. Hoe je als bouwer problemen kunt voorkomen? Door snel de keuze te maken met wie je de wedstrijd (bouwproject of aanbesteding, red) wilt gaan winnen.”

Bouwgroep Moonen ging twee weken geleden failliet. Er komt een doorstart, maar het blijft een pijnlijke kwestie. Of er meer bouwbedrijven zullen omvallen, durft Dijkstra niet te zeggen. “Ik heb geen idee. Ik ken de bouw heel slecht, ik focus me vooral op onszelf. Maar als de rente gaat stijgen over 1, 1,5 jaar, maak ik me wel zorgen.”

Ook architect Bauke Tuinstra, van TWA architecten, ziet dat de prijzen in rap tempo stijgen. Hij vreest dat de kwaliteit van bouwen, daardoor onder druk komt te staan en ziet dat nu al om zich heen gebeuren.

Armetierig

“Het gevolg van de hoge prijzen in Amsterdam is dat ook hier de kosten stijgen. Het probleem is echter dat onze verkoopprijzen veel minder hard stijgen. We bouwen armetierig, terwijl we nog nooit zo rijk zijn geweest.”

Wethouder Deinum bevestigde dat, maar heeft niet één, twee, drie een oplossing. “Dit is een economische wet. De bestaande bouw wordt goedkoper, waardoor je daar als nieuwbouw mee moet concurreren. En dan ga je bezuinigen. Dat is heel jammer, want soms gaat dat ten koste van de kwaliteit. Ik heb daar geen antwoord op. Minder snel bouwen is ook niet de oplossing.”

Enno Zuidema en Bauke Tuinstra maken zich zorgen over de bouwkwaliteit. Foto: Cynthia van Dijke.

Dijkstra, met zijn bedrijf hoofdsponsor van Cambuur Leeuwarden, wil koste wat kost voorkomen dat het nieuwe stadion aan kwaliteit moet inboeten. Het misschien wel eerste energieneutrale voetbalstadion ter wereld ligt echter stil door gedoe achter de schermen.

De bouwdirecteur “baalt als een stekker”, maar stelde “ongeruste fans” die zich per app of e-mail bij hem meldde eerder al gerust. “Wij zijn nog steeds positief. Zeven jaar geleden zijn we het traject gestart, en vier jaar later hadden we committent. Ons is er veel aangelegen om hier een succes van te maken.”

Hij vergelijkt het nieuwe stadion, dat in de toekomst met geothermie duizenden woningen zal verwarmen én de grasmat, met een mooie racefiets. “Er zit een spaak in die fiets. Het wiel is kapot, nu moeten we een nieuw wiel vinden. Nog steeds wil ik nummer één worden, maar het ziet er even niet positief uit. Als we niet de eerste zijn met een energieneutraal voetbalstadion is dat niet erg. You need a spark to light a fire.”

Slimme pakketten voor verduurzaming

Stedenbouwkundige Enno Zuidema, prijst de bouwcultuur van het Noorden en vindt dat Friesland en Groningen zich niet gek moeten laten maken door Amsterdam. Hij vreest echter vooral dat de grootschalige en noodzakelijke verduurzamingsopgave in het honderd loopt.

“Als ik zie hoe ze in Groningen met het aardbevingsdossier omgaan. Straks is heel Groningen een catalogus. Ik krijg daar geen nachtmerries van, maar lach de betrokkenen wel vriendelijk toe en uit. Ga op zoek naar de verhalen van de mensen en gebruik die bij deze operatie.”

Zuidema riep bouwbedrijven ook op om voor het verduurzamen van duizenden woningen slimme pakketten te maken.

De essentie

“Denk ook na hoe je slim woningen uit de voorraad kunt nemen. Meer slopen? Bijvoorbeeld, maar je kunt ook woningen samenvoegen. De bouw denkt dat het ingewikkeld is. Als je naar de techniek kijkt, klopt dat misschien wel, maar de sociale component is veel belangrijker. Probeer met een kopje koffie de mensen over de streep te halen. Vernieuwen van woningen is niet alleen een technisch, maar juist ook een sociaal vraagstuk.”

Architect Tuinstra beaamde dat. “We moeten uitkijken dat we de ziel van onze dorpen niet verliezen. Ik zie verduurzaming absoluut niet als vijand, maar de essentie is wel dat we daarbij moeten voortbouwen op cultuurhistorie.”


“We bouwen armetierig terwijl we rijker zijn dan ooit.”

Bekijk hier het videoverslag van het Cobouw Café in Leeuwarden:

Reageer op dit artikel