nieuws

Architecten wapenen zich tegen wurgcontracten: ‘we worden steeds vaker aansprakelijk gesteld’

bouwbreed 2939

Architecten wapenen zich tegen wurgcontracten: ‘we worden steeds vaker aansprakelijk gesteld’

De prijsstijgingen in de bouw raken ook architecten. Meer en meer aanbestedingen mislukken, met als gevolg gepikeerde opdrachtgevers. Om te voorkomen dat architecten overal de schuld van krijgen, stelde de architectenbond BNA een handreiking op voor opdrachtgevers. Een interview met Max Pape, zakelijk directeur van Ector Hoogstad Architecten. “Te pas en te onpas worden we overal aansprakelijk voor gesteld.”

Russisch roulette noemde Fred Schoorl, directeur van de BNA, de aanbestedingspraktijk in 2014. “Als je drie keer pech hebt, val je om”, waarschuwde hij in Cobouw. Schoorl doelde toen vooral op de lage ontwerpvergoedingen en sprak over “creatieve uitputting”.

Maar er is nog een ander probleem. Ook dat heeft met Europees aanbesteden te maken; opdrachtgevers zouden allerlei risico’s op het bordje leggen van architecten en ontwerpers.

De belangenbehartigers van architecten (BNA) en ingenieurs (NLIngenieurs) komen in actie met een ‘handreiking aansprakelijkheid’.

Cobouw sprak in dat kader met Max Pape (59). Pape is directielid bij Ector Hoogstad Architecten, een middelgroot architectenbureau uit Rotterdam. Het bureau ontwerpt onderwijsgebouwen, universiteiten en kantooromgevingen en is onder meer bekend van de grootste fietsparkeergarage ter wereld die in Utrecht pronkt.

De grootste fietsparkeergarage ter wereld is ontworpen door Ector Hoogstad Architecten.

Wurgcontracten, risico’s op het bordje van architecten? Wat is precies het probleem?
“Vooral architecten die veel tenderen hebben er last van. Je wordt uitgenodigd voor een plan waar je eigenlijk direct enthousiast van wordt, maar je krijgt er ook een juridische paragraaf bij met allerlei onmogelijke voorwaarden. Bijvoorbeeld dat de architect voor 5 miljoen euro aansprakelijk is voor ontwerpfouten, terwijl die nauwelijks te verzekeren zijn.”

Daar zeg je dan toch iets van als architect?
“Zo eenvoudig ligt het niet. Vaak ben je niet in de gelegenheid om daar dan iets van te zeggen. Je weet dat je nog steeds concurreert met veel bureaus. En ondanks het feit dat het goed gaat in de bouw, vinden opdrachtgevers het ook nog steeds vervelend als wij iets over de voorwaarden zeggen. Pas na de eerste selectieronde horen ze je aan. Maar dan nog luisteren ze vaak niet naar je, terwijl dat in hun eigenbelang is. Zelden worden voorwaarden aangepast.”

Boycotten die opdrachtgevers…
“Dat kan niet zomaar. Veel architecten kijken gewoon de andere kant op en weten niet eens dat de voorwaarden die ze ondertekenen ze in de problemen kunnen brengen. Of dat ze voor sommige schades verzekerd moeten zijn.”

Houden architecten niet van kleine lettertjes?
“Ze vinden het niet fijn om die voorwaarden te lezen. Vaak zijn ze vooral blij als ze kans maken op een opdracht.”

U zegt dat veel architecten zich onvoldoende indekken tegen brokken. Als u dat wel doet, is dat toch oneerlijke concurrentie? Dan staat u bij voorbaat al op achterstand.
“Dat kan. Soms zegt de verzekeraar tegen mij; Als je dat project aanneemt, gaat je premie omhoog. Die kosten moet ik dan wel meenemen in mijn honorarium. Maar de schijnzekerheid is de essentie van het probleem. De opdrachtgever denkt dat alles geregeld is, maar in wezen is een architect vaak helemaal niet of onderverzekerd tegen eventuele ontwerpfouten.”

Maar als architecten te snel tekenen bij het kruisje, dan is dat toch hun eigen fout?
“Absoluut. Liefde maakt blind. Aannemers zie je nu het drukker wordt op de markt wel afhaken als de risico’s te hoog worden. Architecten denken er blijkbaar makkelijker over.”

Heeft u zelf ook last van wurgcontracten?
“Ja. En onze sector wordt ook steeds vaker aansprakelijk gesteld. Ik geef een heel kinderachtig, maar veelzeggend voorbeeld. Bij een gymzaal besloot de aannemer de dakbedekking niet te plakken, maar te schroeven. Dat wist ik niet. In een sporthal schop je met ballen, dus af en toe ging er een bal lek. De opdrachtgever wil nu alle schroeven afknijpen in de zomer. Kosten? 3000 euro. Laten we dat bedrag met zijn drieën delen (aannemer, architect, opdrachtgever, red) stelde de opdrachtgever voor, terwijl ik helemaal niets wist dat die aannemer zelf voor schroeven had gekozen. Uiteindelijk heb ik dit geval wel meebetaald.

Hoe groot is het probleem?
“Door de prijsstijgingen in de bouw mislukken steeds meer aanbestedingen. Opdrachtgevers komen dan bij de architect terug met de boodschap; Ik dacht dat uw begroting sluitend was? Met andere woorden, opdrachtgevers komen verhaal halen bij architecten, terwijl die weinig aan de prijsstijgingen kunnen doen. En als we projecten weer betaalbaar moeten maken, verwachten ze dat we dat voor niets doen… Dit probleem hangt gewoon boven de markt en moet een keer opgelost worden. Ik heb er gelukkig niet zoveel last meer van, maar dat komt ook omdat ik het probleem wel bespreekbaar maak.”

Bent u boos op opdrachtgevers?
“Nee, waarom zou ik? Ze bieden ons mooie opdrachten aan. Maar wederzijdse duidelijkheid over de taken en verantwoordelijkheden en verwachtingen vóór de start van een opdracht kan een hoop oplossen. De ‘handreiking aansprakelijkheid’ kan daar zeker bij helpen.”

Hoe?
“Met dit document sta ik stuk sterker bij opdrachtgevers. Het zou helemaal mooi zijn als opdrachtgevers dit stuk kennen en opnemen in de onderhandeling met contractpartners en aannemers.”

Moeten architecten toch niet gewoon een keer collectief nee zeggen tegen opdrachtgevers?
“Dat zie ik niet gebeuren.”

Wat wilt u tegen architecten zeggen die denken: na mij de zondvloed?
“Weet welke verantwoordelijkheden je aangaat, check ze bij verzekeraars en bespreek ze met de opdrachtgever. Kom voor jezelf op en wees niet bang dat je afgewezen wordt. En wees ook niet zo naïef door te denken dat ‘ongelukken’ jou niet overkomen.”

Na bouwongevallen gaat de discussie altijd over de vraag: was het een ontwerpfout of een uitvoeringsfout? Zijn er nog consequenties voor bouwbedrijven als iedereen massaal die handreiking gaat gebruiken?
“Ik denk dat bouwbedrijven ook bij helderheid geholpen zijn.”

Architect Max Pape: de architectenbranche wordt steeds vaker aansprakelijk gesteld

Reageer op dit artikel