nieuws

De eenzame strijd tegen de purschuim-industrie

bouwbreed 5106

De eenzame strijd tegen de purschuim-industrie
De woning van de familie Morsink

Honderden Nederlanders zeggen dat ze chronisch ziek werden van gespoten purschuim. Vrijwel niemand, neemt hun klachten serieus. Cobouw tekende het verhaal op van Frank en Monique Morsink. Samen met hun twee kinderen wonen zij al jaren in een stacaravan. Hun met purschuim geïsoleerde woning, gaan zij nooit meer in.

Een doodgewone straat in de gemeente Almelo. Ruim opgezet en netjes. Eigenlijk een laan, geen straat. Stoepjes aan weerszijden. Riante woningen.

En toch klopt er in de herfst van 2017 iets niet aan het straatbeeld. Pal voor één van de woningen staat een caravan. Pontificaal, op de stoep.

Vier bij tien meter. Meer is het niet. Je gelooft je ogen niet. Hier woont een heel gezin. Frank en Monique Morsink, en hun twee kinderen, een dochter van zeven én een dochter van amper twee jaar oud.

Aangenaam is anders, maar je leven lang overnachten bij je schoonouders is ook niet alles. Hun droomhuis van weleer, nauwelijks twintig stappen van de caravan af, gaan ze al helemaal nooit meer in: min of meer verboden terrein, na een isolatiebeurt met gespoten purschuim.

Ziek van de ‘tweecomponentensmurrie’, van de di-isocyanaat (meestal MDI) en een polyol. Ze hadden de woning warmer moeten maken, de energierekening moeten doen verdampen, maar zij wonen in een trekhut.

De stacaravan waar de familie Morsink al jaren in woont

“Wat moet die caravan daar op die stoep? Kan die niet weg? Dit is vervuiling van het straatbeeld”, krijgen ze te horen.

Woon je al noodgedwongen in een stacaravan, omdat je ziek werd van purschuim, krijg je ook nog een trap na. Zo voelt dat voor Frank en Monique. Onbegrepen, in de steek gelaten, en zoek het verder zelf maar uit. “Kan die caravan niet weg?”

Het is illustrerend voor het verhaal van dit gezin. Al jaren probeert het erkenning te krijgen voor hun situatie. Nergens kunnen ze terecht, en zo zijn er meerdere. Anderen wonen in tuinhuisjes, of wijken wel uit, naar hun schoonouders.

Een onschuldige advertentie in de krant

Hun nachtmerrie begint in 2011, met een onschuldige advertentie van Essent, in de krant. “Isoleer uw woning met gespoten purschuim”, is de boodschap, “er zijn ook subsidies voor.”

Pluimers, een gerenommeerd isolatiebedrijf, marktleider in Europa, kan die klus ‘met het onschuldige schuim’ binnen no-time klaren.

Pluimers is inderdaad ervaren. Al jaar en dag isoleert het familiebedrijf uit Rijssen duizenden woningen per jaar met gespoten purschuim. Bovendien is het bedrijf gecertificeerd.

Toch zijn er twijfels. De ondervloer is van hout en in de kruipruimte staat water, veel water. Dat water, staat een inspectie of bouwkundig onderzoek vooraf, zoals vandaag de dag nadrukkelijk staat opgenomen in de richtlijnen, in de weg.

In maart 2011 neemt een verkoper van Pluimers een deel van de zorgen weg. Er wordt gesproken over optrekkend vocht en vochtige muren. “Dat is geen reden om van vloer of spouwmuurisolatie af te zien”, verzekert de medewerker Pluimers. De kruipruimte betreedt hij niet.

Er blijven twijfels. “Van houten vloeren blijf je af”, zegt een gecertificeerde epa-adviseur (energiebesparing). “En wat te denken van de risico’s van vocht, schimmel en houtrot.”

Bij Pluimers vragen zich af: waar maken jullie je toch zo druk om?

De familie ziet af van spourmuurisolatie, maar raadpleegt een tweede deskundige: “Kunnen we de kruipruimte met wat extra maatregelen toch isoleren? “Ja, hoor”, klinkt het antwoord, dit keer resoluut.

‘Hout hoeft geen probleem te zijn’

“Hout hoeft, zoals Pluimers zegt, geen probleem te zijn. Maar om vochtproblemen te voorkomen, kunt u de vloer beter eerst afwerken met hardboardplaten”, adviseert de tweede adviseur.

Weg twijfels. De klus gaat door. “Op naar lagere stookkosten, en naar een nog aangenamere woning”, denken Frank en Monique handenwrijvend. Gezondheidsrisico’s? Als die er al zijn, zijn zij zich daar niet van bewust. Niemand die ze op dat spoor zet.

Vandaag de dag is dat wel anders. Sinds 2013 zijn ministers en Kamerleden alert. Dit was echter in de tijd, dat er nog nauwelijks aandacht was, voor de gevaren van gespoten purschuim. Ruim twee jaar voor de ‘heksenjacht’ op isolatiebedrijven en politieke Kamerbrieven over pur als potentiële sluipmoordenaar. Ruim voor de tijd, dat ook minister Blok isolatiebedrijven op het hart drukt, om aangescherpte richtlijnen te volgen. Hij drukt de politieke ophef als volgt de kop in.

Blok laat een kreupele woningmarkt achter. Foto: Juri Hiensch

Blok laat een kreupele woningmarkt achter. Foto: Juri Hiensch

Blok in 2013: “Primair ligt de verantwoordelijkheid bij de industrie. Maar het staat buiten discussie dat isolatiebedrijven de aangescherpte richtlijnen gebruiken. Dat ze bewoners informeren om tijdens en tot twee uur na de isolatiebeurt, hun woning te verlaten.”

Nergens van bewust

Frank en Monique, zijn zich op die bewust vrijdagmiddag in de zomer van 2011, nergens van bewust. Ze zijn dan ook gewoon thuis als twee mannen van isolatiebedrijf Pluimers in de donkere en nog altijd natte kruipruimte komen sprayen.

“Ze zouden er ’s ochtends al zijn. Ze waren er pas om drie uur. Een spektakel”, blikken de twee terug in hun stacaravan.

De spuiters maken een geïrriteerde indruk. Ze klaren de klus in twee uur tijd. Achteraf weet de familie zeker dat er destijds grove fouten zijn gemaakt.

De woning van de familie Morsink

Het kruipluik bleef al die tijd open. “Geen probleem”, mevrouw, kreeg Monique te horen. “De stank mag dan voor u adembenemend zijn. Er zijn geen enkele gezondheidsrisico’s.”

Ook tijdens het isoleren nemen de twee bewoners opmerkelijke dingen waar. Tijdens het isoleren, komt de man die in de kruipruimte aan het werk is, twee keer boven. Hij is gehuld in een wit overal en draagt een masker.

Problemen met zuurstof

“De eerste keer verwisselt hij zijn ‘schildersoveral’ voor een waterpak. De tweede heeft hij problemen met de zuurstoftoevoer.”

Nee, deze isolatiebeurt was er absoluut eentje van “onaangename” verrassingen. Twee componenten? Een vrachtwagen? Meterslange slangen? Een spuitpistool. En wist de familie veel dat er voldoende onderdruk moet zijn, en dat je pur in laagjes aanbrengt, en dat je niet te snel lagen over elkaar heen moet spuiten. Dat dit klusje kortweg helemaal niet zo eenvoudig is als die onschuldige krantenadvertentie deed vermoeden.

“Een van de twee jongens voelde zich niet lekker, we haalden nog een patatje voor ze. Hij krabde zijn masker schoon. En toen het klaar was zeiden ze: “U mag twee tot drie weken uw kruipruimte niet in. Hoe konden we controleren, wat ze precies hadden uitgespookt?”

Stank en zure smaken in de mond

De mannen verlieten na twee uur de woning. Veel stank. Stank die voorlopig niet van plan was, weg te gaan. “Dat is normaal”, zei de spuiter. “En na een paar dagen is die stank weg.”

Niet dus. Ramen en deuren werden tegen elkaar opengezet, maar nooit ging de geur van gespoten purisolatie weg.

Klachten. Van verkoudheid, tot benauwdheid tot vermoeidheid. Van koorts tot hooikoorts. Te moe om te klussen, zure smaken in de mond.

Een voorbeeld van een verwerker. Bunnik, 26 oktober 2016. Foto: Stijn Rademaker/HH

“Het werd steeds erger. Frank bleef verkouden en kreeg overal jeuk. Ik werd benauwd, kreeg hoestbuien, koorts en hoofdpijn. En ons oudste kind, toen net één, bleef ook weinig bespaard.

Hoe kan dit? Waar komen de klachten vandaag? Niemand kan ze het vertellen. Pas enkele maanden na de isolatiebeurt, leggen de twee een verband met de werkzaamheden die uit het zicht van inspecteurs en de bewoners zelf, in de kruipruimte hebben plaatsgevonden.

Frank kijkt voor het eerst de kruipruimte in. Het stinkt. In één oogopslag neemt hij waar dat de chemische reactie van de twee componenten niet heeft plaatsgevonden, zoals dat had gemoeten. Meer details wil het gezin, hier nu niet over kwijt. Het vormt namelijk een belangrijk onderdeel in een al zeker vier jaar durend geschil met Pluimers.

Klappertandend bij de dokter

Contact met Pluimers. Foto’s en klachten. Pluimers komt terug en herstelt de schade. Het is nog altijd 2012. Nou ja. Herstellen. Zo ervaren Frank en Monique dat niet. “Over de eerste laag, spuiten ze een twee laag pur.”

Ze vertrouwen het niet en vragen om een inspectie van IKOB, een certificerende instantie die controleert of marktpartijen zich houden aan de regeltjes. “Op onze opdrachtbevestiging staat dat een deel van de kosten wordt afgedragen aan die instantie. Maar de inspectie is er nooit gekomen.”

Niet nodig, zou de afdeling planning van Pluimers hebben gereageerd. “De ploeg die de schade kwam herstellen, zal de situatie inspecteren”, kregen we te horen. “Maar ook dat is nooit gebeurd. Sterker nog. Bij hen was daar helemaal niets over bekend. Wat er precies is misgegaan de eerste keer hebben we nooit gehoord.”

Ook na de tweede isolatiebeurt, blijven de bewoners klachten houden. Monique krijgt de ene na de andere koortsaanval. Van dokter naar dokter. Klappertandend. En bij hun dochter is het weinig anders.

“Zij wordt plots en onverklaarbaar, ernstig ziek. Prikkelende ogen. Spontane bloedneuzen tijdens het slapen. Vermoeidheid en periodeslang hangerig en ontroostbaar.”

Van het kastje naar de muur

Niemand, geen enkele instantie kan de klachten van de drie gezinsleden plaatsen. Ook bij gebrek aan kennis bij de GGD, signaleert de familie Morsink.

Na een lange zoektocht verwijst de huisarts het gezin door naar ECEMed, (Stichting Expertise Centre Environmental Medicine). Dat is een expertisecentrum voor onderzoek, behandeling en advies en gezondheidseffecten van gevaarlijke stoffen.

Atie Verschoor, is al jaren actief voor die stichting, die verbonden is aan het Rijnstate Ziekenhuis. Ze is onverbiddelijk: Verschoor adviseert de familie, direct hun woning te verlaten. De inboedel blijft achter. Het was hun droomhuis. Nu is het verboden terrein.

Atie Verschoor

Pluimers begrijpt niet waar Verschoor het lef vandaan haalt om de familie “hun huis uit te jagen.” Monique spreekt over het beste besluit ooit. Al blijven ze last houden van allerlei overheidsgevoeligheidsreacties.

Nooit meer gewoon

“Nooit meer hebben wij één normale dag gehad. Schoonmaakmiddelen kunnen we niet meer gebruiken. En overal waar we komen, lopen we het risico dat we in aanraking komen met de stoffen, waar wij nu voor eens en altijd, allergisch voor zijn. Test iemand een deo, of haarlak, in een of andere drogisterij, dan maken we dat we wegkomen.”

Kort na het bezoek van Cobouw, aan het gezin dat zich slachtoffer voelt van gespoten purschuim, krijgt de familie Morsink inderdaad het verzoek van de gemeente om de stacaravan te verplaatsen naar de achtertuin. Dat is inmiddels gebeurd.


De feiten en meningen op een rij

Nauwelijks kennis
Dit verhaal speelt zich af in een tijd dat er relatief weinig ophef was over de gevaren van gespoten purschuim. Vanwege honderden klachten werden in 2013 de richtlijnen aangescherpt.

Verbod
Atie Verschoor van Ecemed drong in 2013 aan op een verbod, maar oud-minister Blok wilde daar niet aan. Wel benadrukte hij dat isolatiebedrijven de aangescherpte richtlijnen moesten gebruiken.

Isolatieregels schenden richtlijnen
In 2018 zeggen meerdere bronnen tegen Cobouw dat ook gecertificeerde bedrijven richtlijnen met voeten treden.

Blok blij met Pluimers 
Blok is inmiddels geen minister meer en loofde Pluimers in 2014 zelfs nog. Als gasthoofdredacteur van Cobouw mocht Blok bepalen, welke verhalen er in de krant zouden komen. Eén daarvan ging over Pluimers. Volgens Blok een voorbeeld van een bedrijf dat oog heeft voor de klant.

Stichting Meldpunt Purslachtoffers
Het door gespoten purschuim getroffen gezin, is blij met de aandacht die er kwam voor gespoten purschuim, maar vreest dat het niet genoeg is om toekomstige slachtoffers te voorkomen. “Nog steeeds melden zich slachtoffers en krijgen we te horen dat de richtlijnen niet worden gevolgd.” Al jaren zetten Frank en Monique zich in voor lotgenoten, met de Stichting Meldpunt Purslachtoffers. Nog steeds zijn zij in conflict met Pluimers over een schadevergoeding.

Interview met Pluimers
De directie van Pluimers, wil niet ingaan op de kwestie met de familie Morsink. “Dat vinden wij niet netjes.” Pluimers vindt het in zijn algemeenheid wel onbegrijpelijk dat Atie Verschoor de familie Morsink het advies heeft gegeven de woning te verlaten. In een interview met Cobouw, laat Pluimers nadrukkelijk weten dat zij geen enkel risico ziet voor de volksgezondheid. Dat interview publiceert Cobouw binnenkort.

Radiostilte
De familie Morsink wilde lange tijd niet met de media praten. Omdat hun situatie nog altijd uitzichtloos is, omdat geen enkele instantie of autoriteit, het gezin kan of wil helpen, besloten de twee dat toch te doen.

TNO en RPS
Over het gebruik van gespoten purschuim bestaat al jaren discussies. Wetenschappers zijn verdeeld over de vraag hoe gevaarlijk het is. Uit onderzoeken van TNO en RPS blijkt dat het veilig kan worden toegepast als isolatiebedrijven zich aan de in 2013 aangescherpte richtlijnen houden. Nooit is echter onderzocht wat er gebeurd als isolatiebedrijven grote fouten maken. Onduidelijk is aan welke stoffen bewoners dan worden blootgesteld, omdat dit niet wordt gemeten.

Kamervragen SP 
De SP heeft naar aanleiding van eerdere artikelen over gespoten purschuim Kamervragen gesteld aan de huidige minister die over bouwregels gaat, Kajsa Ollongren. De minister moet die vragen nog beantwoorden.

Medisch Protocol
De industrie van gespoten purschuim heeft sinds 2013 niet stilgezeten. Met steun van de overheid stelde de industrie een medisch protocol opgesteld. Slachtoffers kunnen aan de hand daarvan laten onderzoeken of zij ziek zijn geworden door overmatige blootstelling aan de schadelijke stoffen. Dat protocol is voor zover bij Cobouw bekend nog nooit gebruikt.

Verschoor raadt slachtoffers ook af dat protocol te gebruiken. Ook de familie Morsink weigert voorlopig dat protocol te gebruiken. Vooral vanwege de provocatietest, die ze opnieuw zal blootstellen aan de stof MDI.

“Bij nieuwe blootstelling daaraan zal onze overgevoeligheid toenemen. Bovendien zijn veel producten gemaakt van polyurethaan. Daarvan krijgen we al genoeg reacties. En dat is echt geen pretje. Bovendien hebben wij weinig vertrouwen in dat protocol, ondanks het feit dat er veel wetenschappers aan hebben gewerkt. Het is namelijk grotendeels gefinancierd door de industrie die kort gezegd, tot op de dag van vandaag, de ogen sluit, voor mogelijke risico’s. Juist ook vanwege hun commerciële belangen. Bovendien bestaat het gevaar dat de industrie dat protocol gaat gebruiken om te bepalen of slachtoffers wel of niet recht hebben op een schadevergoeding. Volgens ons is dat hoogst ongebruikelijk. Ook omdat de opstellers van het protocol aangeven dat het protocol geen wet van Meden en Perzen is.”

Serie gespoten purschuim

Cobouw sprak in de afgelopen maanden met meerdere slachtoffers en oud-verwerkers en met onderzoekers van TNO, RPS, en het RIVM. Ook die verhalen zullen in de komende weken op de website van Cobouw worden gepubliceerd.

Verhalen die eerder in deze serie verschenen:
Gespoten Purschuim, een potentiële sluipmoordenaar 

Isolatiebedrijven schenden regels gespoten purschuim

Kamer wil opheldering over gevaren gespoten purschuim  

 

Reageer op dit artikel