nieuws

Hoe een gammele bouwwet vlak voor oplevering bezweek: de nacht van Greetje de Vries

bouwbreed 10759

Hoe een gammele bouwwet vlak voor oplevering bezweek: de nacht van Greetje de Vries

Alsof hij niet kón verliezen. IJzersterk begint Ronald Plasterk, demissionair minister voor Wonen dinsdagmiddag aan het debat in de Eerste Kamer over de omstreden Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Alle criticasters snoert hij vrijwel direct de mond. Op die van CDA-senator Greetje de Vries na. Dat hij niet om haar heen kan, zag hij, of in elk geval zijn ambtenaren die al jaren aan deze wet “knutselen en schaven”, absoluut niet aankomen. “Fifty-fifty? Zo ver komt het echt niet.”

Hij een rode stropdas, zij een bloemetjesjurk. Hij van flair met een wapperende kuif. Ergens doet hij denken aan de verliefde man met hoed op in het veld. Die met een bloemetje in zijn mond, die één voor één de blaadjes van een madeliefje verwijdert; zij houdt van me, zij houdt niet van me, de wet wordt aangenomen, de wet wordt niet aangenomen. “Nee, onmogelijk. Dit is voorbestemd!”

Zij van degelijkheid en wangen die rood aanlopen als ze even in verlegenheid wordt gebracht. Hij de minister die blaakt van zelfvertrouwen en vandaag de ‘privatisering’ van het bouwtoezicht, zoals het hoort, door de Eerste Kamer loodst. Zij als zijn belangrijkste opponent, degene wiens hart hij moet veroveren. Al heeft hij dát niet in de gaten. Al is zij hard to get. Al hield zij haar kaarten tot vlak voor dit beladen debat tegen de borst.

Greetje de Vries

Hij heet Ronald Plasterk, van de PvdA, die nog niets eens zo heel lang geleden, na de verkiezingen, als grote verliezer verslagen afdroop. Zij heet Greetje de Vries-Leggedoor, ze komt uit Nieuw-Buinen, was in 1971 nog administratief medewerker bij een verzorgingstehuis in Stadskanaal. Nu is zij senator van het CDA. Nu heeft zij de touwtjes in handen. Zonder haar steun en de steun van het CDA belandt de wet kwaliteitsborging voor het bouwen in de prullenbak. Maar zij moet te overtuigen zijn. In de Tweede Kamer ging dat precies zo met Erik Ronnes, ook van het CDA.

Onnavolgbaar schouwspel

Nietsvermoedend aanschouwen belangenbehartigers op de publieke tribune het soms onnavolgbare schouwspel. Welke kant gaat dit op, niemand durft het te zeggen. Al zo vaak dreigde het mis te gaan met de privatisering van het bouwtoezicht. Maar telkens weer werd er een nieuw brandje geblust, met weer een aanvulling op de wet die ingewikkelder werd en ingewikkelder.

Ronald Plasterk

De druk is wel opgevoerd. Door de torenbrand in Londen, door de uitspraken van Pieter van Vollenhoven, door de wethouders van de vier grote steden die in landelijke kranten waarschuwden voor bouwers met diepblauwe ogen, waarop je niet risicoloos en toezichtloos kunt bouwen, alsof het roekeloze peuters zijn.

Rob Mulder van Vereniging Eigen Huis zit op de tribune, maar ook Peter Fraanje directeur van het Nederlands Verbond Toelevering Bouw. In de pauze, als alle Eerste Kamerleden hun eerste zegje gedaan hebben, houdt hij het voor gezien. “De rest volg ik online wel.” Hij zit op een zwarte fiets. “Zijn voorspelling? Het kan twee kanten op.”

Gemengde gevoelens

Op basis van de eerste termijn van dit debat valt inderdaad nog steeds weinig te zeggen. De VVD maakt zich zorgen over de kosten (maar was dat ooit anders) en weigert over een privaat stelsel te praten. “Dit is een gemengd stelsel.” Verder weinig gemengde gevoelens bij de liberalen. D66 dringt aan op uitstel van de wet, zoals gemeenten ook doen.

De ChristenUnie dan. Mirjam Bikker voerde het woord: “Dit is vlees noch vis”, wellicht geen steun, wel overkomelijk. Over vlees gesproken. Alexander van Hattem van de PVV doet dat wel. “We moeten voorkomen dat de slager te veel zijn eigen vlees keurt.”

Nog wat steun. Van de PvdA. Maar die stuurt ook aan op uitstel en wil een ‘go-no-go-moment’; nieuwe ict-systemen en de overheid gaan nou eenmaal niet goed samen. Het zijn allemaal onschuldige, voor dit debat betekenisloze woorden die Plasterk geen moment in verwarring brengen.

Peter Fraanje

Al staat het fundament van dit wetsvoorstel op losse schroeven. Het draait om het CDA. Iedereen vindt dat het huidige systeem niet werkt. En vrijwel iedereen vindt het onverteerbaar dat de bewijslast bij verborgen bouwfouten die na oplevering aan het licht komen, bij onwetende consumenten ligt. Het is het CDA die hier het verschil kan maken. De PvdA en het VVD kunnen onmogelijk terug. Al gaat het slechts om gezichtsverlies.

Vissen naar informatie

Wat gaat Greetje de Vries doen? Tot ver na de eerste termijn blijft dat onduidelijk. Zij blijft balen van het feit dat dit wetsvoorstel te veel aansprakelijkheidsrisico’s op het bordje van aannemers legt. Vooral als die te maken hebben met grote opdrachtgevers, die zich allemaal (juridisch) laten bijstaan door adviseurs, ontwerpers, architecten en nog meer adviseurs.

“We laten het oordeel afhangen van de antwoorden van de minister”, besloot de oud-bestuurder van de provincie Drenthe zojuist haar eerste termijn. Maar, hoe dreigend dat ook klonk, Plasterk had er toen nog geen benul van dat hij tegen het einde van dit debat de nooduitgang moest openen. “Hij kon het ook niet weten”, blikken insiders achteraf terug.

Vissen naar informatie. Dat doet Plasterk aan het begin van de pauze. Direct stapt hij op Greetje de Vries af. De senator van het CDA loopt zichtbaar rood aan. PvdA-rood, wie zal het zeggen? Wat de minister in haar oor fluistert, is niet te verstaan vanaf de perstribune. Maar dat dit het duel van vandaag is, is vanaf dat moment wel zeker. Ook Plasterk die de ondankbare taak kreeg, het “fantastische knutselwerk” van zijn voorganger Blok af te maken, lijkt dat ineens in te zien. Hoewel?

Een bouwspurt

IJzersterk begint ‘flierefluiter’ Plasterk aan zijn eerste termijn. Het laatste bloemblaadje wijst nog altijd in de richting van een verovering. Net zoals zijn voorganger zag hij een leger lobbyisten knokken tot de laatste snik om deze wet aan te vallen of te verdedigen. Dat had hij nog nooit meegemaakt, en hij heeft toch al heel wat meegemaakt. Hij complimenteert zijn voorganger Stef Blok. Hij verrichte verreweg het meeste werk.

Elco Brinkman (die zich aan het begin van het debat nog even in de zaal liet zien, maar bewust geen bouwzaken in zijn portefeuille heeft) is dan allang uit het blikveld van Plasterk verdwenen. Alsof de oud-voorzitter van Bouwend Nederland de PvdA’er even wilde laten weten, dat de machtsverhoudingen in Den Haag na de verkiezingen toch echt weer anders liggen. Psychologische oorlogsvoering alsof je naar een aflevering van House of Cards kijkt.

“Er komt een grote bouwspurt aan”, zegt de minister. “Dan is bouwkwaliteit heel belangrijk.” En: “Niets doen is geen optie.” En. “Ik verdedig het hele pakket.”

Plasterk vindt het absurd dat je als koper van een nieuwe woning in de zomer in de winter die daarop volgt niet meer kunt aankloppen bij de bouwer als de verwarming het niet blijkt te doen. En bouwjuristen spreken er schande van op twitter. “Plasterk verkoopt hier onzin.” “Schiet in het wilde westen.”

Van flair naar hakkelen

Hij heeft het niet door. Hij is hier maar voor één ding. De winst ophalen. Precies zoals van een minister mag worden verwacht, als is hij demissionair. Zonder blikken of blozen geeft hij gehoor aan de grootste zorg die er in de samenleving leeft: de zorg dat de toezichthouder, die gemeente heet, straks prutsende bouwers moet bijten zonder tanden. De gemeente, in verschillende hoedanigheden (G4, VNG, Vereniging Bouw- en Woning Toezicht Nederland) toch ook een geduchte lobbyist.

Plasterk belooft de wet niet overhaast in te voeren. En iedereen mag meekijken bij het invullen van al die losse eindjes (amvb’s). Al heeft de Eerste Kamer daar formeel helemaal niets over te zeggen als de senaat deze wet volgende week aanneemt. Als.

Boven de publieke tribune

Er volgt wat druk. Een beetje maar. En toch begint de man die vol flair aan zijn spreektermijn begon steeds meer te hakkelen. De frivole jager lijkt plots een makkelijk te prikken prooi voor de vrouw met de langste adem: Greetje de Vries. Nog nooit heeft zij meegemaakt dat een minister het er zich zo makkelijk vanaf maakte. Alsof hij niet inziet hoe belangrijk deze bouwwet is.

Moleculaire genetica

Maar de politicus en wetenschapper, gespecialiseerd in moleculaire genetica, ligt nog altijd niet op de grond. Dus De Vries geeft weer een duwtje. Al laat ze haar definitieve oordeel nog altijd in het midden. “Hier is twintig jaar aan gewerkt, dus zomaar iets weggooien…” Ze geeft de minister nog één kans.

Plasterk voelt nattigheid. Wil even een pauze, voor hij het laatste woord neemt. “Vijf minuten.” Hij krijgt er zeven. Het worden er negen.

Weer loopt hij naar De Vries toe. Weer hoort het publiek niet wat de twee te bespreken hebben. Hij legt een arm op haar rug. Samen verlaten ze de zaal. Komen ze eruit? Hoe komen ze eruit?

Blok had wel een kans gemaakt

Een verrassende wending. Die achteraf zal leiden tot verslagen ambtenaren en inleners die jaren van hun leven aan dit wetsvoorstel gaven. “Hoe de stemming is? Teleurgesteld. Vooral omdat het CDA haar bezwaren (tot kort voor het debat, red) tegen niemand heeft willen uiten.” Een ander: “Ik word er niet blij van. Nog niets besloten en we gaan maanden vertraging in. En chagrijnig omdat ik echt denk dat Blok wel degelijk een kans gemaakt had.”

Den Haag, 17 mei 2015 – Minister voor Wonen en Rijksdienst Stef Blok in de Tweede Kamer tijdens het vragenuurtje.
Foto: Phil Nijhuis

Wat er na die tweede onderbreking gebeurde? Plasterk erkende zijn meerdere in het CDA. In Greetje de Vries. Hij beloofde terug te gaan naar het kabinet. Te bekijken wat er allemaal mogelijk is. Hij vergaloppeerde zich: “Misschien dat we de amvb’s eerst kunnen invullen voordat we deze wet in stemming brengen.” Nu floot de voorzitter van de Eerste Kamer hem terug. “Daar zijn we hier in het algemeen niet zo’n voorstander van.”

Verwarring in de zaal. Wat deed Plasterk nou? De SP boos. “Hoezo hangt deze wet op het CDA? En wij dan? Wij zijn ook tegen?” Ook Bikker van de ChristenUnie was het spoor even bijster. “Misschien willen we wel een derde termijn.”

De Vries hield zich koest. Vrouw van weinig woorden, de nuchterheid zelf. Trots? Naar eigen zeggen voerde ze gewoon haar taak uit. “De Eerste Kamer toetst op rechtmatigheid, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid. Dat hebben we gedaan. Ik kan niet in het hoofd van de minister kijken, maar ik vind het wel een verstandige zet van hem dat hij hier nog een nachtje over slaapt.”

Het circus begint opnieuw

Vrijdag komt Plasterk met een brief. Hoogstwaarschijnlijk komt daarin te staan, dat er een novelle komt. Of te wel, een wijziging op het al zo vaak gewijzigde ontwerp van het ontwerp. Of een aanvulling. “De novelle zal hij zelf in gang zetten”, verklaart zijn woordvoerder een dag na een middagje en een avondje debatteren over een historisch bouwwet, die misschien wel gedoemd was om te mislukken…

Plasterk en De Vries verlaten samen de zaal

“En het is echt niet zo dat Plasterk met de staart tussen de benen vertrok. Hij vindt het erg jammer, dat wel. En ja, het heeft hem verbaasd dat het CDA tegen zou gaan stemmen. In de Tweede Kamer stemde het CDA nog voor.”

Het circus begint opnieuw. Twintig jaar na de eerste gedachtegangen over een nieuw bouwstelsel is er weinig tot niets bereikt. Een nieuwe regering zal zich over de wet buigen. Of ze laten hem links liggen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels