artikel

Veiligheid in de praktijk: “Zero tolerance bij ‘geklooi’ met steigers”

bouwbreed Premium 299

Veiligheid in de praktijk: “Zero tolerance bij ‘geklooi’ met steigers”

Nog steeds gaat er veel mis bij werken op hoogte. Ondanks het tienjarige bestaan van de Richtlijn Steigers. Opdrachtgever Eelco Verweij van SEGRO en bouwer Ton Cartel vertellen over hun ervaringen. Modificatie (‘geklooi’) met steigers kan rekenen op zero tolerance. En veiligheid begint aan de tekentafel.

Ton Cartel werkt als Kwaliteit-, Arbo- en Milieu (KAM)-coördinator bij Waal. Zijn bedrijf bouwt in opdracht voor onder meer beleggers en woningbouwcoöperaties grondgebonden woningen en appartementencomplexen. “Werken op hoogte begint al met vier treden van de grond. Een steiger is een middel. In Nederland worden meestal goede steigers gebouwd, zeker als je zoals wij alleen zaken doet met steigerbouwers die lid zijn van de VSB (Steiger, Hoogwerk- en Betonbekistingsbedrijven).

De boetes van de Inspectie SZW liegen er niet om en zijn progressief. Geen steigerbouwer wil het risico lopen dat zijn steiger instort vanwege slecht materiaal of onkunde van zijn personeel. We bouwen de steiger maar op één manier en dat is de goede manier. Een heel enkele keer is er op een werk wel eens een metselbedrijf dat zijn eigen steigers bouwt, die kunnen op extra aandacht rekenen.”

Steigerbouw is stap drie in de arbeidshygiënische strategie volgens de KAM-coördinator. De vraag luidt eerst of iemand wel op hoogte moet werken. Dan, of het werk ook op de vloer kan worden gedaan om vervolgens naar boven te worden getakeld. En als dat niet kan komt er collectieve valbescherming, zoals een steiger.

Zero-tolerance voor geklooi met steigers

Als de steigers in orde zijn, wat vormt dan het gevaar? Eelco Verweij, projectmanager Benelux van SEGRO, verhuurder en dus opdrachtgever voor de bouw van grote complexen, is daar uitgesproken in. “Het grootste gevaar zit hem in het niet naleven van afspraken. Veiligheid begint nog voordat de eerste schep de grond ingaat. We kijken eerst of we zo snel mogelijk een trappenhuis kunnen bouwen. Dan heb je geen steigertrap nodig. Helaas kan dat niet altijd. Bijvoorbeeld omdat, zoals bij ons laatste project, het dak dan niet kan worden gebouwd.

Aron overleefde een zwaar bouwongeval

Aron overleefde een zwaar bouwongeval
Als er dan toch een steiger nodig is, laten we alle betrokkenen hun zegje doen over de ideale steiger. Vervolgens maken we afspraken. Wij hanteren dan een zero tolerance-beleid. Eén keer niet opvolgen levert een waarschuwing op. De tweede keer sommeren we je om te vertrekken. Of dat ooit is gebeurd? Nee, gelukkig niet. We hebben wel een keer moeten dreigen, maar die medewerker toonde zich schuldbewust en was blij met de waarschuwing.”

Iedereen verantwoordelijk voor zijn eigen veiligheid

Verweij verwacht ook van iedereen dat hij verantwoordelijkheid draagt. “Wij stellen alles in het werk om veilig te werken. In de eerste plaats omdat we het onze morele plicht vinden, maar ook omdat we een beursgenoteerd bedrijf zijn. Wij kunnen ons geen ongevallen permitteren. We verwachten van iedereen een melding als er iets mis lijkt. Juist ook van de mensen op de werkvloer. Zij moeten dat melden aan hun directe werkgever, onze onderaannemer. Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen veiligheid. Als je verkeerde beslissingen vermoedt en je werkt daaraan mee, ben je net zo schuldig. Wij evalueren elk project en dan komen ook de minpuntjes naar boven, die we weer verbeteren.”

Valbeveiliging niet verankeren aan de bitumen

Lees alles over

Lees alles over
Zo’n minpuntje is bijvoorbeeld het werken met gecertificeerde systemen waarbij de valbescherming aan de bitumen, de dakbedekking, mag worden vastgemaakt, meent Verweij. “Dat is een grote ergernis voor mij. De valbeveiliging op een plat dak wordt verankerd aan de bitumen. Dat is een getest, goedgekeurd en gecertificeerd systeem. Maar dat anker is dan net zo sterk als de manier waarop de bitumen aan het dak zijn vast-gemaakt. Daarnaast heeft UV-licht een negatieve invloed op de hechting en kan de scheurweerstand van de dakbedekking niet worden gegarandeerd. Dat beïnvloedt de veiligheid mogelijk negatief. Het leven van een werknemer hangt dan af van de montage van de dakbedekking. Dergelijke systemen worden bij mijn projecten geweigerd. Sterker is het om de ankerpunten door de dakbedekking heen vast te maken.”

Verrassingsbezoeken, drietalige instructies en één voertaal

Verweij laat ook verrassingsbezoeken uitvoeren. Door hem ingehuurde specialisten bekijken dan of alles volgens de regels verloopt. Er zijn bovendien instructies in drie talen voorhanden en de voertaal op het werk moet Engels of Nederlands zijn. Huurt de onderaannemer onverhoopt mensen in die deze talen niet spreken, dan moet er een vertegenwoordiger zijn die wel Engels of Nederlands spreekt. “Of ik weleens wakker lig ’s nachts? Nee, dan zou ik geen leven hebben. Als ik ervoor zorg dat de veiligheidseisen duidelijk zijn en geborgd, we de processtappen volgen en het veilig werken in de cultuur zit, dan kan ik niet meer doen. Al moet ik wel toegeven dat ik stiekem meer tijd aan het denken over en borgen van veiligheid kwijt ben dan ik van tevoren had bedacht.”

Een steiger modificeren en dan een grote mond, dat pik ik niet

Cartel stuurde in tegenstelling tot Verweij wel al mensen van de werkvloer. “Als iemand erg schuldbewust is en belooft het nooit meer te doen, dan wil ik nog weleens met de hand over mijn hart strijken. En het maakt ook wel verschil of iemand zijn helm vergeet op te doen na het verlaten van een woning of dat hij anderen in gevaar brengt. Maar de steiger modificeren omdat het makkelijker werkt en daarna een grote mond, dat pik ik niet.”

Zó moet het dus niet

“Als iemand zijn gehoorbescherming of helm niet draagt, waarschuw ik net wat vaker. Want die persoon benadeelt zichzelf. Maar een steiger, dat is collectieve veiligheid. Bovendien kun je de omgeving ook schade toebrengen. We bouwen nu in Leiden, met een steiger van zeventien verdiepingen hoog naast een school. Je kunt je wel voorstellen wat er gebeurt als daar iets misgaat met die steiger. Iedere aannemer wil graag in de krant, maar niet op die manier.”

De ideale steiger bestaat niet

“De ideale steiger bestaat niet. De stelleur die kozijnen plaatst wil het ding weer op een andere hoogte dan de metselaar die er met zijn karretje over wil rijden. En de ene steiger kan uit met een maximale belasting van 150 kilogram per vierkante meter, terwijl de ander 600 kilogram per vierkante meter kan hebben. “Bij het ongeluk met de Amercentrale bijvoorbeeld was de steiger te licht uitgevoerd. Omdat men onder meer was vergeten dat er bij het stralen grit op de steiger komt te liggen, met alle gevolgen van dien. Dat is in alle lesboekjes te vinden inmiddels.”

Vaklui halen onderdelen uit de steiger die in de weg zitten

Het grootste gevaar zit hem in het niet naleven van afspraken

Maar er dreigt meer gevaar, meent Cartel. “Je levert een mooie steiger op en tien minuten later halen vaklui onderdelen eruit omdat ze in de weg zitten. De stelleur bijvoorbeeld, omdat er onderdelen naar boven moeten en er planken in de weg zitten. Waardoor de afstand van de steiger tot de gevel niet de vereiste vijf tot tien centimeter bedraagt, maar vijfentwintig centimeter. Of de metselaar, die een anker waarmee de steiger aan de gevel vastzit in de weg vindt zitten en dat weghaalt. Vandaar dat wij dat geklooi of modificeren aan de steiger niet tolereren. Er is maar één iemand die bepaalt of er iets wordt gewijzigd aan de steiger en dat is de uitvoerder. En dan ook nog alleen in overleg met de steigerbouwer.”

Vóór ontwerp steiger al met alle partijen om de tafel

Waal eist ook dat de uitvoerder als een soort piloot bij zijn Airbus elke dag een rondje maakt om de steiger om te kijken of alles nog veilig is. In een ideale wereld zou de steiger voor ieder bouwfase opnieuw worden opgebouwd, maar dat is niet haalbaar. “De ruwbouwer stelt vaak weer andere eisen aan de steiger dan de gevelbouwer. Daarom is het zo belangrijk dat je, voordat de steiger wordt ontworpen, al met alle partijen aan tafel hebt gezeten. Want iedereen moet zich kunnen vinden in het ontwerp. Het mooiste zou zijn om de steiger voor iedereen op maat te maken, maar dat is financieel niet haalbaar. De op- en afbouw van een steiger zijn een kostbare zaak. Dus in de praktijk gebeurt dat niet.”

10 meest voorkomende

10 meest voorkomende
Dertien jaar werkt Cartel nu als KAM-coördinator bij Waal. Zijn hoogtevrees overwon hij niet, al went het wel. “Ik vind vliegen ook doodeng, maar doe het wel. Omdat ik rationeel weet dat het de veiligste vorm van reizen is. Zo zet ik mijn hoogtevrees ook in. Als het niet goed voelt, valt er waarschijnlijk nog iets te verbeteren. Ook voor mensen zonder hoogtevrees. Ik heb een hekel aan persoonlijke valbescherming. Het gebruik daarvan proberen we te voorkomen. En dan gebruiken we alleen nog gebiedsbeperkende valbescherming. Je moet er niet aan denken dat iemand in de lucht hangt in zijn gordel en jij een race tegen de klok moet lopen om hem uit dat tuigje te krijgen voordat hij bewusteloos raakt. Of erger …”

En de arbeidshygiënische strategie ten spijt, is de proof of the pudding zoals de Engelsen het noemen nog steeds de eigen waarneming. “Als ik op een steiger sta die meebeweegt als ik beweeg, is er iets niet goed. Niet dat hij zal omvallen, maar toch is er dan iets niet goed. In zulke gevallen laat ik hem door de uitvoerder afsluiten en bel de steigerbouwer.”


Dit artikel verscheen eerder op arbo-online.nl.

Reageer op dit artikel