Piet Oskam

De kloof tussen de wetenschap en het bedrijfsleven wordt maar moeilijk gedicht. Nu de bouwsector een meer kennisintensieve branche wordt, is goede uitwisseling tussen universiteiten en hogescholen enerzijds en ondernemingen anderzijds van groot belang. Het is van twee kanten altijd moeilijk geweest een goed begaanbare brug te slaan. Wetenschappers werken nauwelijks projectmatig, bouwers hebben beperkte belangstelling voor de wetenschap. Steeds weer doen promovendi moeizame pogingen om externe financiering voor hun onderzoek te krijgen.

Over het algemeen zijn de meeste mensen wel te vertrouwen. Dat vindt althans 61 procent van de inwoners van Nederland. Er is ook een grote groep mensen (39 procent) die meent 'dat je in de omgang met mensen niet voorzichtig genoeg kunt zijn'. Een grote meerderheid (81 procent) is van mening dat nog altijd veel mensen bereid zijn om een ander te helpen. Een meerderheid van 72 procent is het ook eens met de stelling dat het wederzijds respect minder wordt.

De overheid investeert fors in nieuwe innovatieprogramma's. Maar een te grote overheidsbemoeienis met het bedrijfsleven leidt tot ontmoediging van ondernemers, meent Piet Oskam.

Nu zelfs ABN AMRO is verkocht en opgesplitst, welk bedrijf kan dan nog rekenen op een onbekommerd bestaan? Activistische aandeelhouders gedragen zich als sprinkhanen en eisen een snelle waardestijging van hun - soms geleende - investering. Grote concerns vormen vaak een ondoorgrondelijk complex van al dan niet samenhangende onderdelen. De waarde van het geheel is niet altijd méér dan de som van de delen. Als bepaalde onderdelen beter op eigen kracht kunnen bestaan, kan ontvlechting leiden tot een snelle waardestijging. Om die stijging te incasseren, gedragen hedgefondsen zich drammerig en zonder compromis. Dit dramgedrag heeft zich tot op dit moment vooral voorgedaan aan de poorten van individuele bedrijven. Ook op bedrijfstakniveau kan echter een snelle waardestijging wordt gerealiseerd. In een branche zijn doorgaans allerlei soorten en maten van bedrijven in één organisatie verzameld. Zij vinden elkaar in een aantal algemene bedrijfstakbelangen, zoals een aantrekkelijke cao, een sectoraal opleidingsbeleid en een goed imago. Zowel koplopers, volgers als achterblijvers vinden onderdak in sectorale organisaties. Dat brengt het nodige gemak mee als de totale bedrijfstak in stelling moet worden gebracht. Hoe groter de club, hoe vager echter de belangen.In veel bedrijfstakken kan een hergroepering van belangen een grote waardestijging meebrengen. In een grote bedrijfstak zoals de bouw- en installatiesector werken rijpe en groene bedrijven samen, betalen samen én profiteren samen. Echter niet in gelijke mate. Het kan niet worden ontkend, dat voor veel bedrijven de verhouding tussen contributie en profijt scheef gegroeid is. Tegelijkertijd is een bepaalde vaagheid ontstaan op het gebied van de belangenbehartiging op terreinen als arbeidsvoorwaarden, opleidingen, egalisatiefondsen, arbeidsomstandigheden en imago. Er is alle reden om te komen tot een herbezinning op het gestolde collectivisme, zoals dat in grote brancheorganisaties te vinden is. Dit verschijnsel is vooral waarneembaar bij grote brancheorganisaties, waarbij oud-politici als boegbeeld fungeren. Echte ondernemingsorganisaties vormen een verlengstuk van ondernemingen. Zij geven heldere uiting aan zuivere ondernemingsbelangen. Dat staat haaks op het politieke gekonkel van veel moderne brancheorganisaties. Politiek gekonkel leidt tot vertroebeling van de maatschappelijke discussie. Dan bestaat er geen helder beeld meer van de bedrijfstak, ook al omdat het vertrouwen in politici lager is dan dat in bouwondernemers. Het is tijd voor hergroepering van branchebelangen. De ABN Amro is inmiddels opgesplitst. Het wachten is op sprinkhanen die de waarde zien van specifieke deelbelangen op brancheniveau. Kwestie van aanpakken en doorzetten. Traditionele brancheorganisaties hebben vaak een lang verleden. Eigentijdse brancheorganisaties hebben een grote toekomst.

Aanraden en afraden. Dat zijn de belangrijkste bezigheden waarmee ingenieursbureaus zich nuttig maken in de bouw. Zij presenteren zich als raadgevende ingenieurs, maar stellen doorgaans eerst veel vragen aan de opdrachtgever, alvorens de gewenste raad gegeven wordt. Ingenieursbureaus pretenderen kennis van zaken te hebben, waarmee zij bouwopdrachtgevers beschermen voor domme praktijken van uitvoerende partijen. Raadgevende ingenieursbureaus houden zich op in de directe nabijheid van opdrachtgevers en stellen met hun bestekken en berekeningen een norm, waaraan uitvoerende partijen gehouden worden. Een gevolg daarvan is dat bouwbedrijven bevestigd worden in hun klassieke aannemershouding. Dat kleurt de uitvoerende rol, dat zet aan tot afhankelijkheid en bevordert de domheid. Opdrachtgevers hebben er alle belang bij dat juist de intelligentie van uitvoerende partijen meer in de ontwerpfase betrokken wordt. Bouwondernemers en installateurs zijn helemaal niet dom, maar worden bewust of onbewust dom gehouden. Ingenieursbureaus kunnen zich veel meer inspannen om de praktijkkennis van bouwers en installateurs te benutten, in het belang van opdrachtgevers en het uiteindelijke bouwproduct. Ingenieursbureaus hebben zich altijd in de luwte opgesteld en kiezen voor een grijs en deftig imago. Onlangs is in die koers een kleine correctie aangebracht. Oud-politicus, ex-burgemeester en voormalig Commissaris der Koningin Nijpels is aangetreden als voorzitter van de ONRI, de Orde van Nederlandse Raadgevende Ingenieurs. In het opinieblad Podiumvan Bouwend Nederland gaf Nijpels als nieuwe ONRI-voorzitter zijn visitekaartje af. "Wij vormen het schakeltje in het proces voordat de aannemer aan de slag kan," zo verwoordt Nijpels zijn visie op de rol van ingenieurs. Integratie en procesvernieuwing zijn woorden, die de vlotgebekte politicus niet gemakkelijk uit zijn mond lijkt te krijgen. "Zijn vingers jeuken om het degelijke, maar stoffige imago van de ONRI en haar leden te veranderen." In het bestuur van VNO-NCW zit hij naast Bouwend Nederland-voorzitter Brinkman. Met al die oud-bewindslieden krijgt de Haagse Malietoren de allure van de Trèveszaal, waar de Ministerraad gewoonlijk vergadert. Of de branchebelangen daarmee écht gediend zijn, valt te betwijfelen. Ook in andere overlegfora komt hij de bouwsector tegen. Hij zegt druk bezig te zijn "de organisatie smoel te geven, te zorgen dat er echt standpunten komen en niet het gras voor de voeten van de ingenieurs wordt weg gemaaid." Waar dit allemaal toe zal leiden, laat zich raden. Het wordt tijd voor depolitisering van branchebelangen. De ene na de andere oud-politicus treedt aan als spreekbuis van branchebelangen. Daarmee wordt een praatcultuur gecultiveerd, maar blijven bestaande schotten in de bouwkolom overeind. Het imago van ingenieursbureaus en de bouw is veel meer gediend met een eerlijk verhaal van een representatieve branchevertegenwoordiger, die uit de sector zelf voortkomt. De gedachte dat een oud-politicus smoel kan geven aan een branche, kan uiteindelijk negatief voor de sector uitpakken, hoe verdienstelijk zo iemand ook voor het openbaar bestuur geweest kan zijn. Het is voor een branche veel beter om vermenging met het politieke circuit tegen te gaan. Het laat zich raden wat in dit opzicht de ONRI is aan te raden en af te raden.

Momenteel hebben in de Amsterdamse RAI de Professionele Vastgoed Dagen plaats. Deze Provada vormt voor de vastgoedsector - zoals de verschillende bouwbeurzen dat voor de bouwsector zijn - de belangrijkste ontmoetingsplaats op Nederlandse bodem.. Hoewel deze sectoren sterke banden hebben, komen zij elkaar op beurzen nauwelijks tegen. Dat kan anders. Het is mijns inziens dan ook tijd voor een nieuw initiatief: de InnoVaDa. Het nieuwe beursconcept moet wél consequent doorvertaald worden en op de beursvloer herkenbaar zijn. Op de beursvloer van de InnoVaDa zal het er dan ook anders toegaan dan we tot nu toe in onze sector gewend zijn. Van Cannes tot Amsterdam zien we dat alleen al het bezoek van een vastgoedbeurs een kapitale investering vergt. Dat het anders kan, kunnen we in de bouwsector zien. Als je vooraf registreert, krijg je kosteloos het toegangskaartje thuisgestuurd. Als je naar de Provada wilt, kun je alleen voor een entreeticket al € 75,00 neertellen. Daarmee wordt het poenerig imago van vastgoedbazen wel erg nadrukkelijk onderstreept. Het nieuwe beursconcept heeft zoveel commerciële kracht, dat met de inbreng van de exposanten de kosten van de happening meer dan volledig gedekt zijn. Zo'n kosteloze toegang zou wel kunnen meebrengen dat de vastgoeddagen ook bezocht gaan worden door studenten, scholieren en andere verzamelaars van tasjes, pennen en wat er al niet aan 'give aways' verkrijgbaar is. Bij binnenkomst zullen alle bezoekers van de InnoVaDa dan ook geconfronteerd worden met een integriteitsscan. Dit lijkt op de irisscan, zoals we deze inmiddels van de airport kennen. Bij een gebrek aan integriteit kunnen bezoekers rechtsomkeer maken. Als je door de scan bent, dien je vervolgens de innovatiebalie te passeren. Als je niets vernieuwends in de zin hebt, kun je ophoepelen. Tenslotte ondergaan bezoekers een transpirantie-test. Als je die met glans doorstaat, wordt je toegelaten tot de beursruimte. Alle bezoekers krijgen een transactie-monitor mee, die zij aan de onvermijdelijke keycord om de hals kunnen bevestigen. Met deze monitor worden alle gelegde contacten geregistreerd, zodat de vergunningverlenende en toezichthoudende instanties bij eventueel latere contacten de totstandkoming daarvan volledig kunnen registreren. De InnoVaDa zal naar modern inzicht een ondergrondse beursvloer kennen, zodat de boven- en onderwereld elkaar niet langer op één en dezelfde beursvloer kunnen treffen. Als belangrijkste innovatie van de InnoVaDa geldt het houden van een dagelijks werkontbijt tussen vastgoedbezitters en bouwondernemers over de toekomstige orderstroom.