‘De bouw heeft de sleutel voor alle maatschappelijke opgaven'

Minder masculien, minder rücksichtslos, minder ego-gedreven. Aan de vooravond van grote transities heeft de bouw nieuwe leiders nodig, vindt Serena Scholte. Interview met een vrouw die al twintig jaar een sport maakt van innoveren in de bouw, waar ze op een "onbestaanbare" manier met vrouwen omgaan: “Je kreeg de opdracht zeker, omdat je een vrouw bent.”
Foto: Christiaan Krouwels

Scholte maakte naam met Baanbrekers en legt zich tegenwoordig toe op Spinwaves Lab; een soort snelstoomcursus voor nieuwe leiders. Nou ja, snel. Trek er maar vijftien maanden voor uit. “Veranderen is niet één knop op de laptop indrukken en beng.” En ze voegt eraan toe: “Ik zie een dominante cultuur, waarin we geen fouten mogen maken, maar alles goed moeten doen.”

Scholte kent de bouw van binnen en buiten en is, na een uitstapje twee jaar geleden naar het onderwijs, weer helemaal terug.

Eigenlijk heeft ze ‘slechts’ één missie: die bouw vooruit helpen, als gids de nieuwe wereld in. Een wereld waarin samenwerking en vertrouwen centraal staan.

Ontbreekt het dan aan vertrouwen in de bouw?
“Kijk naar een gemiddeld bouwproject en tel de dubbelingen in het proces. De opdrachtgever voert een schouw uit in een woning en de aannemer ook. De basis is wantrouwen.”

Worstelt de bouw daarom ook zo met innovatie?
“Aan de wil om te veranderen ontbreekt het niet en aan de techniek al helemaal niet. Er liggen allemaal innovaties op de plank. Op ongrijpbaar niveau zijn er echter dingen aan de hand die ons tegenhouden om echt te veranderen. Ik denk dat de bouw nog altijd een trauma heeft van de bouwfraude. ”

Een trauma?
“Ik probeer naar het hele systeem te kijken. Hoe verhouden we ons tot elkaar? Hoe komt het dat kleine doorbraken niet opschalen? Hoe komt het dat we na een innovatie of experiment weer op de oude voet doorgaan? Ik denk dat het diep geworteld zit. De bouwenquête kun je vergelijken met een enorm ongeluk. Dat sla je ook op in al je cellen.”

We moeten weer op ons bek durven gaan

Hoe kan de bouw die traumatische ervaring achter zich laten?
“Probeer weer eens wat. Ga maar eens op je smoel. We moeten weer op ons bek durven gaan en dan niet hard wegrennen, maar opstaan. En zeggen: we gaan het fiksen.”

Ik heb juist het idee dat het zelfbewustzijn in de sector groeit. Getuige bijvoorbeeld de Gideonsbende. Zie jij dat niet?
“Jawel, maar zeker niet overal. Laatst was ik bij een bouwer, ik zal de naam niet noemen, en hij zei: ik zie overal innovaties, ik ga ze proberen na te bootsen. Het draait dan vooral om techniek. In mijn optiek draait deze tijd van verandering juist om partneren en samenwerking. Ik zie ook een heleboel mooie voorbeelden, maar dat komt ook doordat ik er dagelijks mee bezig ben. Soms vraag ik me af of ik me niet waan in een paradijs met vernieuwers om me heen, terwijl de ‘grote bouw’ daaromheen op de oude voet doorgaat. Neem het verduurzamen van bestaande huizen. Hoeveel huizen zijn er nou daadwerkelijk aangepakt? Ik werk mee op de meest prachtige verduurzamingsprojecten, waar echter geen boom meer is te bekennen.”

Zelfs in jouw ‘transitiebubbel’ valt het tegen…
“Inderdaad en dat geeft ook niet. We moeten de nieuwe tijd met elkaar uitzoeken en leren kennen. Mouwen opstropen en aan de slag. Niet alleen plannen maken, maar ook naar buiten gaan. Naar bouwers, opdrachtgevers en buurtinitiatieven. Het Spijkerkwartier in Arnhem is een schitterend voorbeeld van hoe het ook kan. Woningen worden duurzamer, in de buurt kweekt men op duurzame wijze voedsel en worden banen gegenereerd. Iedereen wordt daar blij van. Dat bedenk je niet vanuit een silo.”

Transitie is een hip woord. Waarom moet het anders in de bouw?
“Vooropgesteld: ik ben ervan overtuigd dat dingen gaan zoals ze moeten gaan. De wereld is niet maakbaar. En iedereen heeft daar zijn eigen rol in.”

Maar hoe ziet de transitie er volgens jou uit?
“De transitie van een lineaire, oneindige groeiwereld naar een circulaire wereld. We moeten leven op aarde toevoegen in plaats van het vergroten van de afvalbergen. Rupsje-nooit-genoeg is gewoon klaar. Wonen, de manier waarop we met energie en grondstoffen omgaan, hoort daarbij. De zoektocht moeten we met zijn allen aangaan. Het kan echt niet meer zo, maar het is nog steeds wel zo. Precies dat is het punt.”

Ze sprak laatst met haar buurman. Hij verbouwde de garage tot kantoor. Scholte ging in gesprek met hem over de kozijnen. Kan hij ze niet recyclen? Ze zag hem kijken: ‘Daar heb ik nooit over nagedacht. Natuurlijke isolatiematerialen? Tja, ik ben dol op glaswol.’

Scholte: “Precies zo is de oude wereld georganiseerd. Je moet wel de drive hebben om het anders te willen doen.”

Ik ben heel lang boos en verdrietig geweest

Hoe loop jij rond in die wereld van rücksichtslose bouwers?
“Ik ben heel lang boos en verdrietig geweest. We maken de natuur kapot en de manier waarop we met vrouwen omgaan in de sector vind ik echt onbestaanbaar. Soms krijg je opmerkingen juist op momenten of van mensen van wie je het niet verwacht. Hoor ik dit nou goed? We hadden het toch over de inhoud?”

Wat voor vrouwonvriendelijke opmerkingen krijg je zoal naar je hoofd geslingerd?
“Dat kan over van alles gaan. Soms heel plat, maar soms ook meer verborgen: je hebt zeker de opdracht gekregen, omdat je een vrouw bent… Maar alles houdt verband met elkaar. In the end gaat het om respect voor elkaar en de aarde.”

Dit is mijn plek

Verliet je om deze reden de bouw?
“Nee. Ik was gewoon nieuwsgierig naar de transitie in het onderwijs. Maar ik zag heel snel allemaal paralellen. Er waren stakingen en de desbetreffende school wilde een week lang stoppen met lesgeven om zichzelf opnieuw uit te vinden. Er was onvrede over het ouderwetse onderwijs en de onderbetaling van leraren. Het mooie eraan was dat ze de oplossing bij zichzelf zochten. Ze gingen terug naar de ontwerptafel en kwamen zelf terug met oplossingen. Daar geloof ik sterk in.”

Serena Scholte: “Bouwers hebben de sleutel in handen.” Foto: Christiaan Krouwels

Wanneer besloot je weer terug te keren?
“Twee jaar geleden. Dit is mijn plek, dacht ik. Ik heb een passie voor het maken. Bouwen is lekker concreet, de bouw staat voor grote maatschappelijke opgaven én heeft ook een opgave met zichzelf op te lossen.”

De bouw moet eerst van zichzelf houden, voordat de bouw een ander kan helpen?
“Ik zou het niet zo scheiden. Al doende leert men. Je kunt niet in een hok zitten transformeren om vervolgens naar buiten te komen om de wereld te veranderen. Steeds meer mensen geven aan dat het anders moet. Daar begint het. Het gaat niet langer zo.”

Het is tijd voor nieuwe leiders in de bouw?
“Niet alleen in de bouw, maar ook bij de overheid is er een andere cultuur nodig. Bij elke nieuwe poging vallen we terug op routine. ‘Nieuw programma, dan gaan richten we eerst de organisatiecultuur in.’ Begin nou eens eerst met de principes. Het zit zo in ons DNA om dingen te labelen en vast te zetten. Vooraf timmeren we dicht, wat we achteraf willen ophalen. Ik snap dat je als overheid geen geld wilt verkwisten bij een nieuwe subsidiepot van 100 miljoen euro, maar dan kom ik toch terug bij wat ik eerder zei: hoezo zijn we zo bang om fouten te maken? Wanneer gaat het fout dan?”

Kan een ‘oude’ leider eigenlijk wel een nieuwe leider zijn?
“Ja, natuurlijk.”

En hoe ziet die nieuw leider eruit?
“Ik denk dat het iemand is die meer in balans is met zowel de mannelijke als vrouwelijke waarde in zichzelf. Iemand die naar binnen kan keren om zichzelf onder ogen te komen en naar buiten kan om te handelen. De nieuwe leider is net zo sterk in daadkracht als in het bouwen van en aan relaties. Niet super ego driven en rücksichtslos. Het is iemand die condities creëert voor anderen om samen te werken en te leren, met vallen en opstaan. Die ons helpt met rouwen om wat we kwijtraken en te vieren wat we ontdekken.”

Heb je een voorbeeld van zo’n nieuwe leider?
Biense Dijkstra. Dat is een man die iedere keer weer pioniert tot ie steeds beter wordt en die bovendien andere mensen laat excelleren. Maar ik denk ook aan vrouwen zoals Leonie van der Steen (Transitiemaker Squarewise, red.), Martha van den Hengel (voorzitter Mensen Maken de Transitie) en Harmke Bekkema (TKI Urban Energy).”

Wat is je oproep aan bouwers en iedereen die in en aan de bouw werkt?
“Je verandert alleen door te doen, dus ga iets doen. Maar wel anders dan je altijd deed.”

Wat is jouw masterplan bouwer?

Waar moeten bouwers die tijd vandaan halen om te veranderen?
“Misschien moet ik het omdraaien. Durf ook eens stil te staan. Is dit nog toekomstbestendig? Kan ik zo blijven bouwen, terwijl ik weet dat materialen niet zijn aan te slepen, we een klimaatprobleem hebben en ook tegen stikstofgrenzen aanlopen? Wat is je eigen masterplan om hieruit te komen? Wat is je bestaansrecht over tien jaar? Nu moet je jezelf als bouwer of opdrachtgever die spiegel voorhouden. En stop ook niet bij de eerste de beste halte van vernieuwing. Tof hoor dat we fabrieken bouwen, maar we bouwen nog heel veel met beton. De volgende stap is dat beton verduurzamen of eruit halen.”

Komt het ooit goed?
“Het komt goed. Binnen nu en vijf jaar gaan we heel veel meemaken in de hele samenleving. Het is tijd voor een nieuw hoofdstuk in de bouw en een andere benadering. Ik kan je een ding beloven: we krijgen er heel veel energie voor terug.”

Niet makkelijk zeg die transitie?
It’s quite a journey. Maar wel noodzakelijk. Want de bouw heeft de sleutel in handen voor alle maatschappelijke opgaven van deze tijd.”

CV Serena Scholte

Serena Scholte (1981) werkt als zelfstandig ondernemer in de bouw- en vastgoedsector. Met haar achtergrond als bedrijfskundige en veranderkundige richtte zij in 2008 het leiderschapstraject Baanbrekers in de Bouw op, waaraan ongeveer 1000 professionals uit de bouw- en infra sector deelnamen. In 2016 werkte zij samen met StartupDelta aan een beter innovatieklimaat in de sector. Daarna richtte zij Spinwaves op, een internationale netwerkorganisatie die hackathons organiseert om op duurzame wijze complexe vraagstukken op te lossen.

Trends & Transitie 2022

Dit is een verhaal in de serie Trends & Transitie van Cobouw. In maart starten we met het tweede seizoen. Cobouw-journalisten Petra Platschorre en Thomas van Belzen agenderen elke maand een ander thema met betrekking tot veranderingen in de bouwsector (van hippe producten tot baanbrekende projecten of programma’s) en hebben daar jouw hulp bij nodig. Heb jij tips, mooie voorbeelden van trends of transities op wat voor manier dan ook? Ken jij veranderexperts die een podium verdienen in deze serie? Stuur dan een mailtje naar Petra (Petraplatschorre@vakmedianet.nl) of Thomas (Thomasvanbelzen@vakmedianet.nl).

Meer interviews over verandering in de bouw: