nieuws

Iedereen wil wel een miljard voor de woningbouw: ‘Maar pas op voor graaiers’

woningbouw 2041

Iedereen wil wel een miljard voor de woningbouw: ‘Maar pas op voor graaiers’

Na negen subsidieloze jaren lijkt het kabinet weer serieus geld te gaan pompen in de nieuwbouwproductie. Bouwers, hoogleraren en corporaties zijn enthousiast, maar waarschuwen voor geldverspilling: “Beloon alleen de gemeenten die echt willen bouwen.”

‘Een miljard voor de woningmarkt? Dat is fantastisch nieuws. Eindelijk erkent het kabinet dat er sprake is van een serieus probleem op de woningmarkt.” Nee, afgelopen donderdag was de stemming opperbest onder huizenmarktdeskundigen, bouwers en corporatiedirecteuren.

Stuk voor stuk lazen ze het goede nieuws in de Volkskrant. En allemaal wisten ze: dit is een trendbreuk. Regeringen Rutte, 1, 2 en 3 zijn nou eenmaal niet zo van subsidies. En al helemaal niet voor de woningmarkt. Die moet je met rust laten, zelf en gedecentraliseerd zijn werk laten doen, dan komt alles goed.

Maar plots zijn de getallen niet zo gunstig meer en wordt gesproken van een ‘wooncrisis’. En dus moet het kabinet wel ingrijpen, zelfs bij de VVD durven ze daar niet meer tegenin te gaan.

“Het kabinet kan ook eigenlijk niet anders”, duidt Peter Boelhouwer, hoogleraar housing systems aan de TU Delft. Eerder pleitte hij al voor een deltaplan voor de bouw. “Het aantal vergunningen daalt drastisch, terwijl de bevolking hard groeit.”

Dus is het kabinet weer populair. Toch? Niet helemaal. Er zijn ook kritische noten. Van Maxime Verhagen tot aan Boelhouwer: ‘geld alleen is niet oplossing’, roepen ze in koor. De één opteert voor een Vinex-achtige aanpak, de ander voor nog meer bemoeienis vanuit Den Haag, de derde voor het opofferen van landbouwgrond voor huizen.

Onvoldoende kentering

Marnix Norder, voorzitter van corporatiekoepel Aedes, heeft drie kinderen. Ze wonen alle drie nog thuis, al zijn ze bijna twintig of net geweest. “Ze vermaken zich nog prima thuis, dus bij ons is de woningnood nog niet uitgebroken, haha.”

Dat neemt niet weg dat er volgens hem “absoluut” een wooncrisis heerst. “Het goede nieuws is dan ook dat het kabinet voor het eerst – niet alleen met woorden, maar ook met boter bij de vis – erkent dat er iets aan de hand is. Sterker nog, corporaties moesten de afgelopen jaren alleen maar meer belasting betalen.”

Marnix Norder (rechts), tijdens het Cobouw Café in Den Haag in 2017. De voorzitter van Aedes wil de Verhuurdersheffing al heel lang helemaal van tafe;.  Foto: Suzanne van der Kerk

Het kabinet wil corporaties de komende tien jaar ineens tegemoet komen: elk jaar krijgen ze een korting van 100 miljoen euro op allerlei heffingen. Norder wil niet ondankbaar zijn, maar verwacht er weinig van. “Op zichzelf is dit goed nieuws, maar kritisch beschouwd is het niet meer dan een neutralisering van de toenemende belastingdruk. Het is een goed signaal, maar het levert onvoldoende een kentering op. Het is geen gamechanger.”

Norder onderhandelt over een iets aangepaste regeling: “Wij zeggen: doe de komende vier jaar steeds 250 miljoen (is bij elkaar ook een miljard). Dan pas kunnen we echt weer nieuwe investeringsbeslissingen nemen, meer bouwen en meer opdrachten verstrekken aan aannemers.”

Hij mist ook oplossingen voor de lange termijn: “Wil je elk jaar 75.000 woningen bouwen, dan zul je deels afscheid moeten nemen van de Verhuurdersheffing. Dat is ook nodig om de renovatie van woningen te kunnen betalen. Wij willen dat op grote schaal doen (via de renovatieversneller, red) met productielijnen van een aantal jaren, zodat bouwers ook in rainy days een gegarandeerde bouwstroom hebben, maar dan moeten we wel investeringsruimte hebben.”

Concreet

De plannen van het kabinet gaan verder. Zo zou de regering op Prinsjesdag een nieuw fonds presenteren van maximaal 1 miljard euro. “Een goede zaak”, vindt Norder.

Coen van Rooyen (links): ‘Koop varkensboeren uit, dan los je een serieus probleem concreet op’

“Het doet denken aan de vroegere ISV-gelden voor stedelijke vernieuwing. Ik hoop alleen wel dat dit geld vooral ten goede komt aan gemeenten die echt willen bouwen. Als je al jaren vergadert om het vergaderen en geen steek verder komt met plannen, sorry dan heb je geen recht op subsidies. De regeling moet ook simpel worden. Net zoals je vroeger had: een subsidie voor het slaan van de eerste paal. Dat is mijn boodschap: maak het concreet, dan lok je wat uit en voorkom je dat we met zijn allen in een praatcircuit terechtkomen. Net zoals die vijf woondeals van de minister. Goed bedoeld, maar vrij veel papier.”

Kippen

Eén woningmarkt, duizend meningen. En zodra er een pot met geld beschikbaar komt, is iedereen er als de kippen bij om daar een greep in de doen.

Coen van Rooyen, directeur van de NVB, waarschuwt daar ook voor: dat het geld op de verkeerde plekken terechtkomt. “Het is om te beginnen fantastisch dat het kabinet de woningbouw serieus neemt. Maar als er ineens zo’n smak geld beschikbaar komt, roept iedereen ineens dat ze van de woningmarkt zijn en dat ze daar ook wat van willen.” De belangrijke vraag is volgens Van Rooyen: waar gaat dit geld naartoe?

“Hoe we het moeten uitgeven? Besteed het aan concrete plannen. Neem nou het urgente stikstofprobleem. Ik zou het goed vinden als we dat probleem te lijf gaan. Koop varkensboeren uit die dicht bij bouwlocaties zitten en ze daardoor dwarsbomen.”

Veelkoppig monster

Wees blij dat de regering met geld komt, zal de gemiddelde bouwer denken. De laatste keer was in 2011, negen jaar geleden. Via de zogenoemde Van der Laan-miljoenen (naar oud-minister Van der Laan) kreeg elke opgeleverde woning een ‘zetje’ van 5000 euro.

Maxime Verhagen: ‘Meer nodig’

Een Vinexachtige aanpak. De mouwen opstropen. Misschien toch wat grote woningbouwlocaties aanwijzen vanuit Den Haag? Het is crisis, dan is meer Rijksbemoeienis gewenst, vindt Marnix Norder, voorzitter van Aedes, de koepelorganisatie van corporaties. Hij waarschuwt dat er niet te veel gekletst moet worden in de hofstad en dringt aan op concrete subsidies, hoe simpeler hoe beter.

Maxime Verhagen. Foto: Cynthia van Dijke.

Maxime Verhagen, voorzitter van Bouwend Nederland sluit zich daar helemaal bij aan. “Het is goed dat het kabinet de urgentie inziet en aandacht heeft voor versnelling. De huidige doelstellingen van 75.000 woningen worden heel moeilijk gehaald. Maar het is niet alleen een kwestie van geld. Er zijn ook maatregelen nodig om belemmeringen op korte termijn weg te nemen. Denk aan stikstof, plancapaciteit, versnelling bestuurlijke besluitvorming en financiering voor starters.”
Verhagen waarschuwt voor ingewikkelde discussies over bijvoorbeeld de toekomst van de hypotheekrente. “Die moeten niet de aandacht afleiden van de concrete problemen.”

Van Rooyen: “Nu moet je vooral de plannen die nog niet in uitvoering zijn een injectie geven. Hiep hiep hoera.., de crisis is voorbij, hoor je hem nog niet zeggen.

“Dit is een veelkoppig monster met meerderde verschijningsvormen. En geld is mooi, maar het ontbreekt nog aan een stok. Overal maakt de minister afspraken, maar wat zijn die waard als gemeenten ze niet nakomen?”

Wijs een paar grote locaties aan, denkt Van Rooyen. Boelhouwer van de TU Delft weet er wel een: “Rijnenburg, in de oksel van de A2 en de A12 bij Utrecht. Trek de lightrailverbinding door en je hebt een prachtige plek voor woningen en zonne-energie.”

Ingewikkeld

Boelhouwer is enthousiast over de plannen van het kabinet, maar tempert de verwachtingen: “Voor we de bouw weer op orde hebben, zijn we vijf tot tien jaar verder. In toenemende mate komen bouwplannen niet rond. Dus het kabinet moet wel ingrijpen. Zeker als je bedenkt waar iedereen wil bouwen en wat: grote torens op Zeeburgereiland bijvoorbeeld in Amsterdam. Veertig procent moet daarvan sociaal zijn. Dat is heel ingewikkeld en kun je alleen maar met geld oplossen.”

De hoogleraar heeft nog een paar tips voor de regering. “Breek het MIRT open, al het geld voor infrastructuur is al bestemd, terwijl dat soort besluiten onvoldoende is gekoppeld aan woningbouwlocaties.”

Hij vindt verder dat de regering landbouwgrond moet opofferen voor meer natuur en woningbouw en besluit dat het een mooie tijd is voor de bouw. “Het is een prachtige tijd. Je weet zeker dat er iets gaat gebeuren nu.”

Reageer op dit artikel