nieuws

Gasloze proeftuinen komen lastig van de grond: ‘Men vindt het griezelig en het geeft gedoe’

woningbouw 2403

Gasloze proeftuinen komen lastig van de grond: ‘Men vindt het griezelig en het geeft gedoe’

120 miljoen euro stelt het Rijk beschikbaar om 27 wijken aardgasvrij te maken. De praktijk is weerbarstig en bewoners vinden het griezelig. “Je hebt er niks aan als je straks gasloos bent en een stroomrekening hebt van Paddepoel tot Tokio.”

Paddepoel in Groningen is een jarenzestigwijk zoals zovelen. In de portiekflats met blokverwarming wonen nog steeds veel bewoners van het eerste uur. Een halve eeuw geleden kwamen ze naar Paddepoel om een gezin te stichten. Inmiddels zijn ze de tachtig gepasseerd; vaak wonen ze alleen. Behalve tachtigers wonen er ook veel studenten van de Rijksuniversiteit Groningen in Paddepoel, dat door sommigen een lustoord voor huisjesmelkers wordt genoemd.

Paddepoel een van de proeftuinen

Paddepoel (10.000 inwoners) is een van de 27 Nederlandse proeftuinwijken die experimenteren om aardgasvrij te worden. Door te leren van elkaar en van de burger komt er kennis vrij, die straks kan worden uitgerold over alle 14.000 Nederlandse wijken. Dat is het idee. Els Struiving van bewoners initiatief Paddepoel Energiek maakt zich er hard voor. “Er gebeurt hier best veel. We zijn bezig met een lokaal warmtenet. Verder hebben we twee vrijwillige energiecoaches, die advies geven over warmtepompen en zonnepanelen. Er is een spreekuur over verduurzaming en we gaan met Europees geld drie duurzame demohuizen openen.”

Struiving is blij dat Paddepoel als proeftuinwijk is aangewezen, met het doel projecten in gang te zetten. Alleen jammer dat alles zo moeizaam verloopt. Struiving: “Ik zal proberen niet negatief te zijn, maar echt, het gaat niet vanzelf. We moeten het veelal hebben van vrijwilligers en bewoners met hart voor de zaak. Dat geeft een hoop gedoe. Neem nou het eerder gerealiseerde nul-op-de- meterproject in Paddepoel. Vorig jaar zomer was het in die woningen niet om uit te houden zo warm. Bewoners klaagden dat de ramen niet open kondenen en dat ze de energierekening niet snapten. En de ventilatie stond verkeerd afgesteld. Als je buurvrouw kookte, zat jij bij de Chinees.”

Subsidie 120 miljoen

In oktober 2018 is met de toezegging van een subsidie van 120 miljoen euro een start gemaakt met de eerste tranche van proeftuinwijken. Uit de 74 Nederlandse gemeenten die een aanvraag indienden, werden er 27 geselecteerd. Op 29 mei stuurde minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken een eerste evaluatie naar de Kamer. Daarin werd Paddepoel ook genoemd.

‘Samen met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wordt gekeken hoe binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) gestimuleerd kan worden dat in pilots de combinatie met aardgasvrije wijken wordt gemaakt. In de eerste tranchepilots van het DPRA is al één project geselecteerd dat de aanleg van een warmtenet combineert met klimaatadaptieve maatregelen: Paddepoel in Groningen.’

Meer over gasloos bouwen

Meer over gasloos bouwen

‘Nog geen euro gezien’

Els Struiving: “Fijn dat onze naam genoemd wordt, maar we hebben nog geen euro gezien. Al snap ik dat ook wel. De gemeente is op zich blij met ons, maar tegelijkertijd vinden ze het griezelig om samen te werken en georganiseerde bewoners van geld te voorzien. Terwijl wij als burgerclub juist die brug kunnen slaan naar bewoners, die ons vertrouwen. Voor een individuele huiseigenaar van een jaren zestigwoning is het laatste stukje ‘van gas los’ eigenlijk niet op te lossen. Dat moet je collectief doen, liefst in de vorm van een burgercoöperatie.”

Van het genoemde warmtenet moeten de bewoners van Paddepoel straks eigenaar worden ‒ en dan kunnen ze zelf energie gaan leveren. Struiving: “Er moet echt proeftuingeld in om volledig van het gas af te komen. De gemeente ziet dat niet zitten, omdat er maar enkele honderden woningen bij betrokken zijn, een klein deel van Paddepoel. Maar wij zeggen: gewoon beginnen. Het is sowieso onmogelijk om in één keer de hele wijk gasloos te maken. De burgers zijn nieuwsgierig, ook naar hybride warmtepompen en zonnestroomboilers. Zij hebben wel een onafhankelijke partij nodig om de juiste keuzes te maken en een installateur te vinden die verder kijkt dan zijn eigen belang. Er wordt heel veel schuim geklopt. Je hebt er niets aan als je straks gasloos bent en een stroomrekening hebt van Paddepoel tot Tokio.”

Tien Haagse energiewijken

Een andere proeftuinwijk is Bouwlust/ Vrederust in Den Haag. De gemeente Den Haag ontving van het ministerie van Binnenlandse Zaken subsidie om een deel van deze wijk aardgasvrij te maken en onderzoekt nu samen met woningcorporaties en energieleveranciers wat er nodig is om dit proces soepel te laten verlopen. Het zal een tough cookie worden. Bouwlust/Vrederust is een woud van verouderde portiekflats. Liesbeth van Tongeren, wethouder Energietransitie en Duurzaamheid van de gemeente Den Haag: “Tussen 25.000 en 30.000 woningen bereiden we voor op schone energie. Het is een concrete stap naar een klimaatneutrale stad in 2030. De overstap maken we samen met bewoners, ondernemers en andere partners in tien Haagse ‘energiewijken’, maar deze subsidie is specifiek aan Bouwlust/Vrederust toegekend omdat die wijk gunstig ligt ten opzichte van de aardwarmtecentrale aan de Leyweg.

Een tweede reden is dat woningcorporaties Staedion, Haag Wonen en Vestia een groot deel van de huurwoningen willen opknappen en een deel van de gasleidingen willen vervangen.” Merken de bewoners al iets van het proeftuingeld? Van Tongeren is niet heel concreet. “Onze specialisten ondersteunen bewoners al met het verlagen van hun energieverbruik, een belangrijke stap in de energietransitie, door te adviseren over bijvoorbeeld mogelijkheden voor isolatie. Uiteindelijk worden de woningen geschikt gemaakt voor aansluiting op het warmtenet. Bewoners en ondernemers worden over de planvorming tijdig geïnformeerd. Over de mogelijkheden van het aansluiten van de woningen op een warmtenet is de gemeente in gesprek met de woningcorporaties, netwerkbeheerder, energieleverancier, woningeigenaren en huurders.”

Concreets?

De gemeente Den Haag is dus in gesprek. Is er al iets concreets bereikt? Richard Gielen, woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken: “De gemeentes hebben hun plannen ingediend en in december 2018 het geld gekregen via de periodieke uitkering van het Gemeentefonds. Wij willen weten welke ervaringen ze opdoen op het gebied van financiën, techniek, personeel en betrokkenheid van bewoners. Dat gaan we ook monitoren. Maar het is niet zo gek dat je weinig concreets kunt vinden. Zo’n proces duurt jaren. In elk geval hebben we een start gemaakt.”

Hoeveel geduld moet een mens betrachten? Dat is de vraag. De Volkskrant meldde onlangs dat het in dit tempo 280 jaar gaat duren om van het gas af te komen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is ondertussen blij dat er nieuwe dingen worden uitgeprobeerd in proeftuinwijken als Paddepoel en Bouwlust/ Vrederust. Alle ervaringen zijn welkom, zodat knelpunten gesignaleerd en aangepakt kunnen worden, vindt de VNG. Maar een stukje regie kan ook geen kwaad.

Set van data

Voor de 328 Nederlandse gemeenten (14.000 wijken) die geen proeftuinwijk ‘leveren’ en nog moeten starten met experimenteren, ontwikkelen het Expertise Centrum Warmte en de VNG een leidraad, een set van data met kenmerken van specifieke wijken, woningen, bewonersdoelgroepen, mogelijke warmtebronnen en toekomstige plannen met bijvoorbeeld rioolonderhoud. Daarmee kunnen de gemeenten aan de slag. In maart 2020 denkt de VNG de leidraad te kunnen presenteren. Leonie Jansen van het kennis- en leerprogramma Aardgasvrije Wijken van de VNG: “Wij faciliteren gemeenten om ervaringen op te doen en te leren van elkaar. Alle kennis vanuit de proeftuinwijken en andere koplopende gemeenten is dus welkom. We zien inderdaad wel dat het proces ingewikkeld is. Gemeenten moeten nog veel uitvinden.”

Paddepoel Energiek zou ondertussen enorm geholpen zijn met proeftuingeld. Els Struiving: “We hebben een aanvraag ingediend voor ruim vijfduizend euro voor allerlei zaken: bewonerswerving, inhuren van een expert voor het doorrekenen van opties, organiseren van informatie avonden, adviseren van deelnemende bewoners, documenteren van het proces en disseminatie van de gekozen oplossingen. De gemeente heeft daar budget voor. Maar ik wil niet overkomen als de boze burger die geen geld krijgt. Het gaat niet alleen om Paddepoel. Het gaat niet om afzonderlijke wijzen, maar om Nederland als geheel. Er ligt een enorme kloof tussen bewoners die ‘best iets willen’ en hele straten die unaniem ja zeggen tegen een gasloos initiatief. Daarom moet er een burger aanpak komen, want de markt en de overheid komen hier samen niet uit.”

Reageer op dit artikel