nieuws

‘In 2040 kunnen alle huizen in hout gebouwd zijn’

woningbouw 2144

‘In 2040 kunnen alle huizen in hout gebouwd zijn’

Tegen 2040 kunnen alle nieuwbouwwoningen in Nederland met biobased materiaal worden gebouwd. Dat stelt stedenbouwkundige Marco Vermeulen naar aanleiding van een nieuw rapport over bouwen met hout. “Technisch is het geen probleem. Alleen de betonlobby houdt het tegen.”

Huizen bouwen met houten constructies. In Nederland staat dit nog volledig in de kinderschoenen. Volgens Marco Vermeulen, onderzoeker van het rapport Zuid-Houtland dat voor de provincie Zuid-Holland is gemaakt (zie kader), wordt hoogstens 2 procent van de woningen met hout gebouwd. Dit terwijl hout en andere biobased materialen in de huizenbouw ervoor kunnen zorgen dat de CO2-uitstoot drastisch wordt teruggebracht, blijkt uit zijn rapport.

Bovendien kan bouwen met hout de woningbouwproductie aanzienlijk versnellen, stelt hij. “Het is tijd dat de bouwcultuur met beton en staal, doorbroken wordt”, zegt hij in een interview.

Toekomstvisie Zuid-Holland

Marco Vermeulen, stedenbouwkundige en eigenaar van Studio Marco Vermeulen, heeft voor de provincie Zuid-Holland onderzoek gedaan naar bio-
based materiaal. Dit onderzoek maakt deel uit van de acht toekomstverkenningen voor de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), die een toekomstvisie moet geven op de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland, in opdracht van het Rijk en vier provincies. De provincie Zuid-Holland wil vervolgonderzoek doen naar de mogelijkheden, en gaat de komende periode hierover in gesprek met gemeenten, bouwers, ontwikkelaars en partijen zoals Staatsbosbeheer.

Nederland is toch helemaal geen houtland?
“Nu niet meer, maar vroeger was Nederland dat wel. Wist je dat de naam ‘Holland’ afstampt van ‘houtland?’ Vroeger was Nederland veel meer bebost. Maar die bossen zijn gekapt en daar zijn huizen en schepen van gebouwd. Daarna zijn er bossen teruggeplant voor de mijnbouw. Oorspronkelijk waren dit productiebossen, maar die noemen we nu natuur.”

Is er dan nog wel genoeg hout voor de woningbouw?
“Zeker. Op dit moment wordt 3 kuub per hectare hout per jaar uit onze bossen gehaald, voor onderhoud onder andere. Als je dit verhoogt naar 8 kuub, kun je de bossen nog steeds mooi onderhouden en kun je een groot gedeelte gebruiken voor de woningbouw.”

Is 8 kuub dan voldoende voor de volledige opgave?
“Niet direct voor de hele opgave, maar het is ook ondenkbaar dat je meteen alle huizen met hout gaat bouwen. Maar stel dat je van de 1 miljoen woningen die er in de komende 20 jaar bijgebouwd moeten worden, de helft met hout gaat bouwen. Dan kom je met 8 kuub erg ver. Daarnaast kun je in Nederland ook makkelijk bos bijplanten. Dan kun je bijna al het benodigde materiaal uit onze eigen bossen halen.”

Stel dat de overheid dat niet wil. Dan hebben we alsnog niet genoeg hout voor de woningbouwopgave.
“Dan kunnen we alsnog met hout gaan bouwen. We kunnen het ook importeren uit landen als Scandinavië en Oostenrijk, daar is de productie erg groot.”

500.000 houten woningen

Officiële cijfers over hoeveel hout er gebruikt wordt in de woningbouw zijn er niet, maar volgens onderzoeker Marco Vermeulen ligt dat percentage op hoogstens 2 procent. Het overgrote deel van de woningen in Nederland wordt nog steeds gebouwd in beton. Toch wordt nu ook al 34 procent van de 3 kuub per hectare hout dat we jaarlijks uit de Nederlandse bossen halen, gebruikt in de bouwsector, blijkt uit het rapport van Marco Vermeulen. Maar dit gaat natuurlijk niet alleen naar de woningbouw, het wordt onder andere ook gebruikt voor onderhoudswerkzaamheden. Het benodigde hout om 500.000 woningen, de helft van de totale opgave voor de komende 20 jaar, in massiefhout te realiseren kan grotendeels op duurzame wijze in onze eigen Nederlandse bossen gewonnen worden. Nederland beschikt, buiten de Natura 2000-gebieden, over 140.000 hectare aan bos. Volgens het rapport kunnen hier selectief bomen worden vervangen door jonge exemplaren van andere soorten. Dit levert circa 8 m3 per hectare per jaar aan hout op. Om 500.000 woningen van Nederlands hout te kunnen maken is er aanvullend circa 25.000 hectare nieuw bos nodig.

Maar wáárom zouden we met hout gaan bouwen, terwijl we beton gewend zijn?
“Omdat de bouwsector verantwoordelijk is voor 5 procent van de totale wereldwijde CO2-uitstoot. Verandering daarvan is noodzakelijk, als we onze totale uitstoot omlaag willen brengen. Door bouwmaterialen te vervangen door biobased materiaal, onder andere door hout, slaan we die CO2 op. Zolang je het hout niet verbrandt, kun je dit actief onttrekken aan de atmosfeer.”

Is de besparing dan zo fors?
“Wij hebben becijferd dat de bouw van 1 miljoen woningen gepaard gaat met 55 megaton CO2-uitstoot. Als je die huizen bouwt met volledige biobased materiaal, dan bespaar je die uitstoot en sla je tegelijkertijd 45 megaton op. Dat is een verschil van 100 megaton, dus ja, dat is veel.”

Daarnaast kan houtbouw óók bijdragen aan de versnelling van de woningbouwproductie, staat in uw rapport.
“Zeker. De bouwsector is enorm overspannen op dit moment. Er is een tekort aan materiaal, aan personeel. Als je je gaat richten op een compleet andere manier van bouwen, met hout, kun je die tekorten deels opvangen. Bouwen met beton en staal is eigenlijk een heel traag proces. Bouwen met houten constructies kun allemaal in de fabriek doen. Ook kun je een groot deel van alle elementen, zoals leidingen, al van te voren in een woning integreren. Je zet het gewoon ter plekke in elkaar en daardoor gaat het werk veel sneller. En het is minder zwaar. Denk maar aan het werk van een betonvlechter. Dat is enorm zwaar. Met hout bouwen is een stuk minder arbeidsintensief.”

Als bouwen met hout dan zo goed is, waarom gebeurt het dan nauwelijks?
“Omdat het nog relatief onbekend is en we gewend zijn met ander materiaal te werken. Er is een bouwcultuur van beton en staal, waar een enorme lobby achter zit. Bouwen met ander materiaal is nauwelijks bespreekbaar.”

Zitten er niet te grote nadelen aan bouwen met hout? Is het niet veel duurder?
“Ja, het is wel duurder. Zo’n tien procent op dit moment. En dat is inderdaad een nadeel, mensen zijn niet bereid meer te betalen. Maar de productie kan wel goedkoper worden. Als we in Nederland zelf een productieketen organiseren, dus als we ons eigen hout uit bossen halen en het verwerken in een eigen fabriek, gaat de prijs omlaag. Dan kan het zelfs veel goedkoper worden dan bouwen met beton.”

En de isolatiemogelijkheden dan? En de brandgevoeligheid?
“Nee, isolatie is geen probleem. Het materiaal is inderdaad wel brandgevoeliger dan beton. Maar het heeft in tegenstelling tot beton geen bezwijklast. Hout brandt in, maar het bezwijkt niet en daarmee is het misschien wel veiliger dan beton. Maar met hout heb je wel meer materiaal nodig om een huis veilig genoeg te maken. Maar op zich is dat ook weer niet zo erg, want dan sla je ook meer CO2 op.”

Dus als het aan u ligt, stapt Nederland volledig over op bouwen met hout.
“Ja, en ik denk dat dat ook gewoon kan. Als we het echt willen kan de Nederlandse woningbouw tegen 2040 volledig gebouwd worden met biobased materiaal. Maar dan moet de betonlobby het niet tegenhouden.”

Marco Vermeulen pleit voor woningbouw met houten constructies.

En dan zijn echt álle soorten huizen te bouwen?
“Alleen hele bijzondere projecten, zoals hoogbouw boven de 70 meter, zullen we nog met beton moeten blijven bouwen. Die zijn ingewikkelder in hout.”

Maar eerst moet die lobby doorbroken worden. Hoe?
“Door te zorgen dat houtbouw zoveel mogelijk bekendheid krijgt. Zodat er bij mensen een gevoel ontstaat van: ‘ik wil geen huis van beton, maar van hout’. De vraag naar houten huizen moet groter worden en dat moet worden gestimuleerd. Het allemaal op z’n beloop laten, zoals jaren is gebeurd, dat werkt niet.”

Moeten bouwers er ook niet mee aan de slag?
“Jazeker, er moeten voorbeeldprojecten komen. Zodat je kunt zien wat voor voordelen het allemaal biedt. Bouwen met hout heeft een slecht imago, dat komt vooral door de houtskeletbouw die in de jaren 80 al ontstond. Maar toen waren we er nog niet klaar voor. Nu denken we anders over duurzaamheid, dus is dit het juiste moment om aan de slag te gaan. Ik hoop dat een aantal gemeenten, of andere opdrachtgevers zeggen: we gaan ons hiermee profileren. Net zoals nu gebeurt met wijken van het gas afhalen. Dat was tien jaar geleden nog ondenkbaar.”

Heeft u nog reacties gehad vanuit de betonlobby op dit rapport?
“Nee, niet van de betonlobby. Ik heb dit wel al vaker gepresenteerd en dan is vaak de eerste reactie: dit is toekomstmuziek, dit is niet iets voor nu. Voor de betonindustrie is dit natuurlijk een bedreiging, dat snap ik ook wel. Verder heb ik vooral erg veel positieve reacties gehad. En ik ben ook niet de enige die hiervoor pleit, ook internationaal zijn er veel onderzoeken
gedaan naar bouwen met hout.”

Reageer op dit artikel