nieuws

Gemeenten houden streng vast aan aardgasverbod: alleen particulieren mogen nog op gas

woningbouw 2621

Gemeenten houden streng vast aan aardgasverbod: alleen particulieren mogen nog op gas

Gemeenten hebben sinds 1 juli nauwelijks uitzonderingen verleend op het aardgasverbod. Bijna alleen maar particulieren hebben tot nu toe toestemming gekregen hun huis tóch met een gasleiding te bouwen, blijkt uit het gasregister van ACM en een rondgang van Cobouw. Daarmee lijkt de lobby van bouwers en projectontwikkelaars voor een uitzonderingsregeling nog geen vruchten af te werpen.

Als gekkenwerk werd het nog net niet bestempeld, maar bouwers en ontwikkelaars waren wel behoorlijk in paniek toen bekend werd dat het aardgasverbod op nieuwbouwwoningen op 1 juli al zou worden ingevoerd, in plaats van op 1 januari 2019. Woningbouwprojecten zouden ernstige vertraging oplopen en de kosten zouden flink oplopen. Om de pijn iets te verzachten werd daarom – na grote druk vanuit de bouwbranche – een uitzonderingsregeling ingevoerd: projecten die echt in de knel dreigden te komen, kunnen met toestemming van de gemeente, een gasaansluiting krijgen.

Slechts vier gemeenten geven uitzondering

Inmiddels is het verbod al twee maanden van kracht, maar zijn er volgens het gasregister van het ACM (waar gemeenten verplicht zijn de uitzondering door te geven), slechts vier gemeenten (Heerhugowaard, Laarbeek, Landerd en Harenberg) die zo’n uitzondering hebben toegestaan. Bovendien zijn ze bijna alleen maar afgegeven voor particuliere bouw. Maar hoe zit het dan met ál die woningbouwprojecten die in de knel zouden komen? Krijgen projectontwikkelaars daarvoor dan helemaal geen uitzondering?

“Nee, bij ons gaat het niet om projectbouw”, zegt beleidsmedewerkster Marieke Oteman van de gemeente Laarbeek, een van de gemeenten die wel een ontheffing verleende. “We willen veel liever dat er gebouwd wordt zonder gasaansluiting. Maar voor sommige particulieren, die een perceel hebben in een nieuwbouwwijk waar al met gas is gebouwd, maken we toch een uitzondering. In die gebieden staan al huizen met aansluiting. Het zou gek zijn om die paar woningen – het gaat om ongeveer zestig exemplaren in vijf verschillende wijken – dan te verplichten zonder gas te bouwen.”

‘Projectontwikkelaars nemen kosten voor lief’

In Heerhugowaard hebben projectontwikkelaars ook het nakijken. 27 woningen van particulieren, die al in een vergevorderd stadium waren, krijgen wél een uitzondering. “Projectontwikkelaars hebben we bereid gevonden om de extra kosten die bij het ombouwen naar gasvrije woningen komen kijken, voor lief te nemen”, verklaart persvoorlichter Henk Bangma. “Dit waren geen gemakkelijke gesprekken, want het gaat ook voor deze bedrijven om flinke extra kosten. Maar de partijen waar wij mee samenwerken zien het nu als een investering in de toekomst”, legt Bangma uit.

Projectontwikkelaars kunnen volgens de gemeente de extra kosten makkelijker doorberekenen in de huizenprijzen. “Particulieren kunnen dat niet. Zij krijgen de extra kosten op hun eigen bordje. We vonden het oneerlijk voor huizenbezitters die al jaren bezig zijn met hun woning en die alleen nog een vergunning moesten aanvragen, te zeggen: ooh ja, u moet ook nog gasloos en daarom komt er nog eens 25.000 euro extra bij.”

In de wijk Broekhorn in Heerhugowaard mogen een aantal huizen van particulieren nog wel met gas worden gebouwd. Foto: Foto Martin Mooij

Wel een uitzondering

Een van de weinige projectontwikkelaars die tot nu toe wel een ontheffing heeft gekregen, is Roosdom Tijhuis. De uitzondering is afgegeven voor een project dat net bouwrijp opgeleverd was en waar de vergunningen de komende maanden voor ingediend zouden worden. “Het is het enige project waar we tot nu toe uitzondering voor hebben gekregen, maar niet het enige waar we problemen verwachten. De overgang naar gasloos bouwen brengt namelijk flinke extra kosten met zich mee, en die moeten we straks doorberekenen in de huizenprijzen. Maar niet overal kan dat, want voor sommige woningen hebben we vaste prijsafspraken staan”, vertelt Wouter van Drie, coördinator gebiedsontwikkeling van Roosdom Tijhuis.

Uitzonderingsregeling
De uitzonderingsregeling is op dit moment de enige manier voor bouwers en projectontwikkelaars om onder het gasverbod op nieuwbouw uit te komen. Er is ook een inkeerregeling die bouwers, ontwikkelaars en gemeenten helpt om projecten die eigenlijk eerst een gasaansluiting zouden krijgen, alsnog om te toveren naar aardgasvrij. De inkeerregeling die Stedin heeft bedacht en inmiddels ook wordt gebruikt door de Klimaattafel, is geen potje met geld, maar alleen een handreiking met tips en tricks. Met de uitzonderingsregeling kan een gemeentebestuur op
verschillende manieren afwijken van het verbod. In ieder geval moet een gemeente aan de hand van ‘zwaarwegende redenen’, zoals ernstige vertraging of oplopende kosten, motiveren dat het van algemeen belang is om wijken of gebieden toch op het gasnet aan te sluiten.

De ontwikkelende bouwer merkt dat gemeenten erg terughoudend zijn met het afgeven van ontheffingen. “Dat komt doordat veel gemeenten nieuwe colleges hebben gevormd die duurzaamheid hoog op de agenda hebben staan. Die willen helemaal niet dat er nog woningen met gas worden gebouwd. Het project waar we nu een uitzondering voor hebben gekregen, was al zo goed als af, met projecten waarvan we na 1 juli een bouwvergunning aanvragen moeten we nog beginnen. De gevolgen daarvoor moeten we nog afwachten.”

Onwetendheid

Advocaat Manfred Fokkema, die de ontwikkeling rondom het aardgasverbod non-stop in de gaten houdt, merkt ook dat gemeenten eigenlijk helemaal geen uitzondering op het aardgasverbod willen. Toch kan hij het zich haast niet voorstellen dat er maar vier gemeenten een uitzondering hebben toegestaan. “Ik weet dat het onderwerp bij gemeenten speelt. En als je nagaat hoe groot de omvang van de woningmarkt nu is, kan het toch bijna niet zo zijn dat er maar vier gemeenten zijn die een beroep hebben gedaan op de uitzonderingsregel?”

Een mogelijke verklaring kan volgens de advocaat zijn dat gemeenten door onwetendheid de uitzondering nog niet door hebben gegeven aan het ACM, of dat er voor 1 juli nog veel bouwvergunningen zijn aangevraagd. Maar, stelt Fokkema, het is een reële optie dat gemeenten voet bij stuk houden en gewoonweg géén uitzondering maken voor projecten, terwijl dit eigenlijk hard nodig is. Veel gemeenten hebben op voorhand namelijk al aangegeven geen ontheffingen te zullen verlenen.

‘Flinke discussies na de zomer’

Zoals ik al eerder heb aangegeven, denk ik dat dit na de zomer wel eens tot flinke discussies kan gaan leiden. Dat bouwers en projectontwikkelaars het niet pikken dat de rekening van het aardgasverbod grotendeels bij hen wordt gelegd”, voorspelt hij.

Dat er nauwelijks een beroep wordt gedaan op de uitzonderingsregel, is een scenario waar Neprom van te voren al bang voor was.“Deze cijfers bevestigen mijn angstige vermoedens”, reageert Jan Fokkema, die ondanks zijn vakantie het gasregister van de ACM in de gaten is blijven houden. “Mij viel ook al op dat er maar weinig gemeenten zijn die een ontheffing hebben verleend en dat die tot nu toe alleen maar voor particulieren zijn. Wie weet word ik verrast en gaan gemeenten na de vakantieperiode nog ontheffingen verlenen, maar ik ben bang dat gemeenten zich principieel vasthouden aan het verbod.”

Vakantie; nog geen projecten in de knel

Voor de meeste projecten zal dit niet direct tot grote problemen leiden, vervolgt hij. Maar sommige worden vertraagd of komen in de knel door extra kosten, denkt Fokkema. “Tot nu toe heb ik nog geen berichten gehad van leden die in de knel zitten, maar ik denk dat dit door de vakantieperiode komt.” Bovendien zijn veel projecten nog niet van start gegaan.

Toch lijken de weinige ontheffingen die tot nu toe zijn verleend, niet alleen aan de bereidheid van gemeenten te liggen. Projectontwikkelaars trekken namelijk zelf ook nauwelijks aan de bel. Zo hebben de grote gemeenten Amsterdam en Rotterdam naar eigen zeggen nog helemaal geen aanvragen gehad.

BAM laat het bijvoorbeeld aan gemeenten over of er een gasaansluiting komt. “Als een gemeente zegt: we zouden deze huizen eerst op gas doen, maar nu niet meer, dus u krijgt geen vergunning of ik ga het eerst opnieuw bekijken, dan hebben we gewoon te wachten”, zei topman Rob van Wingerden onlangs tijdens de presentatie van de halfjaarcijfers.

Geen heil in uitzonderingsregel

Landerd en Hardenberg
Naast Laarbeek en Heerhugowaard, hebben ook gemeente Landerd en Hardenberg uitzonderingen verleend op het aardgasverbod.In Landerd mag Herbergier Maashorst, een bijzondere woonvorm voor mensen met een geheugenstoornis, nog gewoon met gasaansluiting worden gerealiseerd. Op 19 juli heeft de gemeente voor dit perceel een ontheffing verleend, omdat dit project, als het gerealiseerd wordt zonder gasaansluiting 4 tot 6 maanden vertraging kan oplopen. Dit komt omdat het ontwerp dan opnieuw moet worden uitgewerkt, maar ook omdat er dan een complexere installatie nodig is en omdat er sprake is van schaarste aan materiaal.Gemeente Hardenberg heeft in tegenstelling tot de andere gemeenten geen uitzondering aangevraagd voor meerdere projecten, maar heeft in een besluit meerdere gebieden aangewezen waar tot 1 januari 2019 het mogelijk blijft met een aardgasaansluiting te bouwen. Dit gaat om plekken waar particulier gebouwd wordt, maar ook waar projectontwikkelaars aan de slag zijn.

BPD, Van der Steeg, Geveke Bouw en Ontwikkeling en Lithos Bouw en Ontwikkeling, laten ook weten dat ze nog nauwelijks verzoeken hebben ingediend. Voor sommige is een uitzondering namelijk helemaal niet nodig, omdat ze geen problemen verwachten door het plotselinge aardgasverbod. Anderen worstelen wél met de vervroegde datum, maar zien geen heil in de uitzonderingsregel. Zo is BPD geen voorstander van het aanvragen van ontheffingen, omdat het volgens de projectontwikkelaar geen oplossing biedt. “Je kunt er niet altijd vertragingen en kostenverhogingen mee omzeilen”, verklaart Jos de Vries, lid van het expertteam Duurzaamheid bij BPD.

Toch heeft BPD wel last van toegenomen druk door het vervroegde aardgasverbod. De bouwproductie wordt erdoor vertraagd, omdat gemaakte afspraken aangepast moeten worden en de kosten lopen enorm op. De Vries: “Maar een uitzondering aanvragen heeft geen zin. Dat kan juist ook tot vertraging leiden. Het is namelijk een besluit dat openbaar wordt gemaakt en dat dus daarmee openstaat voor beroep van belanghebbenden. Die procedure kan ook extra tijd in beslag nemen.”

Verzoeken nog tot eind december

Projectontwikkelaars en bouwers hebben nog tot eind december 2018 om verzoeken bij gemeenten in te dienen. Daarna moét elk project, of het nou in de knel komt of niet, van het gas af. Het zou kunnen dat partijen afwachten, en dat eind december nog flink wat verzoeken worden ingediend. Toch is het dan de vraag of gemeenten- met alle duurzaamheidsdoelstellingen in het achterhoofd- ontheffingen verlenen.

De Vereniging Voor Nederlandse Gemeenten (VNG) verwacht desondanks wel dat er dit najaar nog meer uitzonderingen worden verleend. “In de zomerperiode zijn er in de meeste gemeenten geen B&W-besluiten meer genomen, dus die zitten er straks nog wel aan te komen”, voorspelt woordvoerder Esther Verhoef.

Toch verwacht VNG ook weer geen stromen aan uitzonderingen. “Nee het zullen er geen tachtig worden”, geeft Verhoef toe. “Gemeenten zijn inderdaad ambitieus als het gaat om duurzaamheid. Maar dit betekent dat gemeenten tegen alleen maar tegen projectontwikkelaars zeggen: jullie móeten toch”, aldus Verhoef.

Reageer op dit artikel