nieuws

Bouwen in Zaanstad: best ingewikkeld

woningbouw 1886

Bouwen in Zaanstad: best ingewikkeld
Nieuwbouw Zaandam

De druk op de Amsterdamse woningmarkt heeft ook voor de bouwopgave van de randgemeenten gevolgen. In Zaanstad moeten door transformatie en binnenstedelijke verdichting tien- tot twintigduizend extra woningen worden gebouwd. Stedenbouwkundige Frits Palmboom moet de schakel zijn tussen ontwikkeldruk en stadsaanzicht. Deel 2 in een serie over bouwen onder de rook van Amsterdam. “Zaanstad heeft een geschiedenis van pragmatisch produceren. Maar daar maak je niet automatisch een mooie stad van.”

Zaanstad voelt de druk op de woningmarkt in de Metropoolregio. Steeds meer mensen willen in de gemeente wonen, en door de enorme prijzen in de hoofdstad zelf wijken woningzoekenden uit naar de randgemeenten. Het gevolg is dat ook de huizenprijzen in Zaanstad fors stijgen. En de druk op de woningmarkt is niet alleen een kwestie van conjunctuur. Demografische onderzoeken tonen al jaren aan dat de bevolkingsgroei in de regio Amsterdam aanzienlijk is. Er moet dus gebouwd worden. Afgesproken is dat de metropoolregio Amsterdam er in de komende twintig jaar circa 250.000 woningen bij moet krijgen, twintigduizend daarvan in Zaanstad.

Om die woningbehoefte in goede banen te leiden neemt de gemeente een voorbeeld aan Inverdan, het prestigieuze project om het centrum van Zaandam te herontwikkelen tot een stadscentrum, met gedurfde architectuur en het terugbrengen van de ooit gedempte stadgracht. Voor de schaalsprong naar 200.000 inwoners wil de gemeente nu, onder de vlag van MAAK.Zaanstad, de wensen en visie van de inwoners, ontwikkelaars en ondernemers gebruiken om een nieuwe visie op de toekomstige groei te ontwikkelen. De gemeente steekt de komende jaren zo’n 27 miljoen euro in het project.

‘In het groen kan in Zaanstad gewoon niet gebouwd worden’

Stedenbouwkundige Frits Palmboom moet als MAAKmeester de kwaliteit aanjagen. Hij kent de regio goed, want hij heeft al een aantal jaar een rol als supervisor voor ontwikkelingen langs de Zaan en het IJ. Volgens Palmboom staat Zaanstad voor een grote uitdaging. “Het is best ingewikkeld. In het groen kan in Zaanstad gewoon niet gebouwd worden, omdat het gaat om waardevolle natuurgebieden en een landschap dat Zaankanters graag willen behouden. De groei zal dus door herbestemming van voormalige industriegebieden en bedrijfsterreinen, binnenstedelijke uitbreiding en transformatie moeten komen. Het gaat om tientallen locaties”.

Stedebouwkundige Frits Palmboom: “We willen altijd kijken naar het karakter van de specifieke plek en wat daarmee moet gebeuren.”

Eigenlijk is Zaanstad met geen andere Nederlandse gemeente te vergelijken. Het oudste industriegebied van continentaal West-Europa strekt zich langs de Zaan uit van het stedelijke Zaandam in het zuiden tot Westknollendam in het noorden. Maar ook het uitgestrekte weidegebied tussen de Zaan en Beverwijk, met de polderdorpen Krommenie en Assendelft horen bij Zaanstad.

In het wat meer dorpser noordelijk deel van de gemeente komen kleinschaliger woonprojecten

De verschillende delen van de gemeente hebben allemaal een ander karakter. Om ervoor te zorgen dat in ieder deel de uitbreiding komt die daar past, is het MAAK-plan in vier delen geknipt. In het zuiden moeten de twee voormalige industrie- en distributieterreinen Hembrug en Achtersluispolder getransformeerd worden tot grotendeels grootstedelijke locaties waarbij op het Hembrugterrein plaats blijft voor culturele functies. In het centrum van Zaandam wordt verder gebouwd op de fundamenten van Inverdan. Zo wordt het stationsgebied verder aangepakt en moet het deel aan de oostzijde van de Zaan beter bij het centrum aansluiten. Het midden, met Koog aan de Zaan en Zaandijk, moet meer een mengeling worden van wonen en werken. In het wat meer dorpser noordelijk deel van de gemeente komen kleinschaliger woonprojecten.

Palmboom: “Maar zelfs binnen die vier deelgebieden verschilt de aanpak. We willen altijd kijken naar het karakter van de specifieke plek en wat daarmee moet gebeuren. Voor ieder deelgebied wordt bovendien een stedenbouwkundige supervisor aangesteld, die moet bewegen in het spanningsveld tussen de druk van de woningmarkt, de complexiteit van de bouw en het karakter van de gebouwde omgeving.”

En dat kan lastig zijn, weet Palmboom. “Het unieke aan Zaanstad is dat je hier wonen en werken op bijna iedere plek naast elkaar vindt. Dat is van oudsher zo gegroeid. In dit gebied heeft de nadruk altijd gelegen op economische activiteit, en dat gebeurde vaak midden in de bebouwde omgeving. Die natuurlijke groei geeft deze streek een eigen karakter, maar het is ook een geschiedenis van pragmatisch produceren. En daar krijg je niet automatisch een mooie stad van.”

Zaankanters doen mee met de ontwikkeling van de stad.

Een aantal locaties is nu al volop in ontwikkeling, zoals het Hembrugterrein. Maar de gebiedsplannen die straks moeten worden uitgevoerd, gaan nog door het participatieproces. Zaankanters doen mee met de ontwikkeling van de stad. Palmboom heeft daar wel vertrouwen in.

“Dan kijk ik toch weer naar het succes van Inverdan. We hebben daar veel kunnen leren in de aanpak van zo’n groot project in een gemeente als Zaanstad. De Zaankanters waren ook kritisch, maar je merkte dat het project steeds meer ging leven, vooral door het opnieuw openmaken van de Gedempte Gracht. Toen kwam er een duidelijk gevoel van trots; er werd echt iets aan de stad teruggegeven.”

‘Ondertussen staan partijen te popelen om te bouwen’

Palmboom erkent dat de druk groot is. “We stellen nu hoofdlijnen vast die in de toekomst van belang zijn. Maar ondertussen staan partijen te popelen om te bouwen. Sterker nog, er wordt al volop gebouwd. Het is een beetje als sleutelen aan een draaiende motor.”

Maar het betekent volgens Palmboom dat je niet te veel met de pieken en dalen in de bouwconjunctuur meebeweegt. “Je moet er zeker rekening mee houden, maar je kunt geen plannen maken tot 2040 op economische voorspoed alleen. Zo is het met Inverdan immers ook niet gegaan.”


Reageer op dit artikel