nieuws

Mick Eekhout is boos: Concept House Prototype wordt gesloopt

woningbouw 1384

Mick Eekhout is boos: Concept House Prototype wordt gesloopt

Vorige week heeft de TU Delft besloten het Concept House Prototype in Rotterdam te slopen. Het is net alsof Fokker besluit aan de vooravond van de productie van de Fokker 50, 100 en 70 de Fokker Spin te vernietigen, aldus Mick Eekhout, een van de initiatiefnemers van het concept house. Wat is de geschiedenis, wat hebben we van het experimentele Prototype geleerd en waarom had in plaats van sloop tot hergebruik besloten moeten worden? Hoe zinnig is sloop in een tijd van duurzaamheid terwijl er ook een aanbod ligt voor hergebruik en overname van alle verplichtingen? Het afscheid van een tijdperk van zinvol experimenteren in goede dialoog tussen de academische en de bouwindustriële wereld, aldus Eekhout.

In de leerstoel ‘Productontwikkeling in de architectuur’ op de faculteit Bouwkunde is een extern gefinancierd onderzoek geweest om geïndustrialiseerde stapelbare woningen te ontwikkelen. Een aantal jaren wordt er breed academisch onderzoek gedaan naar Concept Houses. Het onderzoek wordt gesteund door 10 partners, die allen voldoende geld inleggen om jaarlijks twee onderzoekers te financieren. Als Wim Poelman, toentertijd universitair hoofddocent bij de leerstoel, later hoogleraar in Twente, het project gaat leiden, besluit hij tot het bouwen van een prototype. De partners zijn enthousiast.

Bij elkaar wordt het Concept House Prototype een industrialiseerbaar gestapelde energiepositieve middelhoogbouw met een extreem lage ecologische voetafdruk.

Het is 2009 en de crisis zal immers vast snel voorbij gaan. Er wordt gekozen voor gestapelde hoogbouw, industrialisatie en een extreem lage ecologische voetafdruk. Later zal Arjan van Timmeren Wim Poelman als projectleider opvolgen (hij wordt op zijn beurt ook weer hoogleraar, nu in Delft) en wil dat er ook ontwikkeld moet gaan worden voor energiepositief wonen. Bij elkaar wordt het dus industrialiseerbaar gestapelde energiepositieve middelhoogbouw met een extreem lage ecologische voetafdruk. De bouwers willen een prototype om te zien of de ambitie lukt. De TU wil op zijn beurt een impuls geven aan een ontwikkelrichting: energiepositieve hoogbouw om in tijden van de recessie (het is inmiddels 2012) aan te tonen hoe de bouw over de recessie heen zou kunnen springen naar de post-recessie uitdagingen.

Het Concept House Prototype is een royaal driekamerappartement dat op kolommen wordt gezet om te laten zien dat een het stapelbaar prototype is. Het is houtskeletbouw met zelfs gerecycled krantenpapier als isolatiemateriaal.

Het ontwikkelen, produceren en bouwen, voornamelijk door onderzoekers Jaap van Kemenade en Rutger Wirtz,  gaat van 2011 naar 2012 door. Het ontwerp van de Urban Concept Villa bestaat uit 16 houtskeletbouw appartementen, maximaal 4 verdiepingen hoog en 4 stuks per verdieping. Het energieproducerende dakoppervlak is voldoende om energieneutraal te kunnen zijn. Het Prototype is een royaal driekamerappartement dat op kolommen wordt gezet om te laten zien dat het een stapelbaar prototype is. Het is houtskeletbouw met zelfs gerecycled krantenpapier als isolatiemateriaal. Met PV cellen op het dak en warmtepanelen voor door de zon verwarmd water, inclusief een grondlus van 100 m diepte. De binnentemperatuur is ‘s zomers en ’s winters altijd een comfortabele 16 graden Celsius. Het appartement is altijd behaaglijk. Al 2 dagen na de start van de assemblage op de bouwplaats worden de PV-leidingen in elkaar geklikt en loopt de stroom de goede kant uit.

Het concept House Prototype is een van de weinige voorbeelden van een goede samenwerking tussen de bouwwereld en de universiteit.

Het Concept House

Het prototype wordt volledig gemeubileerd in oktober 2012 geopend. Het is een van de weinige voorbeelden van een goede samenwerking tussen de bouwwereld en de universiteit. Het bouwen en openen is, zoals gebruikelijk, het einde van het bouwkundige ontwikkeltraject. Houtskeletbouw is op te rekken in draagkracht tot 8 m vrije overspanning; de lichtgewicht bouwmaterialen met een keramische Mosa gevel en de zonwering aan de buitenzijde maken het prototype prettig bewoonbaar. De samenwerkende partners leveren hun aandeel, leren van het ontwikkelproces, maar kunnen ook de nukken van de recessie niet ontwijken en zijn blij dat het Concept House eind 2012 wordt geopend.

Er wordt af en toe door proefgezelschappen in het Concept House Prototype gewoond, zoals een groep van 4 studenten, die met alle macht proberen de elektravoorziening te overpoweren door te wassen, te strijken, te koken en te stofzuigen op hetzelfde moment.

Aanvankelijk was er een hoofdaannemer en een energieleverancier bij betrokken, maar het doorlopen van het technische ontwikkelproces lag op het niveau van co-makers die alle componenten engineerden,  produceerden of integreerden. Het ontbreken van de functie van een coördinerende hoofdaannemer werd ondertussen door de medewerkers van de leerstoel ingevuld, soms ten koste van de wetenschappelijke verslaglegging. Pas nu het prototype gereed is, en er een tweede optimaliseringstraject achteraan zou kunnen komen, zou dat geadapteerd kunnen worden door een leider, een technisch hoofdaannemer. Nog later, als de onderdelen in hun ontwikkeling tot rust zijn gekomen, heeft het zin er een efficiënte organisator op te zetten in de vorm van een merkverkopende hoofdaannemer. Het merk heet dan ‘Concept House’.

Er wordt af en toe door proefgezelschappen in het prototype gewoond, zoals een groep van 4 studenten, die met alle macht proberen de elektravoorziening te overpoweren door te wassen, te strijken, te koken en te stofzuigen op hetzelfde moment. Het prototype houdt het vol.

Daarna gaat de faculteit Industrieel Ontwerpen het Prototype gebruiken als Living Lab met afstudeerders en promovendi van prof. David Keyson. Er komen nog drie andere Concept House Prototypes op Concept House Village, een stukje grond van Heijplaat dat een experimentele bestemming heeft gekregen in het kader van de RDM.

Ten tijde van de bouw staat het Prototype in een te slopen buurtschap. Na de sloop van die wijk staat het Concept House enigszins verweesd op een maagdelijk stuk bouwgrond. Aannemer Omme & De Groot gaat nieuwe blokken woningen bouwen en onvermijdelijk is dat het prototype zal moeten worden verwijderd.

Het Concept House Prototype is 8,4 m breed, meer dan 4 m hoog en 15 m lang. Dat kan dus niet over de weg, niet onder viaducten door.

Het interieur van het Concept House

Al sinds het begin van het ontwikkelproces in 2011 is er sprake van overleg over de end-of-life’ scenario’s. De opties variëren van naar het dorp Heijplaat verplaatsen, verkopen en permanent laten bewonen tot  verkopen op marktplaats, over het water verschepen en elders, aan de oever van een groot water weer opnieuw opbouwen en bewonen. Het prototype is 8,4 m breed, meer dan 4 m hoog en 15 m lang. Dat kan dus niet over de weg, niet onder viaducten door en is toch ook zo in elkaar gezet dat doorzagen vanwege de doorlopende leidingen niet zinvol is.

Als de TU Delft er niet in slaagt om een tweede hergebruik en financiering op Aqua Dock te vinden, en het ‘S-woord’ voor het eerst valt, gaan de bellen rinkelen bij de originele ontwerpers en ontwikkelaars. Zij vormen tezamen een Stichting Concept House Prototype om het gedachtegoed te bewaren en het prototype voor sloop te behoeden.

Er volgt een longlist van geïnteresseerden en een shortlist voor het Concept House Prototype: nummer één is een oud-schipper wonend op een Spits in een zijhaven van de Rijn bij Arnhem.

Er worden advertenties gezet in Schuttevaer, bij watersportverenigingen in het Zuidwesten en bij relaties. Daaruit volgt een longlist van geïnteresseerden en ook een shortlist: nummer één is een oud-schipper wonend op een Spits in een zijhaven van de Rijn bij Arnhem, nummer twee is de stichting Marconia, aan de Marconiweg in Rotterdam-Noord, die een soort broedplaats wil worden in de toekomst, maar meer op sociaal dan bouwkundig gebied.

Ze hebben alleen nauwelijks geld om het transport te betalen. De schipper heeft wel een locatie, verkrijgt toestemming van bouwtoezicht en Rijkswaterstaat en heeft bij verkoop van zijn woonschip ook voldoende financiën. De gemeente Rotterdam eiste van de TU Delft aanvankelijk een schone bouwgrond per 31 december, Omme & De Groot was relaxter en daardoor kwamen er twee maanden respijt bij. De Stichting bepleitte zelfs alle rechten en plichten van de TU per 1 december te willen overnemen, maar de TU is onverbiddelijk. Er is ook geen bouwer te vinden die mee wil helpen. De TU Delft wil ook inmiddels van dit ‘hoofdpijndossier’ af, volgens eigen zeggen vanwege “meerdere redenen”, die zakelijk niet verklaard worden.

Respect en achting is een groot goed in de wereld. Het duurt jaren voordat het is opgebouwd en het kan met één pennenstreek vernietigd worden.

De hoogleraar die de relaties, de gesprekken met en beloften aan zijn sponsors en partners wil respecteren en in de toekomst mogelijk nieuwe samenwerkingen vanaf de TU Delft naar de bouwwereld wil stimuleren, wil met respect afscheid nemen met zijn toenmalige  partners en sponsors.

Ondertussen heb ik toestemming ontvangen van de TU Delft om verder aan het gedachtegoed te werken,  en doe dat ook in diverse masterplan projecten: in Almere onder de rokken van Barbahuis, een initiatief van corporatie Portaal, van IBA Parkstad onder leiding van Jo Coenen, in Zuidlanden in Leeuwarden-Zuid  en in Delft, waar ik door Station-D architecten een drietal Concept House Villa’s laat uittekenen op een imaginaire situatie aan het Delftse Schie, hoek Nieuwe Haven, waar Octatube momenteel een tijdelijk kantoor betrokken heeft.

Er zal een toekomst komen voor de Concept Urban Villa, maar dat duurt in de projectenlijn nog jaren. Ondertussen is het eeuwig zonde dat het eerste Prototype ineens gesloopt gaat worden.

Voordeel van het ruimtelijk tekenen is dat het duidelijk voorstelbaar is, bij de moderne tekenperspectieven weet men immers niet of men de werkelijkheid ziet of een ontwerp. In dat geval is het een duidelijke voorstelling van zaken. Er zal een toekomst komen voor de Concept Urban Villa, maar dat duurt in de projectenlijn nog jaren. Ondertussen is het eeuwig zonde dat het eerste Prototype ineens gesloopt gaat worden.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels