blog

Betrek ouderen wat vaker bij het ontwerpproces

woningbouw Premium 250

Iedereen die bouwt en ontwikkelt voor oudere mensen zal een woonomgeving nastreven waarin zij zich veilig en comfortabel voelen. Maar woonplezier zit voor ouderen ook in heel andere factoren, zo blijkt uit onderzoek.

Betrek ouderen wat vaker bij het ontwerpproces

Het bankje staat op een geplaveide cirkel onder een boom in het plantsoen voor de serviceflat. Het is omgeven door bosjes en toegankelijk via een wandelpad. Het bankje is van bovenaf gefotografeerd door een 84-jarige bewoonster van de serviceflat in het kader van onderzoek naar het woonplezier van zelfstandig wonende ouderen. Zij schrijft in haar logboek: “Een eenzaam bankje, waar nooit iemand op gaat zitten. Sneu is dat. Hij is zo onbenut; kan-ie geen andere functie krijgen?” Het bankje symboliseert voor haar eenzaamheid, terwijl ongetwijfeld het tegenovergestelde de bedoeling was.

Langer zelfstandig thuis wonen is het devies van zowel de overheid als van de meeste ouderen zelf. Ideeën om hier invulling aan te geven, gaan meestal over (veronderstelde) behoeften, bijvoorbeeld met betrekking tot toegankelijkheid, veiligheid en comfort. Architecten en projectontwikkelaars houden steeds meer rekening met individuele woonwensen en proberen woningen zo passend en comfortabel mogelijk te maken. Ook komen er steeds meer producten op de markt die veiligheid moeten vergroten zoals trapliften, wandbeugels en domotica. Maar woonplezier betekent voor veel ouderen méér dan comfort en veiligheid, zo concludeerden wij in recent onderzoek.

Woonplezier

Wat is belangrijk voor het woonplezier van zelfstandig wonende ouderen in Nederland? We besloten om ouderen vooral zelf die vraag laten beantwoorden. In de zomer van 2018 vroegen we veertig gepensioneerden van 65 jaar en ouder die zelfstandig wonen in zeven verschillende woonvormen (serviceflat, koopwoning, sociale huurwoning, woongroep, hofje, in dorp en stad) om foto’s te maken in de woning, in de buurt en in relatie tot de buren van iets dat bijdraagt aan hun woonplezier. Ze hielden een logboekje bij met vragen over sfeer, herinneringen en symboliek en gingen vervolgens met elkaar en met mij hierover in gesprek.

Uit het onderzoek blijkt dat niet zozeer de objecten, plekken en activiteiten op de foto’s belangrijk zijn, maar het gevoel dat deze oproepen. Het interessante is dat hetzelfde object of dezelfde plek, heel verschillende gevoelens kan oproepen bij mensen. Een stoel voor het raam roept bij de één een gevoel van ontspanning op vanwege het handwerken in die stoel. De ander ervaart juist een gevoel van verbondenheid door het contact met zwaaiende kinderen buiten. Woonplezier verandert ook als we ouder worden, bijvoorbeeld door afnemende mobiliteit en het overlijden van een partner. Ten slotte zijn naast de fysieke, gebouwde omgeving en spullen met een herinnering, ook de sociale omgeving zoals visite, burencontact en gezamenlijke activiteiten in de buurt belangrijk voor woonplezier.

Juist omdat woonplezier zo persoonlijk is, is het belangrijk om ouderen te betrekken in het ontwerpproces. In co-creatie kan het voor professionals een uitdaging zijn om persoonlijke wensen snel in kaart te brengen, simpelweg omdat veel mensen niet eerder hebben nagedacht over wat woonplezier voor hen betekent. Wellicht gebruikt u al een checklist, die het u makkelijk maakt om snel ontwerpkeuzes te maken. Maar naast een praktisch en functioneel ontwerp zijn ook woonwensen van belang. Begin het volgende gesprek eens met de vraag: “Wat is op dit moment belangrijk voor u, en waarom?”

Vrij

U zult ontdekken dat voor veel zelfstandig wonende ouderen ook andere gevoelens bijdragen aan hun woonplezier, zoals vrijheid, verbinding, genieten, thuisgevoel en ontspanning. In de woning voelen veel ouderen zich bijvoorbeeld vrij door voldoende beweegruimte, maar ook door een eigen, afgesloten plekje om herinneringen op te halen.
Een 79-jarige man in een sociale huurwoning vertelt: “Ik heb een eigen kamer, daar zit ik vaak. Daar staan al mijn boeken en alles wat ik interessant vind. Dan sluit ik me af, dan ben ik mezelf en voel ik me vrij.”

Iedereen die bouwt en ontwikkelt voor ouderen zal een woonomgeving nastreven waarin oudere mensen zich niet alleen veilig en comfortabel voelen, maar vooral ook zichzelf kunnen zijn en zich thuis voelen. Ga daarom open in gesprek om woonwensen te achterhalen. Dit vraagt meer aandacht en inspanning, maar levert uiteindelijk veel waardevolle informatie op waarmee u echt kunt bijdragen aan het woonplezier van oudere mensen.


Anne Annink, senior onderzoeker bij kennisinstituut Leyden Academy on Vitality and Ageing

Reageer op dit artikel