artikel

Beschermderuimte.nl

woningbouw 26

Beschermderuimte.nl

De nationale ruimtelijke ordening bevindt zich op een kantelpunt. Een visie ontbreekt. Waar moet je op sturen, behalve op incidenten, leegstand en lokale verrommeling? Door decentralisatie van de ruimtelijke ordening, de nieuwe kijk op de kleiner wordende overheid en de snel veranderende wereld, is er juist nu behoefte aan een gedeeld toekomstbeeld, dat wervend wordt uitgedragen. Het grote verhaal, waar we ons achter kunnen scharen, ontbreekt.

Op diverse plekken wordt door publieke en private (ontwikkelende en beleggende) partijen daarom haast paniekerig gepleit voor een Minister van Ruimtelijke Ordening (RO). Daaruit blijkt dat de markt zichzelf niet in staat acht haar RO-werk te doen. De overheid is bovendien onderdeel geworden van de markt en wordt door onder meer haar ‘grondverkooppet’ niet vertrouwd. Op nationaal niveau hoor je vaak ‘daar ga ik niet over’ en lokaal en regionaal ‘de provincie moet meer regie pakken’.

Bezinningsbouwstop

Dat is nou exact niet het leiderschap wat wordt gevraagd. Het moet anders en beter wat betreft verduurzaming van de vastgoedmarkt, bouwen langs de kust, aanpak overbewinkeling en de omgang met open ruimte en landschap. Zolang er geen visie en leiderschap is, mag er in lijn met het Manifest van het Jaar van de Ruimte per direct een moratorium gelden op bouwen in het groen, totdat de overheid de ruimtelijke ordening weer voor elkaar heeft. Gelet op de woningbouwlobby die de wei wil opofferen, pleit ik voor een bezinningsbouwstop zolang er geen visie en leiderschap is. Concreet betekent dit bijvoorbeeld: stoppen met bouwen aan de kust, tot er een gedragen Kustpact ligt.

Er zijn diverse signalen dat de ruimtelijke ordening te ver is doorgedecentraliseerd. Of in gewoon Nederlands, zich in een inhoudelijke en leiderschapscrisis bevindt. Niemand lijkt het woord visie en regie pakken in de mond te willen nemen en uit te voeren. We zijn overgeleverd aan de grillen van de wethouders en marktpartijen, die samen staan te trappelen het weiland en kustgebieden in te trekken. Jacques Wallage pleitte in het verlengde van de branchevereniging voor projectontwikkelaars (Neprom) daarom voor meer regie van het rijk. De Neprom bepleit – ondanks de gevoeligheden in haar achterban – voor keuzes: bouwen en inbreiden in bestaande stedelijke gebieden.

Te langzaam

Dergelijk visionair leiderschap en pijnlijke keuzes maken is hard nodig. Dat zie je terug in het door Natuurmonumenten aangejaagde maatschappelijke protest beschermdekust.nl, over de maar voortgaande verrommeling van de kuststrook. Meer dan 100.000 ‘baywatchers’ vertrouwen de lagere overheden niet als het gaat om zorg voor een ongerepte kust. Na de zomer komt minister Schultz daarom met een Kustpact, terwijl ze zich nog geen jaar geleden wilde terugtrekken uit dit dossier.

Met alleen verwijzen naar en verschuilen achter de Omgevingswet komen we er niet

 Typerend is dat provinciale fracties van Groen Links nu vragen of er überhaupt bekend is hoe bestaande vakantieparken er bij liggen en hoeveel daarvan leegstaat. Kannibalisatie van bestaande parken en vakantiewoningen ligt op de loer. De schop moet in het huidige RO-systeem, want de noodzakelijke duurzame verstedelijking en bescherming van landschap en open ruimte gaat veel te langzaam en komt te weinig van de grond.

Overbewinkeling

Je ziet hetzelfde als het gaat over retail. Als zelfs een liberale minister als Kamp, die heel goed weet dat lagere overheden aan zet zijn, zijn ongenoegen uit dat de overbewinkeling en nieuwe plannenmakerij moet stoppen, dan weet je genoeg. Harde afspraken zijn nodig om de voorraad winkelvastgoed met twintig tot dertig procent te verminderen.

Met alleen verwijzen naar en verschuilen achter de Omgevingswet komen we er niet

De toon van Kamp, door hem gebezigde termen als sloop, schrappen en ingrijpen. en de neiging dan maar zelf te komen met een visie, laat zien dat hij ongeduldig wordt. Tweede Kamerfracties als D66, SP en PvdA spreken op basis van verkennende eigen visies al over een grotere rol van het rijk, en ook andere fracties beraden zich op het vastlopende RO-systeem. Met alleen verwijzen naar en vooral verschuilen achter de nieuwe Omgevingswet komen we er niet. Een nieuwe wet of instrument betekent nog geen cultuurverandering en inhoudelijk verantwoordelijkheidsbesef binnen de RO.

Het is meer dan zeven jaar geleden dat de vorige RO-crisis leidde tot een nogal behoudende rijksaanpak van de toenmalige ministers Cramer en Van der Hoeven, die gezamenlijk gingen voor een programma Mooi Nederland. Grote verschil met de huidige tijd, is dat Mooi Nederland voortkwam uit voornamelijk de vooruitziende lobby en doorzettingsvermogen van milieu- en natuurorganisaties. De Stichting Natuur&Milieu en Milieudefensie zetten de verrommeling van het landschap, snelwegbebouwing en ruimteverspilling terecht op de kaart.

Bouwstop nodig tot er centrale visie en leiderschap is

In 2013 stelden de fracties van PvdA, Groen Links en D66 naar aanleiding van hun zorgen over landschap- en natuurbehoud nog wel een initiatiefnota Mooi Nederland op, maar helaas gebeurde hier te weinig mee. De tijd is rijp voor een nationale actie beschermderuimte.nl, vergelijkbaar met het Kustpact waar minister Schultz aan werkt. Dit is echt wat anders dan pleiten voor een minister van RO.

Wie doet wat

Wel roep ik deze vakgenoten op om samen met de huidige minister van ‘RO’, handen en voeten te geven aan alle maatschappelijke onrust, en te benoemen wie wat moet doen. Provincies zijn aan zet om de inhoudelijke en procesmatige regie te pakken, dus geef maar aan wat zij anders en beter moeten doen, om de maatschappelijke onrust weg te nemen. Tot die tijd pleit ik voor een ruimtelijk bezinningsmoment in de vorm van een tijdelijke bouwstop. Tot er helderheid is over visie, leiderschap en sturing.  

Noot van de auteur: met dank aan Jeroen Niemans, Platform31. 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels