artikel

‘Innovatie woningbouw moet je uitlokken’

woningbouw

‘Innovatie woningbouw moet je uitlokken’

Het Woningbouwatelier in Almere lokt bouwers met prijsvragen voor ‘tiny houses’ en goedkope huurwoningen. “De vraag op de woningmarkt is een bonte verzameling van niches”, zegt kwartiermaker Sjors de Vries.

Hoe prikkel je woningbouwers te innoveren? Schrijf prijsvragen uit voor woningen waaraan behoefte is, maar die om een of andere reden niet van de grond komen. Zoals ‘tiny houses’. Of energiezuinige huurwoningen van maximaal 550 euro. Almere deed het. Tientallen ondernemende woningbouwers klopten enthousiast op de stadspoort.

Donderdag maakte de gemeente Almere bekend welke partijen betaalbare huurwoningen gaan bouwen. De uitslag van de prijsvraag rond ‘tiny houses’ volgt over drie maanden.

Het precies een jaar geleden opgerichte Woningbouwatelier was de katalysator die woningbouwers kietelde. Lokale corporaties lukte het niet om voldoende goedkope huurwoningen te realiseren. Voor de gemeente Almere zat er maar één ding op: Waarom vragen we de markt niet?

En zo geschiedde. Het Woningbouwatelier – een initiatief van de gemeente Almere, het ministerie van Binnenlandse Zaken en het Rijksvastgoedbedrijf – ging met kwartiermaker Sjors de Vries aan de slag. Sociaal geograaf De Vries is de oprichter en directeur van Ruimtevolk, een “werkplaats en netwerkorganisatie voor mensen met hart en ideeën voor de stad en regio van de 21ste eeuw”.

De Vries porde, prikkelde en daagde samen met collega Freek Liebrand partijen uit. De woningbouwers pakten de handschoen op. Gemeenten uit het hele land hangen volgens hem inmiddels aan de lijn om te vragen: hoe doen jullie dat nou?

Afscheid

Het Woningbouwatelier krijgt nog even tijd om dat te komen uitleggen. De woningbouwopschudder mag nog drie jaar doorgaan om woningbouwinnovaties te initiëren in Almere. Wel zonder De Vries. Hij neemt afscheid van het atelier, omdat hij de rol van atelierleider steeds lastiger kan combineren met zijn andere werkzaamheden en zijn wens om meer tijd te besteden met zijn familie. Hoewel hij moeite zal hebben afscheid te nemen als atelierleider, bekent hij.

Het Woningbouwatelier bestaat deze week precies een jaar. “We zijn een stimulator en de Haarlemmerolie voor vernieuwing van de woningbouw”, zegt De Vries. Zo’n partij is volgens hem hard nodig. Behalve bouwers moeten ook gemeenten worden uitgedaagd. Gemeenten verschuilen zich volgens De Vries nog vaak achter grondexploitaties en stedenbouwkundige plannen. “Lokaal woningbeleid is vaak boterzacht en mist ambitie. Het gevolg is dat we vooral rijtjeswoningen bouwen. Eenheidsworst.”

Terwijl de woningmarkt sterk aan het veranderen is. “De vraag op de woningmarkt is een bonte verzameling van niches en specifieke behoeften.” De overheid en markt weten daar geen raad mee.De Vries heeft zijn twijfels of vraaggericht ontwikkelen de oplossing is. “Dat is de mantra, maar allesbehalve een bewezen strategie voor vernieuwing.”

Dat gemeenten onvoldoende grip hebben op de markt, blijkt volgens de kwartiermaker bij de recente roep om meer vrije sectorhuurwoningen. “Er wordt al jaren over gepraat. Het toont de machteloosheid van partijen om passend te reageren op de behoefte. Buitengewoon zorgelijk.”

Overheid

De overheid moet leiderschap tonen, meent De Vries. “Econome Mariana Mazzucato heeft aangetoond dat niet de markt maar een ondernemende overheid achter de grootste technologische doorbraken van de afgelopen honderd jaar zit. De iPhone zou niet bestaan zonder subsidieparadijs Silicon Valley. Het wonder van ASML zou nooit zijn gebeurd zonder de steun van de Nederlandse overheid en Europese Unie. Terug naar de woningmarkt: de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad heeft de laatste jaren een geweldige impuls gekregen, juist door inspanning van de overheid.”

Een ondernemende overheid op de woningmarkt betekent in de praktijk ook: ruimte geven aan nieuwe woonideeën. “De woningmarkt is gebaat bij een meer vurige relatie tussen overheid en markt. Daag elkaar continu uit. Dat is wat we bijvoorbeeld in Almere doen, in Oosterwold en met de BouwEXPO Tiny Housing. We hebben verschillende locaties, randvoorwaarden en ontwikkelingsruimte gecreëerd die aantrekkelijk zijn voor pioniers.”

De Vries nodigt andere gemeenten ook uit om de woningbouw op te schudden. “Er is speelveld nodig om te innoveren. Als er geen plek is voor innovatie, beperken bouwbedrijven zich tot faalkostenreductie en optimaliseren van bouwsystemen. Dat is ook goed, maar het is niet genoeg.”

Woningbouwers willen vernieuwen, is zijn overtuiging. “Maar íemand moet innovatie organiseren. Iemand moet het uitlokken.”



Congres Klantgericht bouwen & Cobouw Café

Freek Liebrand spreekt op 4 april tijdens het congres Klantgericht bouwen over experimenteren met woonconcepten in Almere. Het congres wordt afgesloten met een speciale editie van het Cobouw Café. Cobouwjournalisten Joost Zwaga en Thomas van Belzen gaan in gesprek met onder meer minister Blok (onder voorbehoud), Jan Fokkema van de Neprom, Fred Schoorl van de BNA en Rob Mulder van Vereniging Eigen Huis. Speciale gast is Michel Huisman, de geestelijk vader van het spraakmakende Maankwartier in Heerlen. Aanmelden kan via www.cobouw.nl/cobouwcafe.

Het volledige programma van het congres vindt u op www.kwaliteitsborgingvoorhetbouwen.nl.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels