nieuws

Het ging echt op àlle fronten mis bij de bouw van het AZ stadion

utiliteitsbouw 9834

Het ging echt op àlle fronten mis bij de bouw van het AZ stadion
foto: Martin Mooij

Het dak van het AZ-stadion was niet berekend op neerwaartse winddruk, de verbindingen waren te zwak ontworpen en de lassen werden ook nog eens te dun uitgevoerd. Die giftige cocktail werd de kap zaterdag 10 augustus fataal, oordeelt HaskoningDHV.  Want hij was al verzwakt door eerdere stormen en vertoonde vermoeiingsverschijnselen.

Het ging volgens het ingenieursbureau dus op ongeveer alle fronten mis. Het begon bij het ontwerp, in de uitvoering werden grove fouten gemaakt en dat werd allemaal nooit opgemerkt door het bouwtoezicht of tijdens inspecties in de gebruiksfase. Het publiek heeft volgens onderzoeksleider Erik Middelkoop van HaskoningDHV jarenlang bloot gestaan aan enorme risico’s. “Het was echt wachten tot deze constructie zou bezwijken.” De directie van AZ heeft inmiddels besloten driekwart van de kap te slopen en opnieuw op te bouwen. Hoe lang dat gaat duren daar durft directeur Robert Eenhoorn geen uitspraak over te doen.

De bezweken verbindingen, waar de OVV eerder al voor waarschuwde, heeft HaskoningDHV nog altijd niet goed kunnen inspecteren. Sloper CA de Groot, die sinds deze week actief is in het stadion, heeft nog altijd geen delen van de bezweken kap uit getakeld. Het bedrijf is vooral nog bezig geweest met het aanvoeren van materieel en het uitleggen van dragline schotten.

Inspectie van de kapconstructie van het AZ Afas stadion. Foto: Martin Mooij

Lasverbinding mag nooit de zwakste schakel zijn

Maar op basis van inspectie vanuit een hangbakje en nauwgezette studie van de spanten die wel zijn blijven staan durft Middelkoop ferme conclusie te trekken. Zowel bij de bovenliggers als de onderliggers van de spanten, waren hele rare verbindingsdetails ontworpen. De verbindingen zijn bovendien zwakker dan de kokers, waardoor de las de zwakste schakel is. En dat is volgens Middelkoop uit den boze bij staalconstructies. Als de lasverbinding het zwakste deel is, kan een constructie bros bezwijken, dus zonder te waarschuwen. Precies zoals in Alkmaar gebeurde. En dan zijn er ook nog sterke aanwijzingen dat de lassen door staalbouwer Hardstaal te dun zijn uitgevoerd. “Maar ook met goede lassen had de verbinding niet voldaan.”

Vermoeiing moet een rol hebben gespeeld

De windbelasting was op de dag van bezwijken, zaterdag 10 augustus volgens Middelkoop fors, maar in 2013 was de kap uit dezelfde richting blootgesteld aan een twee keer zo grote belasting. Alleen al uit dat feit trekt hij de conclusie vermoeiing een rol moet hebben gespeeld bij het bezwijken.

Dubieus verbindingsdetail met veel te slappe kopplaat

Een dubieus detail uit de spantconstructie zijn de verbindingen. Zowel bij de onder als de bovenregel gaat het volgens Haskoning fout. De koker van 180 bij 180 mm eindigt daar met een kopplaat en daarachter zijn stalen schotten gelast voor de verbinding met een ronde staaf. Het lijkt of er een kort stukje van een H-profiel is gebruikt, maar dat is volgens Middelkoop niet het geval. De zijkanten van de kokers houden op en de krachten moeten worden overgedragen via de kopplaat naar een schot in het midden. Die kopplaat is echter veel te slap om die krachten over te dragen, waardoor lokaal grote piekspanningen ontstaan. Daar komt dus bij dat de lassen waarschijnlijk te dun zijn uitgevoerd.

Een zuidwestenwind is volgens de onderzoeker het gevaarlijkst, omdat die eerst op het hoofdgebouw van het stadion slaat waardoor een sterkte turbulentie ontstaat. Die wervelingen zorgen behalve voor opwaartse belasting ook voor neerwaartse belasting en daarmee was in het ontwerp volgens Middelkoop eigenlijk geen rekening gehouden. De constructeurs rekenden met een windbelasting die niet aan de toenmalige normen voldeed. De normen zijn volgens Middelkoop niet heel verfijnd en onderscheiden maar een beperkt aantal verschillende constructie-typen. “Maar zolang je niet aantoont met windtunnel-onderzoek dat de norm te streng is, ben je bij het ontwerp wel aan de voorgeschreven waarden gehouden. De neerwaartse windbelasting waar je me rekent moet altijd groter zijn dan de sneeuwbelasting. Maar bij het AZ-stadion werd ook al met een lage sneeuwbelasting gerekend er vanuit gaande dat een deel van de sneeuw van het dak zou worden geblazen.”

Windtunnel onderzoek nodig

Hoe de wind precies inwerkte op de constructie gaat Haskoning komende tijd onderzoeken in de windtunnel. Daar is een paar maanden mee gemoeid en de definitieve uitkomsten worden pas in het eerste kwartaal van volgend jaar verwacht.

De directie van AZ heeft dus inmiddels al besloten dat het dak niet wordt gerepareerd maar grotendeels wordt gesloopt en vervangen door een nieuwe constructie. Dat gaat volgens directeur Robert Eenhoorn sneller dan repareren en wekt ook meer vertrouwen bij het publiek. De voetbalclub wil van de gelegenheid gebruik maken door het stadion meteen uit te breiden. Daar bestonden al sluimerende plannen voor. Wellicht worden sommige tribunes verder doorgetrokken.

Het deel van de kap boven de hoofdtribune, blijft waarschijnlijk zitten. Dat leunt deels op de kantoren, kleedkamers en andere ruimten en is heeft een afwijkende constructie In totaal verwacht AZ-directeur dat zo’n driekwart van de kap vervangen zal worden.. Zwarts en Jansma Architecten, die het stadion begin deze eeuwen ontwierpen, hebben in elk geval al de eerste schetsen gemaakt voor een nieuwe overkapping. De plannen moeten nog veder worden uitgewerkt. Het definitieve ontwerp zal ook worden getoetst in de windtunnel.

Nieuwe kap krijgt gewoon weer zonnepanelen

Directeur Eenhoorn verwacht dat de nieuwe kap ook weer wordt uitgerust met zonnepanelen. “We dragen graag ons steentje bij aan een groenere samenleving.”  Uit het onderzoek van HaskoningDHV blijkt volgens hem dat de extra belasting van de zonnepanelen een marginale rol gespeeld bij het incident.

Net als corrosie trouwens. In de kapconstructie troffen de onderzoekers op diverse plaatsen roestplekken aan, vooral waar de verbindingen door overbelasting al gescheurd waren.  Ook aan de binnenkant van de afgescheurde kokers zagen ze wat roest, maar dat schatten ze vooralsnog niet in als ernstig.

Welke van de drie oorzaken kritisch was, het niet rekening houden met neerwaartse windbelasting, het zwakke verbindingsdetail of de slecht uitgevoerde lassen, verwacht Middelkoop pas begin volgend jaar te kunnen zeggen. Dan maakt hij de definitieve onderzoeksresultaten bekend.

 

Hoofdconstructeur Broersma: Herbouw van de kap is nergens voor nodigAndries Broersma heeft de persconferentie over het AZ-stadion vrijdag live meegekeken via een webcam. Herbouwen van de kap is wat hem betreft onnodig. Dat is vooral een keuze van de voetbalclub om het publiek gerust te stellen en om uitbreidingsplannen die al langer leefden te kunnen realiseren. Technisch is het volgens hem nergens voor nodig en zouden de zwakke verbindingen binnen twee maanden versterkt kunnen worden.  Dat kost volgens de Haagse constructeur niet meer dan een ton. Het detail van de verbinding, ontworpen door staalconstructeur Romkes vindt hij achteraf niet mooi. “Maar als je je houdt aan de diktes van de lassen die waren voorgeschreven zou het wel moeten houden. Mijn ontwerp zat 120% qua veiligheid. Romkes heeft om te kunnen bezuinigen daar 100% van gemaakt, maar door de slecht uitgevoerde lassen bij Hardstaal, die 4 mm toepasten waar 8 mm op tekening stond, voldeed het eindproduct niet. Voeg daar bij de slechte conservering, het staal zat slechts een keer in de natte lak en je hebt de oorzaak volgens mij te pakken.“

Windtunnel-onderzoek naar de belasting op de kap is inderdaad nooit uitgevoerd, maar de bouwers hebben destijds goed de uitkomsten van het windtunnelonderzoek van de Feijenoord-stadion bestudeerd dat ABT liet uitvoeren. De kap van de Kuip bleek zich als een geheel te gedragen, veel sterker dan gedacht,. Daardoor is de Kuip volgens Broersma uiteindelijk ook niet ontworpen op neerwaartse windbelasting. “Wij oordeelden dat wij het daarom ook niet hoefden te doen.”

Reageer op dit artikel