nieuws

Klooster Eindhoven geeft geheimen prijs: Van de Ven herstelt complex in oude luister

utiliteitsbouw 1862

Klooster Eindhoven geeft geheimen prijs: Van de Ven herstelt complex in oude luister
"De goede bouwkundige staat van het monumnet was een meevaller" Foto: Laurens Mulkens

Kloostercomplex Mariënhage in het centrum van Eindhoven is weliswaar behoorlijk uitgestrekt, toch is het een hele opgave om ervoor te zorgen dat niemand elkaar bij de herbestemming van het klooster en de naastgelegen Paterskerk voor de voeten loopt. “De grootste uitdaging is niet zozeer bouwtechnisch, maar logistiek”, zegt projectleider Herman Hooijmans van Bouwbedrijf Van de Ven.

Meer dan honderd jaar woonden de Paters Augustijnen op Mariënhage, maar de historie gaat wel terug tot de elfde eeuw. De oudste gebouwdelen stammen uit de middeleeuwen. Het complex had de afgelopen eeuwen veel verschillende functies: van klooster, kasteel, hospitaal tot fabriek. Nu de laatste paters een paar jaar geleden vertrokken, krijgt het grootste deel van Mariënhage opnieuw een andere bestemming.

Verborgen deel zichtbaar

In opdracht van uitvaartorganisatie DELA, de nieuwe eigenaar van het complex, restaureert en verbouwt Van de Ven uit Veghel sinds mei 2018 de Paterskerk, het voormalige jongensinternaat en gymnasium (het Gymnasium Augustinianum) en de Studentenkapel. DomusDELA is de nieuwe naam van het complex. Er komen twee ceremoniehuizen, een hotel, congresruimtes en horecavoorzieningen. Een nieuw gebouw – de Knoop – vormt een verbinding tussen het Augustinianum en de kerk en gaat dienen als foyer en receptie. Een verborgen deel van de stad wordt daarmee veel toegankelijker voor de inwoners van de stad. Zij kunnen terecht in de tuinen, de binnenplaats en de horeca.

Weinig uitloop

De planning van het bouwproject is strak en er zijn veel verschillende partijen nodig om de klus te klaren: onderaannemers, installateurs en de afbouwer die ook weer zijn eigen onderaannemers heeft. Al die bedrijven moeten in de juiste volgorde en op het juiste moment hun werk doen. Dat vergt veel overleg en een goede afstemming, want veel uitloop is er niet. Dan is er ook nog het overleg met opdrachtgever, gemeente en met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed over een verdere uitwerking van de bestekken, zoals de keuze van de kleurstelling of herstel van elementen die toch niet in goede staat bleken te zijn.

Project

  • Opdrachtgever: Coöperatie DELA
  • Oppervlakte: 8.670 m2
  • Looptijd bouw: voorjaar 2018 – november 2019
  • Kosten: ongeveer 25 miljoen euro, inclusief subsidies van provincie Noord-Brabant en gemeente Eindhoven
  • Hoofdaannemer: Bouwbedrijf van de Ven
  • Architect: Diederendirrix & architecten|en|en
  • Landschapsarchitect: Buro Lubbers
  • Interieurarchitect: Wieneke van Gemeren
  • Projectmanagement: Bureau Franken
  • E- en W-installaties: Schrijvers Technische
    Installaties

Dat de gemeente Eindhoven net buiten het bouwterrein bezig is met een ingrijpende herinrichting van de Kanaalstraat en de Vestdijk, waardoor de hele straat open ligt, maakt het er logistiek niet makkelijker op. De druk begint op te lopen, want de eerste delen moeten al voor de bouwvak worden opgeleverd. Op de jaarlijkse Augustijnendag in november, rond de geboortedag van de heilige Augustinus, moet de transformatie helemaal klaar zijn. Het complex zal dit jaar ook een van de prominente locaties zijn tijdens het jaarlijkse lichtkunstfestival GLOW, eveneens in november.

Jezus Waaghals

“De laatste steigers bij de kerk worden vandaag weggehaald”, wijst Hooijmans bij een rondgang over het terrein. En dat moet ook, want zodra de steigerbouwer vertrokken is met zijn materiaal, staat de volgende partij al weer klaar om het terrein voor de Paterskerk in gebruik te nemen. De steigers waren nodig om alle leien en het loodwerk van de torenspits te vervangen en de dakkapellen en bekroningen te restaureren. Ook het aanlichten van Jezus Waaghals, zoals het iconische Christusbeeld met de gespreid armen boven op de toren ook wel wordt genoemd in Eindhoven, wordt verbeterd.

Binnen in de kerk worden stalen achterzetramen geplaatst. Ook dat werk is zorgvuldig gepland, want de enorme elementen blokkeren bijna de hele kerk, wat tegelijkertijd andere bouwactiviteiten in dezelfde ruimte vrijwel onmogelijk maakt. In de kerk is al goed te zien dat het tot voor kort gesloten kloostercomplex na de verbouwing lichter en toegankelijker wordt. Op de plek van de voormalige biechtstoelen zijn aan de kant van de Knoop doorgangen naar de foyer gemaakt en aan de straatzijde komen stalen puien met glas.

Vloertegels

Historische elementen die moesten wijken vanwege de bouwactiviteiten, komen waar mogelijk weer terug of krijgen een nieuwe plek. Hooijmans: “De honderd jaar oude vloertegels in de kerk hebben we er één voor één uitgehaald. Dat was een enorme klus. We gaan ze langs de randen van de nieuwe betonnen vloer terugbrengen.” De rest wordt zorgvuldig bewaard, want ze kunnen waarschijnlijk bij een volgend project wel weer ergens dienst doen. “Je kunt ze nu niet meer kopen.”

Tekst loopt door onder de foto

Het complex had afgelopen eeuwen verschillende functies: klooster, kasteel, hospitaal en fabriek. Foto: Laurens Mulkens

Twee eeuwenoude muren, die overgebleven zijn van een eerder klooster op dezelfde plek, hebben een prominente plek gekregen: een staat er in de binnentuin, de ander in een hotelgang. Ze verkeren zo veel mogelijk in de oorspronkelijke staat. “We gaan ze niet schoonmaken en opknappen. What you see, is what you get.” Het hoogaltaar uit de Paterskerk is gedemonteerd en wordt weer opgebouwd in een vide van het nieuwe hotel. “Daarmee krijgt het soort museale opstelling.”

Zes rozetramen

In de voormalige kapel worden de zes rozetramen de blikvangers. Nog maar één van de oorspronkelijke ramen kon behouden blijven. De andere vijf worden vernieuwd en er is een nieuw ontwerp gemaakt. Op de begane grond in de kapel is nu nog de bouwkeet van de aannemer ondergebracht in de voormalige refter. Die moet uiteindelijk wijken voor een restaurant.

Ook monumenten moeten verduurzamen

Ook monumenten moeten verduurzamen

Een meevaller bij het herstel van het Eindhovense rijksmonument was de goede bouwkundige staat, zegt Hooijmans. Dat bleek onder meer ook bij het nalopen van alle daken. “Op een enkel pannetje na waren ze allemaal dicht. En we hebben geen enkele zwam aangetroffen.”

Onvoorziene dingen

Toch blijft het spannend om zo’n groot complex op tijd op te leveren, vindt hij. “In een bestaand gebouw kom je altijd onvoorziene dingen tegen. En er komen altijd nog wat wensen van gebruikers. Soms zijn dat kleine zaken, zoals een andere kleur, maar het kunnen ook wijzigingen zijn waardoor je je een hele verdeelkast moet aanpassen. Dat is heel ingrijpend.” Niettemin verkoopt het bouwteam zelden ‘nee’ aan de opdrachtgever en de exploitanten bij aanpassingen of nieuwe wensen, ook al biedt de planning weinig ruimte voor extra’s. “We proberen het maximale te doen en kijken verder dan de korte termijn. Als een exploitant een hotelkamer heeft die hij 25 jaar niet goed kan gebruiken dan heeft de opdrachtgever er minder aan.”

Reageer op dit artikel