nieuws

LocHal getransformeerd tot sociaal trefpunt met stoer en rauw karakter

utiliteitsbouw Premium 472

LocHal getransformeerd tot sociaal trefpunt met stoer en rauw karakter

Sommige gemeenten weten niet hoe snel ze vervallen loodsen en andere bedrijfsgebouwen in hun spoorzones moeten slopen om ruimte te bieden aan nieuwbouw. Tilburg koestert zijn industriële historie. Nadat eerder al beeldbepalende voormalige NS-werkplaatsen als de Koepelhal en de Polygonale Loods een nieuwe functie kregen, is nu opnieuw een monumentaal gebouw uit het spoorverleden na een grondige transformatie in gebruik genomen: de LocHal.

De voormalige werkplaats uit 1932, waar generaties lang Tilburgers aan locomotieven sleutelden, verenigt een groot aantal functies. Het is een sociaal trefpunt, er zijn conferentiezalen, expositieruimte, een muziekhal, horeca, werkruimtes en educatieve labs en o, ja, je kunt er ook boeken lenen in de nieuwe centrale stadsbibliotheek die er onderdak heeft gevonden.
Terwijl buiten aan de gevel en op het omliggende terrein nog hard gewerkt wordt, voorafgaand aan de officiële opening eind januari, gedragen de bezoekers zich binnen alsof de LocHal nooit een andere functie gekend heeft. Toch ademt de nieuwe stadshal nog steeds de sfeer van de oude werkplaats.

“Het is eigenlijk een industriële kathedraal van licht en lucht”, stelt architect Job Roos van Braaksma & Roos, de betrokken restauratiearchitect. “Als je dit gebouw nieuw zou ontwerpen, maak je het niet zo. Dit is een cadeautje.” Dat rauwe, stoere karakter wilden de architecten intact laten. Daarom is vooral gebruik gemaakt van beton, staal, hout en glas.

Om geen afbreuk te doen aan het open karakter, maar toch de mogelijkheid te hebben om er in een kleinere setting voorstellingen of lezingen te geven, zijn er 15 meter hoge en 50 meter brede gordijnen opgehangen die als tijdelijke afscheiding kunnen dienen en die tegelijkertijd een geluiddempend effect hebben. De gordijnen zijn tevens een verwijzing naar de bloeiende textielindustrie die Tilburg eeuwenlang kende. De enorme hoogte van de LocHal stelde de ontwerpers klimatologisch voor een uitdaging. De oplossing is gevonden in vijf verschillende klimaatzones, passend bij de functies van de verschillende ruimtes.

Kraanbanen en andere oude elementen bleven gehandhaafd

Veel oude elementen bleven gehandhaafd, zoals de bestaande rails, de kolommen en de in het oog springende oude kraanbanen. Ze vormen niet alleen een tastbare herinnering aan het verleden, maar hebben ook een constructieve functie. De locomotievenwerkplaats was een enorme hoge en open ruimte. Hoewel de architecten de oude hal zo transparant mogelijk wilden houden, moest er wel ruimte gevonden worden om alle geplande functies in de nieuwe LocHal kwijt te kunnen. Er zijn daarom staalbetonnen verdiepingsvloeren gemaakt, verbonden door brede trappen, die duidelijk zichtbaar aan de kraanbanen hangen.

Projectgegevens LocHal

Opdrachtgever: gemeente Tilburg
Omvang: 11.200 m2
Afmetingen: 60 x 90 x 18 meter
Investering: 32 miljoen euro
Contractvorm: UAV-GC / Design & Build
Aannemer Engineer & Build: bouw- en installatiebedrijf Binx Smartility
Architect: Civic Architects
Restauratiearchitect: Braaksma & Roos
Architect interieur en textiel: Inside Outside – Petra Blaisse
Inrichting bibliotheek: Mecanoo architecten
Adviseur technieken: Arup (constructief ontwerp, installatieontwerp, bouwfysica, duurzaamheid,
lichtontwerp, brandveiligheidsadvies en akoestisch ontwerp)
Uitvoering bouw: 2017 en 2018

“Het was een enorme puzzel om de drie verdiepingsvloeren zo in te passen dat de kraanbanen intact konden blijven”, zegt architect Ingrid van der Heijden van Civic Architects, die vanaf de start tot de oplevering bij het project betrokken was. De belasting bleek nauw te komen. Het idee was eigenlijk om veel meer groen op en aan de kranen te plaatsen. Dat bleek maar op een beperkt aantal plekken te kunnen, anders zou de constructie te zwaar belast worden. Met enig passen en meten vond ook de eerste kozijnloze glazen muziekzaal van Octatube, die na 25 jaar in de Beurs van Berlage overbodig werd, een plek in de nieuwe LocHal.

Extra ruimte werd ook gecreëerd met de toevoeging van het stadsbalkon, een nieuwe uitkragende glazen serre over de hele lengte van het gebouw, die boven de entree hangt. Door al die uitbreidingen is het vloeroppervlak ongeveer verdubbeld.

Trappenlandschap doet denken aan kopshout

Niet alleen oude, maar ook nieuwe materialen en details verwijzen duidelijk naar de vroegere functie van de LocHal. De houten trapdelen van het enorme trappenlandschap doen bijvoorbeeld denken aan het kopshout, dat veel werd toegepast in industriële gebouwen zoals de locomotievenwerkplaats. Grappig detail zijn de enorme treinwielen onder de grote leestafel bij de entree.
Voor Civic Architects is de LocHal een van de eerste grote projecten die het nog jonge bureau op zijn naam wist te schrijven. Dat lukte alleen door de krachten bij de architectenselectie te bundelen met de ervarener collega’s van Braaksma & Roos en Inside Outside, die immers een ruim aantal referenties konden tonen. Ook tijdens de uitvoering bleef Civic betrokken om in opdracht van de gemeente toezicht te houden op de bouw.

Grote tegenvallers zijn er volgens Van der Heijden tijdens de uitvoering niet geweest, al zag ze de tijdsdruk met de start van de nieuwbouw toenemen. Onder meer de personeelstekorten in de bouw speelden het project parten. Daardoor liep onder meer de plafondafwerking vertraging op. De officiële opening moest een paar maanden uitgesteld worden. Met meer tijd had de afwerking op een aantal punten beter gekund, meent Van der Heijden, zoals bij de balustrades. Veel uitloop was er echter niet, alleen al omdat de bibliotheek niet langer in het oude pand kon blijven. Van der Heijden: “Maar het gebouw verdraagt veel.”

Gebouw oogt aan spoorkant als een grote vitrine

Doordat het buitenterrein en de buitengevel nog niet klaar zijn, komt de beoogde nieuwe stedenbouwkundige functie nog niet helemaal tot zijn recht. Veel kleine gebouwen die tussen het spoor en de LocHal stonden – en het zicht op het gebouw belemmerden – zijn al wel gesloopt. Als ook de werkzaamheden buiten afgerond zijn, moet duidelijk worden dat het gebouw aan de spoorkant als één grote vitrine oogt vanaf de nog aan te leggen boulevard langs de spoorlijn.

Mocht de gemeente Tilburg in de verre toekomst besluiten om de LocHal opnieuw een andere functie te geven, dan kan dat vrij eenvoudig, zegt Van der Heijden. “In theorie kun je alles eruit halen. We hebben niks aan het gebouw gedaan.”

Reageer op dit artikel