nieuws

BAM vertrouwde blind op geheim (maar ondeugdelijk) vloerontwerp Bubbledeck

utiliteitsbouw 8793

BAM vertrouwde blind op geheim (maar ondeugdelijk) vloerontwerp Bubbledeck
De ingestorte parkeergarage in Eindhoven. Foto; Peter Hilz / HH

BAM sprong onzorgvuldig om met de risico’s die er kleefden aan de bouw van de parkeergarage in Eindhoven. Zo vertrouwde het bouwconcern blind op het geheime, maar achteraf gezien kwetsbare legplan van Bubbledeck, blijkt uit onderzoek van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid.

Een combinatie van haast, misverstanden over verantwoordelijkheden, gebrek aan kritisch tegengeluid, blinde vlekken bij het ontwerp en gebrek aan toezicht. Bij de bouw van de parkeergarage in Eindhoven ging van alles mis.

Het begon al bij de aanbesteding in het najaar van 2015. Opdrachtgever Eindhoven Airport was in de eerste aanbestedingsronde door drie van de zes inschrijvers gewaarschuwd voor de constructieve risico’s van het ontwerp zoals voorgesteld in de tenderdocumenten. Er zou een dikkere vloer nodig zijn. Omdat in de eerste ronde alleen BAM onder de plafondprijs inschreef, maar met een ongeldig ontwerp, werd een tweede aanbestedingsronde noodzakelijk. Één inschrijver haakte toen af vanwege de te dunne vloeren. De bouwers werden door de opdrachtgever gestimuleerd zo min mogelijk beton te gebruiken. Als de garage niet aan de BREEAM-eisen, een milieu-eis die uitgaat van beperkt gebruik van beton, zou voldoen, zou dat een boete van 250.000 euro opleveren.

Drie partijen, inclusief BAM zagen toch mogelijkheden en schreven zich bij de tweede ronde in. Wel was er wat bezorgdheid over de constructie. Aan alle drie werd gevraagd of ze problemen zagen ten aanzien van de vloeren. Allen zagen “geen onoplosbare risico’s”. “De haalbaarheid van de vloer was vanaf dat moment geen zorg meer voor Eindhoven Airport en hoofdconstructeur Archimedes”, constateert de onderzoeksraad.

BAM liet zich volledig leiden door Bubbledeck

Maar BAM wist dat eigenlijk niet zeker. Het bouwconcern liet zich volledig leiden door vloerenleverancier Bubbledeck. Dat had een legplan bedacht, waarbij de vloeren een kwartslag zouden draaien. Een bouwmethode waarbij geld bespaard kon worden zodat BAM voor de laagste prijs kon inschrijven en de opdracht kon binnenhalen.

Bubbledeck verzekerde BAM dat het ontwerp paste binnen de voorwaarden van de luchthaven. Maar de vloerenleverancier hield de berekeningen en het legplan vanwege concurrentieoverwegingen tot de gunning geheim. “BAM had daardoor voorafgaand aan de eerste inschrijving geen zicht op het legplan en eventueel bijbehorende risico’s”, aldus de onderzoeksraad.

Dat het ontwerp risico’s kende, leek niemand zich te realiseren. Al bleken de constructeurs van BAM A&E (Advies en Engineering) na de instorting kritisch. Volgens hen vertoonde het gehele ontwerp van het parkeergebouw een “groot aantal tekortkomingen”. De vraag blijft hangen of ze dat vooraf ook hadden kunnen constateren. Die vraag beantwoordt de raad niet.

De achteraf-constatering van de BAM-constructeurs is des te zuurder, daar ze bij geïntegreerde contracten altijd betrokken zijn bij het project. Maar bij een traditioneel project, wat de parkeergarage in Eindhoven is, wordt alleen incidenteel aan de constructeurs om raad gevraagd.

Na een maand wordt de parkeergarage al een verliesproject

Haast speelt ook een rol bij de instorting, waarbij door veel geluk geen doden zijn gevallen. BAM was eind 2015 erg hongerig. Het concern schreef in voor een prijs die niet de in 2014 in het bestuur afgesproken voorgecalculeerde winstmarge zou opleveren. Binnen een maand na de start van het project werd duidelijk dat de verwachte schamele winst in een verlies zou uitdraaien.

In de weken daarna liep het verlies zelf op naar 10 procent van de aanneemsom. Het project kwam bij BAM onder een vergrootglas en in oktober 2016 zelfs op de stapel “beladen” projecten.

BAM liet zich niet kisten en handhaafde de oorspronkelijke opleverdatum. De tijd voor werkvoorbereiding werd hierdoor beperkt. Door opstartproblemen met de ondersteuningsconstructie en slecht weer tijdens het bouwrijp maken van de bouwlocatie, ontstond al snel vertraging in de uitvoering.

In die uitvoering werden scheuren en plassen water, die wijzen op het falen van de vloerconstructie, niet voldoende serieus genomen. Risico’s werden niet goed gedocumenteerd en gecommuniceerd werd er ook te weinig, ziet de Onderzoeksraad voor de Veiligheid.

Risico’s worden nergens vastgelegd

Het organiseren van een kritisch tegengeluid, kwam evenmin uit de verf. “Risicobeheersing vergt van de projectorganisatie dat het gehele bouwproces overzien wordt met behulp van een ‘doorleefd’ risicodossier, waarin alle gesignaleerde (potentiële) risico’s zijn gedocumenteerd, geagendeerd en beoordeeld.”

Daar hoort ook een goed risicodossier bij. Maar die werd niet gebruikt waarvoor bedoeld, namelijk als sturingsinformatie voor de beheersing van risico’s. Na gunning van de parkeergarage zijn geen risico´s van constructieve aard met betrekking tot de vloer in het dossier opgenomen. De risico’s die er wel in zaten spitsen zich toe op financiën en planning. Ook werd het risicodossier maar sporadisch bijgewerkt.

De plassen op het parkeerdek werden niet geregistreerd, terwijl op basis van het ontwerp verwacht mocht worden dat er juist geen plassen zouden ontstaan.“Het projectteam van BAM oordeelde dat de plassen niet alarmerend waren en nam hiervan ook geen notitie op in het risicodossier”, schrijft de onderzoeksraad.

De deelconstructeur werd ook niet op de hoogte gebracht van de plassen. En de hoofdconstructeur werd niet op de hoogte gesteld van de scheurvorming en ook niet van de plassen water. Pas na de instorting bereikte deze informatie de hoofdconstructeur.

Misverstanden: wie doet nu eigenlijk het toezicht?

Misverstanden over wie verantwoordelijk was voor de veiligheid, passen in het beeld dat slecht gecommuniceerd werd op het project. Eindhoven Airport zag niet zichzelf, maar het projectteam van BAM als verantwoordelijke voor het toezicht op de constructieve veiligheid van de parkeergarage. In de aannemingsovereenkomst en het bestek staan daarover volgens Eindhoven Airport enkele afspraken.

Maar de raad constateert ook dat het bestek eisen bevat die de luchthaven verantwoordelijkheden geven over de constructieve veiligheid. Er staat bijvoorbeeld in dat “met het storten van enig onderdeel mag niet worden begonnen voordat de directie het aangebrachte betonstaal en de op te nemen onderdelen heeft goedgekeurd”. Daarmee beloofde de opdrachtgever verantwoordelijkheid te dragen en dat bracht met zich mee dat de aannemer hierop mocht rekenen. Maar het toezicht kwam niet van de grond.

BAM reageert op het rapport door te zeggen dat het rapport van de onderzoeksraad lessen bevat voor de hele sector. “Ook BAM zal processen en procedures aanpassen.” Dat is volgens de woordvoerder al gebeurd na het eerdere onderzoek van TNO en Hageman, in opdracht van BAM. Op de vraag of BAM niet eerder duidelijkheid had kunnen geven over zijn eigen rol bij de bouw van de parkeergarage, zegt de woordvoerder dat het onderzoek van TNO en Hageman al “best kritische opmerkingen” bevatte over de rol van BAM.

Reageer op dit artikel