nieuws

‘Vergeet de poppetjes, het draait om de risicolijst’

utiliteitsbouw

‘Vergeet de poppetjes, het draait om de risicolijst’

De plaatsing van de kap op het nieuwe station van Houten is het sluitstuk van de spoorverdubbeling.

Eind dit jaar is het project helemaal klaar, maar nu al is duidelijk dat de
Bataafse alliantie positief wordt afgerond. “De alliantie hoort de regel te
worden, in plaats van de uitzondering”, concludeert alliantie-manager Peter
Luitjens van ProRail. “Ik zou zo weer tekenen, want dit is nu echt samenwerken.
En dat zeg ik echt niet na elk project. Zeker niet na een vechtcontract”, vult
Jan Luijten namens aannemerscombinatie Houten 4 aan. De Bataafse alliantie lijkt
een spoorproject als vele andere: spoorverdubbeling over zes kilometer in
combinatie met aanpassing van zes kunstwerken en twee nieuwe stations. Echter,
bij de aanbesteding van het d&c-contract is meteen de mogelijkheid open
gehouden voor een alliantie. De combinatie Mobilis, CFE en KWS haalde de klus
van 38 miljoen euro binnen. Bij een alliantie gaat niet de aannemer aan de slag,
maar werkt de opdrachtgever mee aan het verdere ontwerp en de uitvoering. De
risico’s worden herverdeeld van opdrachtgever en opdrachtnemer naar de
alliantie, waar het beheer plaatsvindt via een gezamenlijke pot. Daaruit worden
tegenvallers betaald, maar komen ook de meevallers. Aanvankelijk zat in de pot 4
miljoen euro en daarvan blijft waarschijnlijk 2,5 miljoen euro over die na
afloop wordt verdeeld. Een goede manier om het project binnen de planning en het
budget te houden, hebben beide partijen ervaren.

Betuweroute

De vergaande vorm van samenwerking is alleen eerder toegepast bij de Waardse
Alliantie, een van de contracten van de Betuweroute. Het succes smaakt naar
meer, maar vindt maar voorzichtig navolging. Houten is het tweede project en de
opmaat voor twee allianties bij het megaproject OV-SAAL, de opwaardering van het
spoor tussen Almere en Amsterdam. Een goede verklaring voor de schaarse
navolging van een succesvolle formule is lastig te geven. “Het is wel echt een
andere manier van samenwerken die niet iedereen beheerst”, proberen de managers
voorzichtig. Veel ervaring om op terug te vallen was er dus niet. “Toen we de
beslissing namen om een alliantie op te zetten, begon ik meteen
organisatiemodellen te tekenen met bijbehorende poppetjes en
verantwoordelijkheden. Allemaal overbodig: de risicolijst is leidend bij de
uitvoering. Het prettige is echter dat je een gezamenlijk probleem hebt in
plaats van een afschuifcultuur”, schetst Luitjens de manier van werken. De
ervaring is zo positief dat hij vindt dat alle projecten in een alliantie op de
markt moeten komen. “Alleen een recht-toe-recht-aanwerk zal misschien niet
profiteren, maar zodra iets ingewikkeld is, zie ik de voordelen. En tegenwoordig
is bijna geen enkel spoorproject simpel.” Wie van de oude stempel is, heeft
echter niets te zoeken bij een alliantie die volledig is gebaseerd op vertrouwen
en tijdig aankaarten van problemen.

Maatregelen

Uitgangspunt is dat degene die het risico het best kan dragen,
verantwoordelijk is. Zo is het gebruikelijk om het risico van meer dan 48 uur
onverwacht stilvallen van het werk bij ProRail te leggen. “In dit geval ligt het
risico bij de aannemer. Zij kunnen mogelijk nog maatregelen treffen om elders
toch weer snel aan de slag te gaan.” Een groot voordeel van een alliantie is dat
de ervaring van de aanbestedingsfase niet verloren gaat bij het ontwerp en de
uitvoering. “Normaal is dat wel zo. Feitelijk begin je dan opnieuw met opbouwen
van kennis”, weet Luijten van veel andere contracten. De alliantie werkte ook in
het voordeel om dingen bij de gemeente voor elkaar te krijgen. “Nu trokken we op
als gezamenlijk blok en dat heeft voor de 136 vergunningen vele maanden
tijdswinst gescheeld.” Korte lijnen en een klein alliantie-team hebben eveneens
een bijdrage geleverd aan het succes. De spoorverdubbeling en de stations zijn
geen technische hoogstandjes. De ligging in het centrum van Houten maakt de
omgeving wel tot complicerende factor. Op sommige plaatsen grenst het spoor op
minder dan een meter aan kantoren en achtertuinen, waaronder die van de
burgemeester. Door de krappe ligging bood de alliantie ook extra ruimte voor
innovatie. De geluidsoverlast voor de omwonenden was te groot voor normaal
heien. Het alternatief was vierhonderd geboorde palen. “Begrijpelijk, maar we
stonden voor een veel duurdere oplossing. Door de buis te trekken en toch te
voldoen aan de eisen voor corrosiebescherming, hebben we de extra kosten kunnen
drukken. Met proefpalen hebben we aangetoond dat de dekking op de wapening kan
worden gegarandeerd.” Een tegenvaller die is betaald uit de alliantiepot, maar
toch beperkt bleef door de bijzondere uitvoering. Bij een ‘gewoon’ contract zou
het een meerwerk-klus zijn geworden.

Bureaulade

Daarnaast is voor het eerst het palenmatras toegepast als overgang van een
zachte ondergrond naar het harde beton van het station. “Al vele malen met
succes gebruikt in de wegenbouw, maar nog nooit bij het spoor. We hebben de
oplossing aangedragen en de details uitgewerkt. Het functioneert nu al twee jaar
en de resultaten zijn goed. Onder normale omstandigheden strandt zo’n idee in de
bureaulade vanwege lastige uitvoerbaarheid”, geeft Luijten een praktisch
voorbeeld. De managers kunnen maar een beperkt aantal minpunten bedenken. De
alliantie-manager heeft wel geleerd dat het ontwerpende ingenieursbureau ook
onderdeel moet zijn van de alliantie. “De klus is nu tegen een vaste prijs
aangenomen. Daarmee beperk je de ruimte om mee te denken bij optimalisaties,
want dat is niet in hun voordeel. En een gezamenlijk voordeel is wel een
voorwaarde voor succes.” Daarnaast komen de voordelen van kwaliteitsborging en
systems engineering niet goed uit de verf. “Tijdens de koffie om 6.15 uur komt
alle creativiteit boven. We leggen de tekeningen op tafel en bedenken ter plekke
optimalisaties en oplossingen. Dat is sneller en efficiënter dan welk formeel
systeem ook.”

Opdracht: spoorverdubbeling

6 kilometer spoor, verplaatsing historisch station, nieuwbouw
stations.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels