nieuws

Zorgsector komt moeilijk los van dure bestekken

utiliteitsbouw

Zorgsector komt moeilijk los van dure bestekken

Directeur Stan Vermeulen van de stichting Roges heeft het uitgerekend. Aanbesteden volgens bestek, waarbij de opdrachtgever zelf het ontwerp maakt en de aannemer het uitvoert, is vreselijk duur. Wil je 10 procent besparen op de huisvestingskosten, dan laat je de bouwer het ontwerp maken én realiseren.

En volgens de stichting Roges, de voortzetting van het Centrum voor
Bouwproces en Innovatie, kan het nóg goedkoper. Vraag de markt een concept te
ontwikkelen, uit te werken en te realiseren en de besparingen ten opzichte van
een ouderwetse aanbesteding in bestek lopen op tot 20 procent. “Bij een
traditionele aanbesteding vraag je een uniek gebouw dat je eenmalig neerzet. Het
belangrijkste criterium is de prijs”, licht Vermeulen zijn cijferwerk toe.
Bovendien zijn de architect, de bouwer en de installateur die de huisvesting
moeten realiseren min of meer toevallig bij elkaar gekomen. De willekeurige
samenstelling van het bouwgezelschap zorgt voor veel overdrachten, waardoor het
risico op fouten en daarmee oplopende kosten sterk toeneemt. Bovendien wordt
door de selectie op prijs geen gebruik gemaakt van de kennis en vaardigheden van
de installateur en de aannemer. Worden het ontwerp en de bouw samen aanbesteed,
dan beperkt dat het aantal overdrachten. De kans op bouwfouten wordt daardoor
een stuk kleiner. Vermeulen: “Maar het gaat nog steeds om het ontwerp en de
realisatie van één uniek gebouw.” De kosten gaan verder naar beneden als om een
huisvestingsconcept wordt gevraagd. “Een concept is vaker toe te passen. En dat
maakt het goedkoper. Bovendien maakt de opdrachtgever met een conceptuele
aanbesteding intensief gebruik van de kennis en ervaring in de markt.” Het
Gemini Ziekenhuis in Den Helder probeert momenteel de theorie van Vermeulen in
de praktijk uit. De zorginstelling besteedt zijn huisvesting aan volgens het
‘Living Building Concept’. De werkwijze houdt in dat marktpartijen zelf teams
vormen waarin een architect, aannemer en installateur een concept bedenken voor
het nieuwe ziekenhuis. De zorg­instelling heeft hiervoor drie partijen
geselecteerd uit de vijf consortia die zich in Den Helder voor de opdracht
hebben gemeld.

Aan te passen

Het samenwerkingsverband van bouwer, installateur en architect dat met het
beste ontwerp komt, mag het uitwerken, realiseren en onderhouden. De werkwijze
moet een ziekenhuisgebouw opleveren dat makkelijk is aan te passen, zodat het
altijd aan de actuele wensen van de zorginstelling kan voldoen. In de
geestelijke gezondheidszorg houdt de Parnassia Bavo Groep, actief in Noord- en
Zuid-Holland, zich bezig met conceptueel ontwerpen. De instelling heeft onlangs
een ontwerpwedstrijd uitgeschreven voor een gebouwconcept dat dienst kan doen
als zorghuisvesting, kantoor en appartementengebouw. Is het concept klaar, dan
kan de Parnassia Bavo Groep – verantwoordelijk voor het beheer van bijna
zeshonderd gebouwen – het ontwerp op verschillende nieuwbouwlocaties toepassen.
De zorginstelling bespaart daardoor fors op de ontwerpkosten van nieuwe
huisvesting.

Meepraten

De eerste instellingen zijn over de dam. Maar de rest van de kudde wil nog
niet volgen. “De meeste ziekenhuisprojecten worden nog in bestek aanbesteed. De
zorg is nog niet klaar voor integraal bouwen waarbij marktpartijen vanaf de
aller eerste plannen meepraten over de huisvesting.” Gerard Manshanden van
Imtech Building Services kan zijn frustratie niet verbergen als hij tot die
constatering komt. Imtech wil zich onderscheiden met de door de jaren heen
vergaarde kennis en ervaring. “Wij hebben zo’n 40 procent van de markt.” Maar
zolang het installatiebedrijf op prijs de opdrachten binnen moet halen, is
hiervoor weinig ruimte. Innovatief aanbesteden zorgt volgens Manshanden niet
alleen voor kostenbesparingen tijdens het bouwproces. “Driekwart van de
aanbestedingen in bestek gaan over het bouwbudget heen.” Veel geld wordt ook
verdiend bij de exploitatie. Zo schrijven volgens de Imtech-directeur
installatieadviseurs die betrokken zijn bij nieuwbouwprojecten vaak bij iedere
ruimte een kraantje voor. Zelfs voor de toiletten. In de exploitatie zorgt dat
voor hoge kosten. Want de kraantjes gaan stuk en moeten worden vervangen.
“Terwijl de kans dat je toilet stuk gaat en afgesloten moet worden vele malen
kleiner is dan dat zo’n kraantje kapot gaat.” Wordt hierover al bij het ontwerp
van het ziekenhuis nagedacht, dan levert dat bij de exploitatie een forse
kostenbesparing op. “Bij een opdrachtgever hebben we laatst 256 kraantjes
weggehaald.” De kostenbesparing die marktpartijen beloven, zou vrijwel iedere
zorgbestuurder direct moeten overtuigen. Sinds 1 januari 2008 moeten
ziekenhuizen hun huisvesting zelf financieren. Voor die datum stond het Rijk
garant. In de geestelijke gezondheidszorg is begin dit jaar de nieuwe
regelgeving ingegaan. Verschillende ziekenhuizen zijn het afgelopen jaar door de
nieuwe wetgeving in grote problemen gekomen. Zo heeft het Reinier de Graaf
Ziekenhuis in Delft de bouw van een nieuw onderkomen tijdens de aanbesteding af
moeten breken. De voorlopige schade is vastgesteld op 51,2 miljoen euro en tien
jaar vergeefse voorbereidingstijd. Het ziekenhuis is weer helemaal opnieuw
begonnen met de planontwikkeling. “De veranderingen in de financiering van de
huisvesting hebben voor een veel hoger risicoprofiel gezorgd”, stelt Jeroen
Kingma. Zelf werkte hij lange tijd in de zorg. Maar sinds anderhalf jaar is hij
directeur van Vitaal ZorgVast, een dochteronderneming van Nederlands grootste
bouwer Koninklijke BAM Groep. De ‘risicoaversie’ die gewoontegetrouw heerst in
de sector en de bescheiden reserves van de instellingen zorgen volgens Kingma
voor een lastig spanningsveld. “Bestuurders zoeken nieuwe zekerheden. Maar om op
de kosten te besparen moeten zij innovatieve oplossingen verkennen.” Dat
zorgbestuurders niet gewend zijn om zich heel druk te maken over de financiering
en exploitatie van de huisvesting werpt een extra barrière op. Kingma: “De
garantstelling van de overheid die tot voor kort werd verstrekt, maakt dat de
materie de bestuurders niet bepaald vertrouwd is.” Volgens Kingma heeft
innovatief aanbesteden in de zorg simpelweg tijd nodig. En wat dat betreft is
hij optimistisch. “Er lopen momenteel al enkele innovatieve projecten. En dat
aantal zal de komende jaren toenemen.” Kingma benadrukt dat naast de
zorgbestuurders ook de bouwers in een leerproces zitten. Hij maakt zich klein,
houdt zijn handen voor zijn borst alsof hij speelkaarten vasthoudt, trekt zijn
gezicht strak en kijkt argwanend naar voren. “Door te selecteren op prijs hebben
we jarenlang zo tegenover elkaar gezeten. Niet de beste manier om een open
dialoog te voeren.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels