nieuws

‘Illegaal verzet grijpt diep in’

utiliteitsbouw

‘Illegaal verzet grijpt diep in’

Wees bewust van de risico’s van extremistische aandacht bij de bouw van detentiecentra voor asielzoekers. Die boodschap houdt de AIVD marktpartijen voor die overwegen in te schrijven voor nieuwe pps-gevangenissen.

Bij de bouw van detentiecentra krijgen steeds vaker architecten en bouwers te
maken met bekladding, vernieling, brandstichting en ‘home visits’. Eind augustus
is de directiekeet bij de nieuwbouw van het uitzetcentrum Rotterdam in vlammen
opgegaan. “Mede daardoor is bij veel partijen zoals de Rijksgebouwendienst en
justitie al extra alertheid ontstaan en zijn aanvullende maatregelen getroffen
op de bouwplaats”, weet Wil van Gemert, directeur Binnenlandse Veiligheid van de
AIVD. De dienst houdt het fenomeen al jaren scherp in de gaten, maar wil juist
ook aannemers en architecten waarschuwen alert te zijn. “De bouw is nog
nauwelijks gewend met extremisme om te gaan.” Eén van de redenen om een
waarschuwend rapport ‘Het vuur van verzet’ te maken en mee te werken aan een
interview. De veiligheidsdienst blijft liever op de achtergrond opereren en kan
daarbij over een breed scala van bijzondere bevoegdheden beschikken, zoals
afluisteren en observeren. “Die zullen we waar nodig gebruiken.” Met
bewustwording is al 80 procent gewonnen, weet de directeur uit ervaring. Kort na
de brand bracht de dienst het rapport ‘Het vuur van verzet’ uit waarin de
groeiende weerstand tegen het asiel- en vreemdelingenbeleid uiteen wordt gezet.
“Die alertheid moet niet alleen groeien bij opdrachtgevers, maar bij alle
betrokken partijen. Een architect of aannemer is zich normaal niet bewust van
mogelijke dreiging vanuit extremistische hoek. Die concentreert zich op een mooi
ontwerp of bouwkosten.” Protest van groepen als RaRa bestaat al veel langer,
maar de veiligheidsdienst constateert verharding en verbreding van de acties. De
laatste paar jaar zijn bij de bouw van zeven centra al extremistische acties
gesignaleerd. De illegale acties concentreren zich in de nachtelijke uren en
vallen op door zorgvuldige voorbereiding. Recent richtten de acties zich op het
detentiecentrum Rotterdam, maar ook de aanbesteding van het justitiële complex
bij Schiphol heeft de aandacht van de activisten. Eerder stonden de bajesboten
in Rotterdam, Dordrecht en Zaanstad, kamp Zeist en Alphen aan den Rijn centraal
bij acties.

Consequenties

“Denk na over de consequenties van bedreigingen voordat je als bedrijf
inschrijft op zo’n project. Denk na over de inrichting en beveiliging van de
bouwplaats. Instrueer alle betrokken medewerkers en richt een intern meldpunt op
voor alle mogelijke signalen”, doet Van Gemert een aantal concrete suggesties
richting marktpartijen. Controleerbare toegangen, camera’s en verlichting kunnen
potentiële extremisten al afschrikken, maar vooral zichtbaar maken. “We weten
dat activisten van te voren de locaties verkennen.” Daarbij zullen de acties van
aard verschillen zodra de aanbestedingsfase overgaat naar de uitvoering en
sprake is van een bouwlocatie. In de voorfase kunnen alle inschrijvers rekenen
op protesten. De Rijksgebouwendienst en justitie doen dan ook geen enkele
mededeling meer over de status van projecten, gegadigde partijen en gunningen.
Die radiostilte lijkt de minste aandacht van activisten te trekken. “Maar het
gevoel van machteloosheid mag niet gaan overheersen. De afweging tussen
publiciteit en ongewenste belangstelling is lastig. Wij kiezen voor de boodschap
dat dit soort van extremisme niet wordt getolereerd. Protest bij het ministerie
is geoorloofd, maar dit gaat veel verder.” Het afgrendelen van een drukke
bouwplaats waar het altijd een komen en gaan is van busjes en mensen lijkt een
utopie. Toch zal de instructie om alert te zijn op afwijkingen of opvallend
gedrag al veel schelen, verwacht de directeur. “Vergelijk het met ongevallen op
de bouwplaats. Met bewustzijn van risico wordt het merendeel van incidenten al
voorkomen, maar 100 procent uitsluiten, is onhaalbaar.” Terughoudendheid met
gegevens, vooral op internet, is andere belangrijke suggestie. “Informatie op
met name linkedin, hyves en facebook kan verkeerd worden gebruikt.” Werkgevers
zijn heel lang zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van de werknemers. De
AIVD-directeur hoopt dat het niet zover komt dat marktpartijen niet meer durven
in te schrijven voor projecten. “Dan hebben extremisten precies bereikt wat zij
willen en dat moeten wij als maatschappij niet accepteren.” De mogelijkheden om
extremisme juridisch te vervolgen zijn echter beperkt. Veelal gaat het om kleine
vergrijpen zoals vernieling in de vorm van bekrassen van auto’s en verfbommetjes
tegen gevels. De AIVD zal politie en gemeenten adviseren om bij deze gevallen
rekening te houden met de achterliggende dreiging van reeksen kleine incidenten.
De veiligheidsdienst tipt met ambtsberichten aan het openbare ministerie zodat
zij zelf een onderzoek kunnen starten naar strafbare feiten. Het illegale verzet
grijpt diep in op de levens van slachtoffers en in de maatschappij, stelt
minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken in een reactie op het rapport. Zij wil
illegale activiteiten dan ook stevig aanpakken. De middelen zijn echter
minimaal. Zelfs de als zeer bedreigend ervaren ‘home visits’ waarbij
actiegroepen op het huisadres demonstreren en soms kleine vernielingen
aanrichten, is strafrechtelijk nauwelijks aan te pakken. “Maar ook politie moet
zich bewust zijn dat het niet gaat om kwajongenswerk en het grotere verband
zien.”

Harde kern

De AIVD brengt het fenomeen vooralsnog zoveel mogelijk in kaart en probeert
een vinger te krijgen achter de kleine harde kern die over de schreef gaat. Het
merendeel van de protesten, zoals zeer recent in Zeist, is legaal en verloopt
zonder incidenten. De veiligheidsdienst ziet het als zijn taak te waarschuwen
voor het toenemend risico van extremisme bij asielcentra. Naast het rapport
werkt de AIVD samen met het ministerie aan een informatiefolder en
voorlichtingsbijeenkomsten. De protesten en acties komen in grote trekken
overeen met dierenextremisme, maar dan uit een andere linkse hoek. Inmiddels is
voor illegale dierenacties een apart rechercheteam opgezet dat pro-actief
optreedt. En met succes, want vorige week werd een 33-jarige activiste op
heterdaad betrapt bij het bevrijden van nertsen in het Gelderse Barchem. Of het
in de bouw ooit ook zo ver komt is nog niet duidelijk.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels