artikel

Spuiforum Den Haag krankjorum?

utiliteitsbouw

Spuiforum Den Haag krankjorum?

Een hele hoop bouwwerken sneuvelen, soms op de tekentafel, soms in het publieke en politieke debat en soms in de uitvoering. In Den Haag wordt nu gedebatteerd over de komst van een nieuw cultuurpaleis. Robbert Coops en Peter Drijver vragen zich af of de inzet nu de politieke houdbaarheid van het huidige college is of dat het echt gaat over een verantwoorde investering in de publieke ruimte.

Niet alleen Den Haag, maar ook Rotterdam (De Kuip) en bij andere gemeenten staan ruimtelijke investeringen ter discussie in een neo-liberaal ruimtelijk beleid waarin steden menen elkaar in het kader van de citymarketing te moeten beconcurreren met vormen van iconische stadsontwikkeling. Dat die discussie hier en daar eindelijk ook eens in het openbaar wordt gevoerd is maar goed ook, want het gaat om publiek geld in een periode van economische recessie. Zeker wanneer het gaat om megalomane projecten uit de koker van bevlogen architecten, creatieve beleidsmakers, enthousiaste projectontwikkelaars of opportunistische wethouders die graag een daad willen stellen, is het opletten geblazen. Of en in hoeverre de omgeving op dergelijke prestigieuze projecten zit te wachten is niet aan de orde. Het ontbreekt initiatiefnemers vaak aan het vermogen om een nieuw beeldbepalende project te ontwikkelen dat met de stedelijke identiteit kan worden verbonden. De verbeelding is aan de macht en dat zullen “we” weten ook. Het ene project na het ander wordt gepresenteerd, afgeschoten, bekritiseerd, bejubeld of aangepast. Niet alleen in ons land overigens, want in vooral centraal geleide landen kunnen ze er ook wat van. Kritische alertheid blijft hier echter geboden.

Zo ook in Den Haag waar wethouder Marnix Norder (PvdA) op basis van het concept ‘Internationale stad van vrede en recht’ en de gemeentelijke structuurvisie ‘Wereldstad aan zee’ al enkele jaren bezig is zijn politieke ambities ruimtelijk te verzilveren. Of het nu gaat om de Internationale Zone – waarin internationale organisaties als Europol, Eurojust of het Internationale Strafhof moeten verschijnen – de vernieuwing van Scheveningen (boulevard, haven) of het Spuiforum waar fors gesloopt moet worden (Danstheater, Dr. Anton Philipszaal) en nieuwbouw moet worden gepleegd voor een nieuw cultuurpaleis in het centrum van de stad. Dat laatste is een prestigieus en kostbaar (tenminste 180 miljoen euro, nog zonder risicodragende investeringen in de grondexploitatie) project, dat ook nog eens maatschappelijk en bestuurlijk sterk omstreden is. Enquêtes onder de Haagse bevolking wijzen uit dat er nauwelijks draagvlak bestaat voor de oorspronkelijke plannen.

Onder zware druk – vooral georganiseerd via het platform SpuiforumKrankjorum en door het alternatieve plan van enkele architecten die zich verenigd hebben in Dooievaar+ – is weliswaar besloten het alternatieve plan – dat voorziet in renovatie en aanpassing van de huidige bebouwing aan het Spui – een kans te geven, maar van een serieuze afweging en discussie daarover sprake blijkt achteraf geen sprake te zijn. Een oppervlakkige en eenzijdige analyse van Twynstra Gudde leidde ogenblikkelijk tot het collegestandpunt dat nieuwbouw de enige optie is. Het is onbegrijpelijk dat het Haagse gemeentebestuur een confrontatie tussen de eigen plannen en die van anderen consequent uit de weg gaat, zoals ook bij de soap rondom de geforceerde nieuwbouw van Eurojust in de stadsbeschermde wijk Zorgvliet met veel politieke powerplay gebeurde. Dat duidt niet op veel bestuurlijk en ambtelijk vertrouwen in de stellingname vanuit de samenleving.

Bestuurskundig adviseur Wouter Jan Verheul typeerde in zijn proefschrift ‘Stedelijke iconen’ dat als volgt: Betekenisgeving vanuit de gebouwde omgeving is niet alleen een proces van betoog naar beton, maar ook andersom: van beton naar betoog. (…) Betekenisvolle projecten zijn dat pas als hun betekenis breed wordt gedeeld door de initiators, gebruikers, bezoekers, bewoners, journalisten en andere stakeholders en opinievormers.” In Den Haag dreigt dat betrouwbare en geloofwaardige betoog helaas niet, onvoldoende of in een veel te laat – door politieke druk vertroebelde fase te gebeuren. Het ene icoon van nog geen dertig jaar oud wordt ingeruild voor een volgend icoon zonder zich ook maar te hebben kunnen voegen naar stedelingen en tijd. Daardoor wordt de kans verkleind dat actoren aanhaken en enthousiast worden. En zal het plan voor een nieuw cultuurpaleis nooit daadwerkelijk landen. Niet zozeer in juridische, stedenbouwkundige of technische zin, maar vooral maatschappelijk. Een gemiste kans die slechts hersteld kan worden door een time out, zo vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen.

Drs. Robbert Coops, sociaal geograaf en werkzaam bij Schinkelshoek & Verhoog

Ir. Peter Drijver, architect, oprichter van Scala en mede-initiatiefnemer van het architecten- en actiecollectief Dooievaar+

Wouter Jan Verheul (2012): Stedelijke iconen: het ontstaan van beeldbepalende projecten tussen betoog en beton, Boom Lemma uitgevers, Den Haag, ISBN 978-90-5931-913-4

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels