Leegstaande distributiecentra die op risico zijn ontwikkeld, zetten het imago van de logistiek onder druk. Waar de sector jarenlang werd gekenmerkt door schijnbaar oneindige groei, tekent zich nu een ander beeld af. En dat is vooral zichtbaar buiten de traditionele logistieke hotspots.
De top 50 van grootste projecten van Nederland wordt ook dit jaar weer gedomineerd door de Randstad. Zeker 33 van de projecten in de lijst zijn in dat deel van het land gelegen. Daarbij springen Amsterdam en Rotterdam er nog eens extra uit. Waar staan alle projecten precies? De vijftig grootste projecten overzichtelijk geplaatst op de kaart van Nederland.
Wie een paar jaar niet op het Groningse hoofdstation is geweest, herkent het nu nauwelijks terug. Station Groningen ging binnen een paar jaar compleet op de schop. In sneltreinvaart werden sporen en perrons verlegd en kwam er een nieuwe passage voor passagiers en een busstation. ''De organisatie achter deze operatie verdient net zoveel aandacht als het fysieke bouwwerk dat we afleverden.''
Het Feringa Building op de Zernike Campus van de Rijksuniversiteit Groningen springt zowel in het oog door de technische voorzieningen als vanwege de architectonische kwaliteiten. Het is de nieuwe thuisbasis van de faculteit Science & Engineering. Het gebouw, met een oppervlakte van 64.000 m² en vijf verdiepingen, is vernoemd naar Nobelprijswinnaar Ben Feringa en wordt gebruikt voor onderwijs en onderzoek. Het ontwerp, van Ector Hoogstad Architecten, is gericht op transparantie en samenwerking. Centraal ligt een ruim atrium dat als ontmoetingsplek fungeert, met daaromheen laboratoria, collegezalen en kantoren. Deze indeling moet de kruisbestuiving tussen onderzoekers en studenten stimuleren. Doordat er zogeheten cleanrooms in het gebouw zitten, zijn hoge eisen gesteld aan de installaties, trillingsbeperking en klimaatbeheersing. Ook is het gebouw bestand tegen aardbevingen.
In de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam op het Binnengasthuisterrein komen erfgoed en nieuwbouw samen. In het ontwerp van MVSA Architects en Buro van Stigt zijn twee rijksmonumenten, het voormalige Zusterhuis en de Tweede Chirurgische Kliniek, architectonisch met elkaar verbonden, in een transparant en open gebouw. Het project heeft een omvang van 14.685 m², verdeeld over vier lagen. Daarbij zijn moderne bouwtechnieken toegepast met respect voor de bestaande historische structuren. Het duurzame gebouw is voorzien van een geavanceerd klimaatbeheersingssysteem met een vraaggestuurde ventilatie: sensoren passen het binnenklimaat aan op basis van gebruik en bezetting. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van slimme LED-verlichting en een systeem van warmte-koudeopslag (WKO). BINX Smartility verzorgde zowel de bouw als de installaties.
Project CityPromenade, dat deel uitmaakt van een ingrijpende herontwikkeling van het Nieuwegeinse centrum, bestaat uit vier woontorens met 452 appartementen. (346 vrijehuursector, 69 socialehuurwoningen en 37 koopappartementen). De woontorens zijn tot 70 meter hoog en hebben namen die naar internationale hoofdsteden verwijzen: Vancouver, Melbourne, Berlijn en Monaco. Het ontwerp van Rijnboutt heeft een compacte, stedelijke opzet met een plint waarin horeca, winkels en recreatieve functies huizen. Ook zijn er trappen naar het water van de naastgelegen Doorslag en is er veel groen. Onder het complex zit een parkeergarage. Er is onder meer ingezet op kwalitatief hoogwaardige isolatie, warmtepompen en warmte-koudeopslag. Ook heeft het project groene daken en voorzieningen om water op te vangen. De verantwoordelijke bouwer is Koopmans Bouw.
Binck City Park in Den Haag bestaat in totaal uit vier woontorens met 896 appartementen, variërend van studentenwoningen tot huur- en koopappartementen. De torens hebben hoogtes tot ongeveer vijfenzeventig meter en zijn gebouwd boven een parkeergarage. Bijzonder aan Binck City Park is het volledig groene dakpark dat de gebouwen met elkaar verbindt en dient als ontmoetingsplek voor bewoners. Het Haagse project kenmerkt zich door de combinatie van hoge woontorens met veel groen en het concept van een 'verticale stad' en is gerealiseerd in het kader van de transformatie van het voormalige bedrijventerrein de Binckhorst tot moderne duurzame stadswijk. Het woningbouwproject is ontwikkeld en gebouwd door VORM, voor het ontwerp tekenden Braaksma & Roos Architecten, OZ Architecten en VMX Architecten.
Het project Wisselspoor in Utrecht behelst fase 1 van de grootschalige herontwikkeling van een voormalig spoorwegterrein van NS aan de 2e Daalsedijk tot duurzame, autoluwe stadswijk. In het gebied worden wonen, werken en recreatie gecombineerd, met veel aandacht voor groen en leefkwaliteit. In fase 1 zijn 397 huurappartementen en 141 koopwoningen gerealiseerd, aangevuld met commerciële voorzieningen in de plint. Kenmerkend voor Wisselspoor is het behoud van industrieel erfgoed, zoals oude spoorhallen, werkplaatsen en de zogenoemde Lijnwerkplaats. Die krijgen een nieuwe functie binnen de wijk als onder meer horeca, kantoorruimte of ontmoetingsplek voor de buurt. Projectontwikkelaar was Synchroon, hoofdaannemer Van Wijnen en ondermeer Arons & Gelauff, Office Winhov, BETA en Studioninedots maakten het ontwerp.
'Een stadje in de stad'. Zo staat het Singelblok in Amsterdam-Noord in de nieuwe woonwijk Elzenhagen Zuid te boek. Het is een groot woonproject met 401 gevarieerde huurwoningen, commerciële ruimten, horeca, maatschappelijke voorzieningen en een parkeergarage. Bijzonder aan het project is de combinatie van wonen, zorg en ruimte voor ontmoetingen. Zo zijn 66 woningen bestemd voor mensen die dak- of thuisloos zijn geweest, in samenwerking met welzijnsorganisatie PerMens. Daarnaast omvat het complex huurwoningen voor zowel de sociale sector, middenhuur als de vrije sector. Het 180 meter lange gebouw heeft groene daken, nestkasten en een gezamenlijke binnentuin. De opdrachtgever is CZAN Blauw, een samenwerking van Blauwhoed en AM. De bouw is uitgevoerd door Heddes Bouw & Ontwikkeling; INBO maakte het ontwerp.
Eurostaete is een grootschalig woonproject in het Eindhovense ontwikkelingsgebied Strijp-S. Het ligt direct naast het Philips Stadion en wordt vanwege het goede zicht op het veld wel 'de hoogste skybox van PSV' genoemd. Het project telt 480 middeldure- en dure woningen, die verdeeld zijn over een 100 meter hoge woontoren van 31 verdiepingen en een deel 'laagbouw' van tien verdiepingen. Het complex beschikt over een fietsenkelder, een daktuin en commerciële ruimte in de plint. Opdrachtgever is Van Deursen Group; Stam + De Koning Bouw waren verantwoordelijk voor de bouw en diederendirrix architectuur & stedenbouw en Sweco Architects tekenden voor het ontwerp. Het project wordt gezien als het sluitstuk van de ontwikkeling van het Stadionkwartier tussen het centrum van Eindhoven en Strijp-S.
Opvallend is Lighthouse in het Eindhovense ontwikkelingsgebied Strijp-S zeker: de markante woontoren heeft 34 verdiepingen, is met 109 meter de hoogste woontoren van de lichtstad en beslaat in totaal 36.000 m2 bruto vloeroppervlak. Ook qua constructie springt Lighthouse in het oog. De dragende muren, kolommen, trappen, bordessen en balkonplaten zijn volledig opgebouwd uit geprefabriceerde betonelementen. Lighthouse bevat 330 huurappartementen, drie penthouses en verschillende voorzieningen voor commercie, cultuur en horeca. De ontwikkeling van de toren was in handen van SDK Vastgoed en Rockfield Real Estate. Het ontwerp is gemaakt door De Zwarte Hond, Stam + De Koning Bouw en Visser & Smit Bouw verzorgden de bouw. De ontwikkeling en bouw van Lighthouse kostten circa 90 miljoen euro.
Met een hoogte van 100 meter en 33 verdiepingen behoort Clubhouse Boompjes tot een van de opvallendste nieuwe woontorens van de Rotterdamse skyline. Clubhouse Boompjes omvat twee woontorens met 342 huurappartementen, commerciële ruimten, daktuinen en een ondergrondse parkeergarage. Bewoners kunnen gebruikmaken van collectieve ruimtes, deelfietsen- en -auto's en gezamenlijke daktuinen. Tijdens de bouw was de beperkte ruimte een uitdaging. De trapsgewijze opbouw van woontorens laat veel licht toe en biedt veel appartementen zicht op de Maas. Clubhuis Boompjes heeft energiezuinige klimaatsystemen. Amvast en Peak Development waren de projectontwikkelaars, Cordeel Nederland de bouwer en Unica tekende voor de elektrotechnische, werktuigbouwkundige en sanitaire installaties.
Fenix omvat de herontwikkeling van de voormalige Fenixloods II op Katendrecht tot een multifunctioneel cultuurgebouw. Centraal daarin is een museum over migratie, dat het verhaal vertelt van miljoenen landverhuizers die via Rotterdam vertrokken of in de stad aankwamen. Naast tentoonstellingsruimten biedt Fenix plek aan horeca en evenementen en is het een publieke ontmoetingsplek. De architectuur combineert de robuuste industriële uitstraling die de monumentale havenloods uit 1923 heeft met een opvallende moderne toevoeging: de 'Tornado', een dubbel gedraaide stalen trap. Die voert bezoekers vanuit het gebouw naar een uitkijkpunt op 24 meter hoogte en symboliseert beweging, reizen en migratie. De ontwikkeling vond plaats in opdracht van Stichting Droom en Daad en is gerealiseerd door Dura Vermeer Bouw Heyma. Het ontwerp is van MAD Architects uit Beijing, Bureau Polderman en EGM architecten.
OKU House is een woonproject dat bestaat uit tien bouwlagen aan het Koningin Wilhelminaplein en maakt deel uit van de herontwikkeling van het World Fashion Centre. Het omvat 324 huurwoningen, verdeeld over sociale huur, middenhuur en de vrije sector, en het bestaande Fashion House dat getransformeerd is tot het duurzaam kantoorconcept OKU Office. Bijzonder aan OKU House is de 'wijk-op-wijk'-constructie: de gebouwen staan deels op enorme stalen tafelconstructies boven het bestaande complex. Sommige kolommen lopen dwars door het oude Fashion House heen. Hierdoor is extra woonruimte toegevoegd zonder dat nieuwe bouwgrond nodig was. Opdrachtgever was vastgoedontwikkelaar Boelens de Gruyter, samen met woningcorporatie Stadgenoot en belegger Achmea Real Estate. De bouw is uitgevoerd door Dura Vermeer Bouw en Vastgoed Amsterdam, het ontwerp is van KCAP.
Berghaus valt op door zijn duurzame en circulaire karakter. Het project is ontwikkeld conform de hoge Breeam Excellent-norm. Het complex maakt gebruik van warmte-koudeopslag, heeft 1.255 zonnepanelen, energiezuinige installaties en een slimme klimaatregeling. Ook zijn veel materialen hergebruikt. Tijdens de bouw werd bijvoorbeeld een innovatieve grout-recyclinginstallatie ingezet, waarmee de bouwers funderingsmateriaal op de bouwplaats opnieuw konden gebruiken. De 288 huurappartementen variëren in grootte van 40 tot 99 m2 en bestaan uit één- en tweekamerwoningen in het sociale, middenhuur- en vrije segment. Alle woningen zijn 'instapklaar' opgeleverd met pvc-vloeren, keuken en sanitair. De naam Berghaus verwijst naar de textielfabriek en modeonderneming Heinrich Berghaus, die ooit aan het Koningin Wilhelminaplein zat.
In hartje Amsterdam kun je je auto in een gracht parkeren, zonder dat hij nat wordt. De bouw van een parkeergarage onder de waterspiegel van de Singelgracht was vooral complex door de omgeving. Want hoe klaar je deze klus, zonder schade aan eeuwenoude funderingen en monumentale bomen?
Hoewel Lelystad niet op de logistieke as ligt, zien verschillende experts kansen voor de regio. "Het is slechts een kwestie van tijd tot de ruimtes daar gevuld zijn."
Promotie naar de eredivisie liep SC Cambuur het afgelopen seizoen nipt mis. Maar wat betreft de accommodatie was de club er klaar voor. Dat geldt zeker voor het nieuwe stadion: een multifunctioneel complex dat deel uitmaakt van het Elfstedenpark en appelleert aan de typisch Engelse arenastijl. "Een uniek werk dat je maar eens in je leven mag maken", vertelt Barry Stuiver, bedrijfsleider bij hoofdaannemer Van Wijnen Gorredijk.
Modulaire bouwer VDL De Meeuw bouwde in recordtijd 489 woningen in Nijmegen. Het razendsnelle ontwikkeltempo - twee jaar en acht maanden van raadsbesluit tot oplevering bouw - is voor een belangrijk deel te danken aan bestuurlijke wil.
