nieuws

Zandmotor zoet water werkt ook, bewijst pilot Houtribdijk

infra Premium 1461

Zandmotor zoet water werkt ook, bewijst pilot Houtribdijk
Luchtfoto van Houtribdijk in Markermeer meer met het toen nog bestaande proefvak in 2017 Foto: Rijkswaterstaat/Gerhard van Roon

Het toepassen van een zandmotor werkt niet alleen in zee, maar ook in zoet water. Dat bewijst het proefvak met 10 miljoen m3 bij de Houtribdijk. Boskalis en Van Oord pakken nu de hele dijk aan. Maar de resultaten smaken naar meer.

Rijkswaterstaat wist tot nog toe weinig van zandversterking in zoet water. Dankzij de kennispilot die onlangs is afgerond, is daar nu verandering in gekomen.

Zandige oevers zijn best mooi

De Houtribdijk krijgt brede, zandige oevers tussen Trintelhaven en Enkhuizen. Deze zogenoemde vooroevers verminderen de golfslag tegen de dijk, waardoor deze veel minder zwaar belast wordt. Omdat zandige oevers nog niet eerder zijn toegepast in een zoetwatermeer ten behoeve van waterveiligheid, heeft Rijkswaterstaat samen het met Hoog Water Beschermings Programma een pilot laten uitvoeren waarvoor een proefvak is aangelegd langs de dijk. De pilot kostte 4,5 miljoen euro en is betaald door het HWBP-innovatiebudget en EcoShape. De pilot is uitgevoerd door Arcadis, Deltares, Wageningen Environmental Research, Royal Haskoning DHV en HKV.

Meten, meten en nog eens meten

Het project is vier jaar gemonitord, waarbij onder andere de waterstanden en golfaanval continu zijn gemeten. Daarnaast maakten camera’s elk uur een opname en ook de bodemligging is meerdere keren per jaar ingemeten. In totaal zijn 23 inmetingen uitgevoerd tussen september 2014 en maart 2018.

Het proefvak is inmiddels opgegaan in de brede, zandige oevers en de pilot is afgelopen formeel afgerond en de resultaten zijn buitengewoon veelbelovend, laat Rijkwaterstaat weten.

“Golven minder voorspelbaar”

Henk Steetzel was namens EcoShape projectleider van deze pilot: “We weten al heel goed hoe zandversterking in het kustgebied reageert op de golven. En wat dit betekent voor het gewenste profiel van bijvoorbeeld zandversterkingen langs de kust. Maar in een meer zonder getij, zoals het IJsselmeer of Markermeer, werkt het heel anders. Het waterniveau is er constant en de golfbewegingen zijn minder voorspelbaar, onder andere vanwege de invloed van de wind. Dankzij het proefvak langs de dijk kwamen we erachter dat je de dijk vooral net onder de watergrens goed moet versterken. Tussen de watergrens en een meter daaronder, daar gebeurt het.” Rijkswaterstaat heeft dit resultaat verwerkt in het ontwerp van de Houtribdijkversterking waar Boskalis en Van Oord mee aan de slag zijn.

Alternatief voor breuksteen

De zandige, begroeide oevers langs de Houtribdijk verbeteren de waterkwaliteit en de ecologische diversiteit. Een mooi resultaat ten opzichte van traditionele breuksteenoevers.

De kennis over zandige oevers die is opgedaan in de pilot is gevat in een aantal richtlijnen en handreikingen. Over het gewenste dijkontwerp, maar bijvoorbeeld ook over het vergunningenproces en over beheer en onderhoud. Als vervolg op de pilot onderzoekt Rijkswaterstaat nu hoe de zandige oevers op grote schaal zich in de praktijk ontwikkelen en wat dit betekent voor onder meer de waterveiligheid, ecologie, zandverstuiving en vegetatieontwikkeling.

Ook bij Markerwadden en Waddenzee?

Kennis van de Pilot Houtribdijk over zandige oevers is inmiddels ook toegepast in andere natuur- en dijkversterkingsprojecten, zoals de Marker Wadden en de versterking van de Markermeerdijken. Naast het IJsselmeergebied ziet projectmanager Steetzel in de toekomst nog wel meer toepassingen voor zich met voor zandige oevers:

“Denk aan de aan getijdenomgeving van dijken langs de Waddenzeekust, bijvoorbeeld in Friesland en Groningen. Ook zijn er mogelijkheden in de Zeeuwse wateren en misschien langs grote rivieren. Vaak is techniek niet het struikelblok; het gaat erom dit soort innovaties tijdig te bespreken met de omgeving en dat je de tijd neemt om zo’n plan met alle betrokkenen samen te ontwikkelen.”

Resultaten en conclusies van de pilot Houtribdijk

Vegetatie

  • Zware golfslag belemmert de groei van vegetatie langs de waterlijn
  • Bijmengen van klei door het zand heeft in het begin een positief effect op de vegetatiegroei
  • Foeragerende vogels hebben een negatief effect op de vegetatie

Morfologie

  • Het voorland blijft goed liggen en er is weinig zandverlies
  • Voor het voorland (meerzijde) heeft zich onverwacht een plateau gevormd
  • Dit plateau heeft echter geen duidelijk beschermende werking voor het voorland
  • Het model Xbeach is gevalideerd en uitgebreid op basis van de gegevens over vorming van het plateau
  • De damwand en dijk hebben als opsluitconstructie effect gehad op de vorm van het zandpakket en de vorm van het plateau

Bron: Eindrapportage pilot Houtribdijk

 

Reageer op dit artikel