nieuws

Reportage | Grindwinning Grensmaas loopt zwaar achter: “Het was dumpen of vertragen”

infra 3084

Zes jaar heeft de baggermolen van de grootste winlocatie in Nederland eenzaam en stil liggen dobberen in de Grensmaas bij Bosscherveld in Maastricht. De vraag naar grind stortte volledig in tijdens de bouwcrisis en nu dreigt een strop van minimaal 30 miljoen euro. “Dumpprijzen hebben we geweigerd, maar de productie loopt gigantisch achter op schema.”

Reportage | Grindwinning Grensmaas loopt zwaar achter: “Het was dumpen of vertragen”
De haven van Trierveld met de grindberg van 1 miljoen kuub grind.

Sinds twee jaar draait de baggermolen Friesland weer op volle toeren. Ook de knalgroene sorteer- en breekmachines op de werklocatie Trierveld draaien van 07.00 tot 19.00 uur. Tientallen kippers rijden af en aan. Samen met hoofduitvoerder Evert Hof en projectleider François Verhoeven van Consortium Grensmaas bekijken we de enorme winlocatie vanaf de 27 meter hoge grindberg met 1 miljoen kuub grind.

75 ton grind per keer

Met zijn jeep rijdt de uitvoerder regelmatig de grindberg op. Van bovenaf lijken de zware machines meer op speelgoedauto’s, maar ze vervoeren tot 75 ton per keer van de winlocatie even verderop naar het grindrooster waar de stenen worden gescheiden van het grind.

Zeventien schepen per dag worden geladen met grind. Foto’s: Projectorganisatie

De plek is alleen bereikbaar via de 13 kilometer lange bouwweg, vlak langs de Maas. De weg stroomt onder bij hoogwater en is in de winter maandenlang onbruikbaar. Overal staan camera’s. “Tot 19 uur wordt volop gewerkt, maar de portier is daarna nodig als bewaker. Het is hier afgelegen. We hebben al te maken gehad met vernieling en het stelen van brandstof.”

Restanten dam stuw Grave

Het uitzicht vanaf de berg is een kale en stoffige wereld, waarbij de bouwweg langs de verschillende grindhopen kronkelt. “Zie je die donkere berg? Dat zijn de restanten van de tijdelijke dam die is gebruikt bij stuw van Grave. Die is in allerijl gebouwd na de aanvaring, maar nu niet meer nodig. Die stenen worden hergebruikt als oeverbestorting in de Maas”, wijst Hof.

Het zwarte stenen vooraan zijn de restanten van de tijdelijke dam die dienst deed na het ongeluk bij bij de stuw Grave.

Hier worden acht verschillende maten grind en zand gewonnen. “Hoe kleiner het materiaal, hoe beter de prijs”, vat de hoofduitvoerder het productieproces samen. “De grootste winlocatie van Nederland. Je raakt eraan gewend als je hier elke dag rondloopt, maar eigenlijk is het wel bijzonder”, vult de projectleider aan.

Van binnenuit

Via ondergrondse transportbanden wordt de berg van binnenuit leeggeschept. Via de sorteer- en breekmachines valt het grind rechtstreeks de schepen in, op weg naar bouwlocaties en cementmolens: gemiddeld 17 schepen per dag.

De haven van Trierveld met de grindberg van 1 miljoen kuub grind.

Is dit wel Nederland? Op de grens met België, maar zeker wel. Extra bijzonder is om te beseffen dat deze vreemde wereld tijdelijk is en binnen een paar jaar zal opgaan in het Limburgse landschap alsof er nooit iets is gebeurd. Opmerkelijk is ook het verhaal erachter: De Grensmaas is een succesverhaal, maar wel met een gitzwart randje. Zonder ingrijpen, dreigt het project alsnog uit te lopen op een strop van vele tientallen miljoenen euro’s – tussen de 30 en 40 miljoen euro – voor de waterbouwers Van den Biggelaar, Boskalis en Van Oord en de 7 grindbedrijven binnen het Consortium.

Een ton grondstof brengt een tientje op

Langs de Maasoevers ligt net onder een grondlaag een grindpakket van 2 tot 20 meter. Zo voor het opscheppen. Gemiddeld brengt een ton grondstof tien euro op. Zoals gezegd hoe kleiner het materiaal, hoe beter de prijs. De mijnconcessie geldt voor 54 miljoen ton, maar nog niet de helft is gewonnen. En daar zit het probleem. In de bouwkeet aan de Verloren van Themaatweg in Born doen de mannen hun verhaal. Wat is er nu misgegaan?

Hoofduitvoerder Evert Hof (links) en projectmanager François Verhoeven aan de oever van de Grensmaas: Dit stuk is bijna klaar.

Opvallend is dat februari dit jaar de eindevaluatie van het Grensmaas-project al naar de Tweede Kamer is gestuurd. Geen woord over de problemen en het dreigende miljoenentekort dat de waterbouwers boven het hoofd hangt. Voor de ‘buitenwereld’ geldt het project een groot succes en bijna klaar.

700 miljoen euro en toch zelfrealisatie

En het is ook een bijzonder project: Een contract met een waarde van 700 miljoen euro dat volgens zelfrealisatie wordt uitgevoerd. Door de grondposities van de grindhandelaren waren de provincie en het Rijk eigenlijk gedwongen in zee te gaan met de bedrijven. Via een concessie werd een ruilconstructie opgezet.

Het Consortium zou na de overstromingen van 1993 en 1995 de 43 kilometer Maas tussen Maastricht en Roosteren beteugelen zodat de bewoners veilig zijn als zich nieuwe hoogwatergolven manifesteren. “Het water kan hier binnen een dag 6 meter stijgen.” In ruil daarvoor mochten de marktpartijen 54 miljoen ton grind en 10 miljoen ton zand winnen.

Een project van 700 miljoen euro en toch zelfrealisatie. Dat is uniek.

Het gebied, inclusief alle winlocaties, zou daarna worden heringericht tot ruim 1000 ha nieuwe natuur. In totaal een gigantische klus die budgetneutraal en met gesloten beurs zou worden uitgevoerd. Alle partijen waren in eerste instantie tevreden en in 2005 werden de handtekeningen gezet.

Onder kostprijs

Baggeraar Deme maakte nog wel bezwaar tegen de onderhandse tenderconstructie en vocht dat uit tot de Europese Commissie, maar in 2007 konden de voorbereidingen voor de uitvoering alsnog beginnen.

Zogezegd, zo gedaan. In tien jaar tijd kreeg de Maas er 350 ha afvoerruimte bij, werden nevengeulen gegraven, bruggen gebouwd en dijken verhoogd. Eind 2017 was de hoogwaterbescherming keurig volgens afspraak gerealiseerd. Ook is al 90 procent van het natuurgebied klaar. Geen vuiltje aan de lucht voor de publieke partijen, maar de bouwcrisis gooide roet in het eten voor de marktpartijen.

De vraag naar grind viel namelijk volledig weg. In plaats van de ingecalculeerde 5 miljoen ton per jaar, werd met moeite 3 miljoen ton per jaar verkocht. De markt overvoeren en genoegen nemen met dumpprijzen, zag de projectorganisatie niet zitten. De marges zijn toch al niet riant en dan zouden ze onder kostprijs moeten werken.

Locatie stil, mensen naar huis

“We zijn niet gezakt met de prijs. Dat hebben we geweigerd. Maar het gevolg was wel dat de we een van de drie winlocaties hebben stilgelegd”, weet Hof, zelf in dienst bij Boskalis, zich nog goed te herinneren. De mensen moest hij noodgedwongen naar huis sturen.

Vooral de vraag naar grof grind viel weg: door de crisis maar ook omdat veel beton niet meer ‘in situ’ wordt gestort, maar in prefab van de fabrieksbanden rolt. “Daarvoor heb je veel fijner grind nodig. Om op die vraag in te spelen hebben we de sorteermachine omgebouwd. Het is niet zo dat we niets hebben geprobeerd en alleen hebben afgewacht. De tijd tikt door en je weet dat allerlei termijnen gaan vervallen”, vertelt Verhoeven.

Eind 2016 is ook de derde winlocatie weer opgestart. Het gevolg van het inzakken van de afzetmarkt is dat pas de helft van het grind is gewonnen. En ook nu de productie op volle kracht draait, is nu al duidelijk dat het niet zal lukken om voor 2025 alles te delven. Dan verloopt de concessie en moeten eigenlijk alle locaties opgeleverd zijn. “Als dat gebeurt, zitten we met een strop van 30 tot 40 miljoen euro omdat dan 7 miljoen ton blijft zitten.” Een verantwoordelijkheid die zwaar drukt op hun project.

Nog drie jaar door

Intussen is aan de bel getrokken bij de provincie en een formeel verzoek ingediend om op de werklocatie Trierveld nog 3 jaar langer door te mogen gaan. De eerste signalen zijn positief en niet onwelwillend, maar de formele procedures gaan zeker nog maanden duren. De onzekerheid knaagt.

De constante dreiging van wegvallende vraag, heeft Hof als het grootste zorgpunt van dit project ervaren. Toch vindt hij de Grensmaas het mooiste project waar hij ooit heeft gewerkt. “Mooier dan de Westerscheldetunnel en hsl. De Maas zorgt voor een soort constant vakantiegevoel.” De vlaaien en de Limburgers zorgen voor de rest.

Politieagent

Desondanks heeft Hof zijn handen vol om de uitvoering in goede banen te leiden. Veiligheid en draagvlak in de omgeving zijn de twee andere grote risico’s waar hij veel tijd en moeite in steekt.

Het is een enorm project, maar alleen toegankelijk via een speciale bouwweg van 10 kilometer. Foto’s: Projectorganisatie Grensmaas

“De helft van de tijd ben ik politieagent. Vooral bellen achter het stuur is een probleem, maar is een groot risico met constant 80 zware machines op de weg.

Keihard optreden is het enige wat werkt. Een keer betrapt, en de chauffeur krijgt een waarschuwing. Twee keer, en de chauffeur gaat van het werk af. Drie keer, en het hele bedrijf kan vertrekken. Dat laatste is al een keer gebeurt. Dat komt natuurlijk hard aan, binnen een uur had ik de directeur persoonlijk op de stoep met excuses. Maar regels zijn regels. Met veiligheid kan en mag je niet sollen. Pas na een half jaar hebben ze een tweede kans gekregen. Die les is wel geleerd.”


Project Grensmaas

  • Winning van 54 miljoen ton grind + 10 mln kuub zand in ruil voor HWB-projecten verruiming Maas en 1100 ha nieuwe natuur
  • Opdrachtgever: Consortium Grensmaas (Van den Biggelaar, Van Oord en Boskalis, Natuurmonumenten en 7 grindproducenten: Niba, Cementbouw, Sagrex, Pannerden, Van Nieuwpoort, Dyckerhoff Basal en Dekker)
  • Opdrachtnemer: Zelfde partijen
  • Contractvorm: zelfrealisatie
  • Contractwaarde: 700 miljoen euro
  • Begin uitvoering: 2008
  • Oplevering: 31 december 2024
  • Met beoogde verlenging: 31 december 2027

Waarom is Grensmaas/Zandmaas een groot project?

  • De vorm van Zelfrealisatie
  • De financiële omvang: 1,5 miljard
  • Combinatie van natuur, grindwinning en hoogwaterbescherming
  • De politieke druk om een nieuwe watersnoodramp te voorkomen
  • De ruimtelijke impact: 2500 ha

Bron: Evaluatie Rebel Group


 

Reageer op dit artikel