nieuws

Rondetafel | Met horten en stoten naar klimaatneutrale infra: “Asfalt, beton en staal de grote boosdoeners”

infra Premium 2550

Rondetafel | Met horten en stoten naar klimaatneutrale infra: “Asfalt, beton en staal de grote boosdoeners”

De weg naar klimaatneutrale infrastructuur is lang en hobbelig. Asfalt, beton, staal en diesel zijn de grote boosdoeners. Er worden voorzichtig stapjes gezet, maar de ketens zijn lang en onderlinge afspraken stuiten nog altijd op veel allergische reacties.

Diederik Samsom maakt zich druk om 8 miljoen gasloze woningen en er zijn hoogoplopende ruzies over BENG en energielabels. Maar ook in de infrasector geldt 2030 als een harde deadline voor ‘Parijs’. De energietransitie in de wegenbouw hobbelt echter nog mijlenver achter de woningbouw aan. Moet dat niet anders? Vlotter?

De CO2-ladder was een mooie sprong voorwaarts, maar is na tien jaar vooral bij grote projecten uitgewerkt. Andere voorzichtige stapjes worden gezet, maar de ontwikkelingen gaan tergend langzaam. De ketens in de infrasector zijn lang, maar er liggen overal kansen, ontdekte Romée de Blois van de TU Delft na onderzoek. Directeur Sible Schöne van SKAO en de CO2-ladder, droomt van een nieuwe krachtige Klimaatladder en Theo Baggerman van Dura Vermeer ziet mogelijkheden voor nieuwe mengsels en asfaltcentrales. Aan tafel met de wetenschapper, de ladderman en de bouwer  over de kansen en bedreigingen voor klimaatneutrale infra.

Kan het eigenlijk wel, een 100 procent klimaatneutrale snelweg?
De Blois: “Nee, 100 procent CO2-vrij is eigenlijk onmogelijk. Ik ben wel optimistisch over de periode na oplevering voor de fase van exploitatie en onderhoud, maar het is vrijwel onhaalbaar voor de bouwfase. Bij het produceren van staal, beton en asfalt komt altijd CO2 vrij. Dat kan je hooguit afvangen en opslaan. De beste kansen om uitstoot terug te dringen liggen bij hergebruik, maar ook dat zal niet helemaal emissievrij lukken.”

Schöne: “Ik zie dat niet zo somber. Dankzij de afvang van CO2 zijn zelfs negatieve emissies mogelijk. Gooi de prijs van CO2 omhoog en maak serieus werk van minder CO2 op de bouwplaats door de combinatie van de Ladder en DuboCalc in te zetten bij tenderfase met een gunningsvoordeel. Dan kan het snel gaan. Dat heeft de CO2-ladder al bewezen.”

Waarom bestaat er nog geen Klimaatladder op projecten?
Baggerman: “Eenduidige data en controle op de toepassing zijn de grote struikelblokken. Ketenpartners kunnen wel beloven dat ze van alles zullen toepassen, maar wie controleert dat. Er zijn ook best mogelijkheden om asfaltcentrales vlak bij de bouwplaats te gebruiken en laagtemperatuurasfalt te draaien. Maar het idee om daarover onderlinge afspraken te maken stuit op veel allergische reacties.

Theo Baggerman (Dura Vermeer) ziet mogelijkheden voor nieuwe mengsels en asfaltcentrales. (Foto: Guido Benschop)

Schöne: “Toch zou al best veel kunnen hoor. Laat wegenbouwers maar bij de tender aangeven welke maatregelen ze treffen en hoeveel ze daarmee gaan besparen. Minder transportbewegingen, aanvoer via het water, elektrische shovels en een asfaltcentrale op biogas of waterstof is toch relatief simpel aan te tonen.”

Baggerman: “Creatief boekhouden ligt snel op de loer. Ik heb voorbeelden gezien dat het groeien van de planten voor biogas ook al wordt meegeteld bij de CO2-berekeningen. Maar we moeten wel ergens beginnen. Harde eisen van opdrachtgevers werken dan nog altijd het snelste. En het zou ook helpen als elke gemeente zou stoppen met zijn eigen asfaltmengsel te eisen. De markt kan nu wel driehonderd mengsels leveren, maar of dat nu handig is in het kader van optimaal hergebruik?”

Wanneer verwachten jullie de eerste CO2-vrije snelweg?
Het blijft even stil.
Schöne: “Het lukt nu al wel om wegen energieneutraal te gebruiken. Maar voor de lange termijn is het natuurlijk volstrekt onvoldoende om een zonnepark of een paar windmolens naast de weg te zetten die zorgen voor de matrixborden en verlichting. Die ambities moeten snel omhoog.”

De Blois: “De grootste slag is te maken door asfalt en beton hoogwaardig te hergebruiken. Ook daar staan keiharde eisen van Rijkswaterstaat nu nog in de weg, maar daar komt beweging in. Als asfalt weer volledig kan worden hergebruikt in de toplaag en cement weer grondstof is voor beton, is 30 tot 40 procent uitstoot te verminderen en voorkom je ook nog eens heel veel nieuwe productie.”

Nu wordt toch ook al 95 procent van asfalt en beton hergebruikt?
De Blois: “Zeker, maar als onderlaag en dus als vulmiddel op een laagwaardige manier. Het hergebruik moet hoogwaardig worden. Beton moet worden hergebruikt als cement en asfalt moet weer de basis zijn van een nieuwe toplaag.”

Volledig circulair?
De Blois: “Uiteindelijk wel maar dat is nog wel heel ver weg.”

Romée de Blois (TU Delft), ziet vooral veel kansen voor de infrasector. (Foto: Guido Benschop)

Schöne: “Circulair is niet hetzelfde als klimaatneutraal. Het gaat ook om klimaatneutraal transport en de productie van grondstoffen zonder CO2-uitstoot. En circulair is niet automatisch klimaatneutraal uit te voeren.”

Baggerman: “Dura Vermeer heeft recent in Katwijk een circulair fiets- en voetpad aangelegd en er wordt al geëxperimenteerd met zelfhelend beton en modulaire betonnen elementen. Zeg maar in legoblokjes, die circulair opnieuw te gebruiken zijn voor een breder viaduct of op een andere plek.”

Zijn daar al mooie voorbeelden van?
Weer blijft het even stil.
Baggerman: “Nou, er is toch net zo’n fabriek voor sloopbeton geopend. En de A6 Almere wordt de eerste NOM-snelweg.”

De Blois: “De N211c en N470 zijn getenderd op CO2-reductie, energieneutraliteit en duurzame ontwikkeling. Dat worden wegen met een WKO-installatie. Dat zijn hele mooie voorbeelden van projecten waarbij provincies en gemeentes inspelen op duurzame infra.”

Wat zijn de grootste boosdoeners?
De Blois: “Bij de TU Delft hebben we de ketens in kaart gebracht voor asfalt, beton en staal. Bij staalproductie komt per kilogram het meeste CO2 vrij. Van al het materiaal dat jaarlijks in de infrasector wordt gebruikt is maar een klein aandeel – 3 procent –  maar dat is wel goed voor 30 procent van de uitstoot. Het is echter te simpel om dan te concluderen dat een stalen brug daardoor veel minder duurzaam is dan een betonnen exemplaar. Van staal heb je veel minder nodig en het is makkelijker te verwerken op de bouwlocatie.”

Beton heeft toch ook geen goede ‘footprint’?
De Blois: “Dat klopt, maar daar liggen weer veel grotere kansen op hoogwaardig hergebruik. Dat geldt overigens ook voor asfalt.”

Baggerman vult daarop aan: “In de praktijk hebben we de grootste klappers kunnen maken door dingen niet te doen. Denk aan dunnere onderlagen of de eis dat beton 100 jaar moet meegaan. Gemiddeld breken we beton al na 25 jaar af omdat de weg moet worden verbreed of wordt verlegd. Het snelst kun je besparen door minder robuust uit te voeren. Maar je zou ook kunnen denken aan houten geleiderails of een houten constructie voor bebording. Zo denken we nog niet, maar het kan echt wel anders.”

Sible Schöne (SKAO) droomt van een nieuwe krachtige Klimaatladder. (Foto: Guido Benschop)

Wanneer is klimaatneutrale infra een feit?
De Blois: “We hebben nu de scenario’s in kaart gebracht tot 2050.”

Dat klinkt nog wel heel ver weg?
De Blois: “Veel ontwikkelingen moeten nog worden uitgewerkt en zullen in fases worden ingevoerd. Denk aan elektrische shovels en bouwmachines op waterstof. Nu is dat nog onhaalbaar, machines zijn dan nog niet krachtig genoeg. Maar de eerste stappen zijn dan om biodiesel te gebruiken en vervolgens LNG en biogas.”

Baggerman: “Alle partijen in de keten zijn bereid om te veranderen en praten met elkaar. Natuurlijk zijn er hobbels, maar langzaam zie je beweging.”

Schöne: “Deze studie bewijst dat het kan. Nu de praktijk uitrollen. Dit is een kwestie van een lange adem.”


Kansen en bedreigingen voor CO2-neutrale infra:

  • Het is essentieel om te focussen op versnelling van duurzame nieuwe ontwikkelingen/technologieën (op het gebied van materiaal en energie/brandstof) waarbij rekening wordt gehouden met de gehele keten.
  • Verbetering van datakwaliteit: Een uniforme manier van milieudata-vastlegging draagt bij aan inzicht en vergelijkbaarheid van de ketenanalyses in de infra.
  • Het moet simpel worden om milieueffecten mee te nemen in aanbestedingen. Milieudata uit DuboCalc moet toegankelijk worden en verouderde data verdient een update.
  • Er is een sterke wil om tot betere samenwerking te komen in de keten, zowel tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers, als in de projecten van initiatie tot realisatie, beheer en onderhoud, en end-of-life. Deze samenwerking is ook belangrijk is het kader van circulaire economie. Bron: TU Delft ‘Op weg naar een klimaatneutrale infrasector’
Reageer op dit artikel